Przelicznik wielkości fotometrycznych: powierzchnia, kąt rozsyłu i odległość
Luksów, lumenów i kandeli nie da się przeliczać bezpośrednio jednych na drugie: mierzą różne rzeczy. Aby przejść od jednej do drugiej, potrzebna jest dana geometryczna: oświetlana powierzchnia, kąt wiązki albo odległość. Ten przelicznik ma osobny kalkulator dla każdego przypadku.
Zakłada się wiązkę równomierną wewnątrz stożka i zerową poza nim. W prawdziwym reflektorze światłość maleje stopniowo od osi, więc przy tym samym strumieniu światłość w środku jest zwykle nieco większa od obliczonej, a brzeg plamy światła jest rozmyty.
| Wielkość | Symbol | Jednostka | Co mierzy |
|---|---|---|---|
| Strumień świetlny | \(\Phi\) | lumen (lm) | Całe światło wysyłane przez źródło we wszystkich kierunkach, ważone czułością oka. |
| Światłość | \(I\) | kandela (cd) | Strumień wysyłany w określonym kierunku na jednostkę kąta bryłowego: 1 cd = 1 lm/sr. |
| Natężenie oświetlenia | \(E\) | luks (lx) | Strumień padający na powierzchnię na metr kwadratowy: 1 lx = 1 lm/m². To mierzy luksomierz. |
| Luminancja | \(L\) | cd/m² | Jasność, z jaką widzimy powierzchnię z danego kierunku. To postrzega oko i to powoduje olśnienie. |
| Skuteczność świetlna | \(\eta\) | lm/W | Lumeny, które źródło daje na każdy pobrany wat. |
Przydatne jest porównanie z wodą: strumień to ilość wody wypływającej z węża, światłość to siła strumienia w jednym kierunku, a natężenie oświetlenia to ilość wody spadającej na metr kwadratowy podłoża. Ta sama ilość wody mocno moczy mały krąg (wąska wiązka) albo słabo duży obszar (szeroka wiązka).
\(k\) to część strumienia, która faktycznie dociera do powierzchni. W pomieszczeniu światło traci się na ścianach, suficie i w samej oprawie, dlatego całą instalację projektuje się metodą współczynnika wykorzystania, która wyznacza ten współczynnik z geometrii pomieszczenia i współczynników odbicia.
\(\Omega\) to kąt bryłowy stożka w steradianach, a \(\alpha\) jego pełny kąt rozwarcia. Cała sfera to \(4\pi \approx 12{,}57\) sr. Dlatego żarówka 800 lm świecąca we wszystkich kierunkach daje tylko około 64 cd, a reflektor 800 lm z wiązką 24° przekracza w osi 5000 cd.
Natężenie oświetlenia maleje z kwadratem odległości: przy dwukrotnie większej odległości jest czterokrotnie mniejsze. Jeśli światło pada pod kątem \(\gamma\) do normalnej, rozkłada się na większej powierzchni i trzeba pomnożyć przez \(\cos\gamma\). To podstawa metody punktowej. Wzory są dokładne dla źródeł małych w porównaniu z odległością; w praktyce od mniej więcej pięciokrotności wymiaru oprawy.
W Stanach Zjednoczonych natężenie oświetlenia często podaje się w foot-candle (fc), czyli lumenach na stopę kwadratową. Ponieważ metr kwadratowy to 10,764 stopy kwadratowej, 1 fc = 10,764 lx. Biuro z 500 lx ma około 46 fc.
| Sytuacja | Przybliżone natężenie oświetlenia |
|---|---|
| Noc przy pełni Księżyca | 0,1–0,3 lx |
| Ulica z oświetleniem drogowym | 5–30 lx |
| Korytarz lub magazyn | 100–200 lx |
| Biuro lub klasa | 300–500 lx |
| Precyzyjny montaż, sala operacyjna (ogólne) | 750–1000 lx |
| Pochmurny dzień na zewnątrz | 1000–10 000 lx |
| Bezpośrednie słońce w południe | do 100 000 lx |
Zalecane poziomy dla każdego rodzaju pomieszczenia znajdziesz w tabeli poziomów natężenia oświetlenia.
| Źródło | Typowa skuteczność |
|---|---|
| Tradycyjna żarówka | 10–15 lm/W |
| Żarówka halogenowa | 15–25 lm/W |
| Świetlówka kompaktowa | 50–70 lm/W |
| Świetlówka T5/T8 ze statecznikiem elektronicznym | 80–100 lm/W |
| Lampa metalohalogenkowa | 80–110 lm/W |
| Wysokoprężna lampa sodowa | 90–130 lm/W |
| LED (współczesna lampa lub oprawa) | 100–200 lm/W |
Wymieniając starą lampę na LED, porównuj lumeny, a nie waty: żarówka 60 W dawała około 800 lm, co LED osiąga przy 7–9 W. W oprawach liczy się strumień całej oprawy, a nie samych diod, bo klosz i optyka tracą część światła.
Zobacz też: obliczenia oświetlenia, metoda punktowa, wykresy fotometryczne i temperatura barwowa.