PL

Luksy, lumeny i kandele

Przelicznik wielkości fotometrycznych: powierzchnia, kąt rozsyłu i odległość

Luksów, lumenów i kandeli nie da się przeliczać bezpośrednio jednych na drugie: mierzą różne rzeczy. Aby przejść od jednej do drugiej, potrzebna jest dana geometryczna: oświetlana powierzchnia, kąt wiązki albo odległość. Ten przelicznik ma osobny kalkulator dla każdego przypadku.

1. Lumeny i luksy na powierzchni

Strumień rozłożony na powierzchni
lm
m²

2. Kandele, lumeny i kąt wiązki

Reflektor, naświetlacz lub lampa z odbłyśnikiem
lm
°
m

Zakłada się wiązkę równomierną wewnątrz stożka i zerową poza nim. W prawdziwym reflektorze światłość maleje stopniowo od osi, więc przy tym samym strumieniu światłość w środku jest zwykle nieco większa od obliczonej, a brzeg plamy światła jest rozmyty.

3. Inne przeliczenia

Jednostki
lx
fc
lm
W

Wielkości fotometryczne

WielkośćSymbolJednostkaCo mierzy
Strumień świetlny\(\Phi\)lumen (lm)Całe światło wysyłane przez źródło we wszystkich kierunkach, ważone czułością oka.
Światłość\(I\)kandela (cd)Strumień wysyłany w określonym kierunku na jednostkę kąta bryłowego: 1 cd = 1 lm/sr.
Natężenie oświetlenia\(E\)luks (lx)Strumień padający na powierzchnię na metr kwadratowy: 1 lx = 1 lm/m². To mierzy luksomierz.
Luminancja\(L\)cd/m²Jasność, z jaką widzimy powierzchnię z danego kierunku. To postrzega oko i to powoduje olśnienie.
Skuteczność świetlna\(\eta\)lm/WLumeny, które źródło daje na każdy pobrany wat.

Przydatne jest porównanie z wodą: strumień to ilość wody wypływającej z węża, światłość to siła strumienia w jednym kierunku, a natężenie oświetlenia to ilość wody spadającej na metr kwadratowy podłoża. Ta sama ilość wody mocno moczy mały krąg (wąska wiązka) albo słabo duży obszar (szeroka wiązka).

Wzory

Z lumenów na luksy

\[ E = \frac{\Phi \cdot k}{S} \qquad \Phi = \frac{E \cdot S}{k} \]

\(k\) to część strumienia, która faktycznie dociera do powierzchni. W pomieszczeniu światło traci się na ścianach, suficie i w samej oprawie, dlatego całą instalację projektuje się metodą współczynnika wykorzystania, która wyznacza ten współczynnik z geometrii pomieszczenia i współczynników odbicia.

Z kandeli na lumeny w wiązce stożkowej

\[ \Omega = 2\pi\left(1 - \cos\frac{\alpha}{2}\right) \qquad \Phi = I \cdot \Omega \]

\(\Omega\) to kąt bryłowy stożka w steradianach, a \(\alpha\) jego pełny kąt rozwarcia. Cała sfera to \(4\pi \approx 12{,}57\) sr. Dlatego żarówka 800 lm świecąca we wszystkich kierunkach daje tylko około 64 cd, a reflektor 800 lm z wiązką 24° przekracza w osi 5000 cd.

Z kandeli na luksy: prawo odwrotności kwadratu odległości i prawo cosinusa

\[ E = \frac{I}{d^2} \qquad E_\gamma = \frac{I(\gamma)\cdot\cos\gamma}{d^2} = \frac{I(\gamma)\cdot\cos^3\gamma}{h^2} \]

Natężenie oświetlenia maleje z kwadratem odległości: przy dwukrotnie większej odległości jest czterokrotnie mniejsze. Jeśli światło pada pod kątem \(\gamma\) do normalnej, rozkłada się na większej powierzchni i trzeba pomnożyć przez \(\cos\gamma\). To podstawa metody punktowej. Wzory są dokładne dla źródeł małych w porównaniu z odległością; w praktyce od mniej więcej pięciokrotności wymiaru oprawy.

Średnica plamy światła

\[ D = 2\,d\,\tan\frac{\alpha}{2} \]

Luksy i foot-candle

W Stanach Zjednoczonych natężenie oświetlenia często podaje się w foot-candle (fc), czyli lumenach na stopę kwadratową. Ponieważ metr kwadratowy to 10,764 stopy kwadratowej, 1 fc = 10,764 lx. Biuro z 500 lx ma około 46 fc.

Wartości orientacyjne

SytuacjaPrzybliżone natężenie oświetlenia
Noc przy pełni Księżyca0,1–0,3 lx
Ulica z oświetleniem drogowym5–30 lx
Korytarz lub magazyn100–200 lx
Biuro lub klasa300–500 lx
Precyzyjny montaż, sala operacyjna (ogólne)750–1000 lx
Pochmurny dzień na zewnątrz1000–10 000 lx
Bezpośrednie słońce w południedo 100 000 lx

Zalecane poziomy dla każdego rodzaju pomieszczenia znajdziesz w tabeli poziomów natężenia oświetlenia.

Skuteczność świetlna źródeł światła

ŹródłoTypowa skuteczność
Tradycyjna żarówka10–15 lm/W
Żarówka halogenowa15–25 lm/W
Świetlówka kompaktowa50–70 lm/W
Świetlówka T5/T8 ze statecznikiem elektronicznym80–100 lm/W
Lampa metalohalogenkowa80–110 lm/W
Wysokoprężna lampa sodowa90–130 lm/W
LED (współczesna lampa lub oprawa)100–200 lm/W

Wymieniając starą lampę na LED, porównuj lumeny, a nie waty: żarówka 60 W dawała około 800 lm, co LED osiąga przy 7–9 W. W oprawach liczy się strumień całej oprawy, a nie samych diod, bo klosz i optyka tracą część światła.

Zobacz też: obliczenia oświetlenia, metoda punktowa, wykresy fotometryczne i temperatura barwowa.