Według rozsyłu strumienia, kąta wiązki, oświetlenia zewnętrznego i ochrony
Oprawy klasyfikuje się na kilka sposobów, zależnie od tego, co jest istotne: jak dzielą światło między sufit i podłogę, jak skupiona jest ich wiązka, ile światła wysyłają ku niebu na zewnątrz albo jaką mają ochronę przed porażeniem, pyłem i wodą. Klasyfikator pokazuje dwie pierwsze dla oprawy, którą możesz ustawić.
To klasyczna klasyfikacja CIE. Bierze pod uwagę, jaka część strumienia oprawy trafia do dolnej półprzestrzeni (ku podłodze), a jaka do górnej (ku sufitowi):
| Typ | W dół | W górę | Cechy i zastosowania |
|---|---|---|---|
| Bezpośrednie | 90–100 % | 0–10 % | Maksymalne wykorzystanie światła i ciemny sufit. Downlighty, panele wpuszczane, oprawy przemysłowe high-bay, naświetlacze. |
| Przeważnie bezpośrednie | 60–90 % | 10–40 % | Lekko rozjaśnia sufit i zmniejsza kontrast z oprawą. Oprawy zwieszane z otworem u góry. |
| Rozproszone (ogólne) | 40–60 % | 40–60 % | Światło we wszystkich kierunkach, jak mleczna kula. Jeśli prawie nie świeci poziomo, nazywa się bezpośrednio-pośrednim. |
| Przeważnie pośrednie | 10–40 % | 60–90 % | Miękkie światło i mało cieni. Lampy stojące i designerskie oprawy zwieszane. |
| Pośrednie | 0–10 % | 90–100 % | Całe światło dociera odbite od sufitu: brak olśnienia i cieni, ale potrzebne są jasne sufity i większa moc. |
Im bardziej pośrednie oświetlenie, tym bardziej zależy od barwy sufitu: przy białym suficie (\(\rho\) = 0,8) jest dobrze wykorzystane, przy ciemnym duża część światła się traci (zob. współczynniki odbicia). W zamian światło pośrednie jest bardziej komfortowe i ogranicza odbicia na ekranach.
Kąt rozsyłu wiązki (beam angle) to pełny kąt, w którym światłość wynosi co najmniej połowę maksymalnej. Kąt pola (field angle) to ten sam kąt mierzony przy 10 %. Poza nim światło jest pomijalne. W kartach widać go na krzywej biegunowej.
| Nazwa | Kąt wiązki (50 %) | Typowe zastosowania |
|---|---|---|
| Bardzo wąska (narrow spot) | < 15° | Akcentowanie małych przedmiotów, bardzo wysokie stropy, projekcja na duże odległości |
| Wąska (spot) | 15–30° | Witryny, obrazy, reflektory akcentujące, oprawy w bardzo wysokich halach |
| Średnia (flood) | 30–60° | Downlighty, oświetlenie lad i stref |
| Szeroka (wide flood) | 60–90° | Oświetlenie ogólne przy średnich lub wysokich stropach |
| Bardzo szeroka | > 90° | Panele, belki LED, plafony: oświetlenie ogólne przy niskich stropach |
Zakresy nieco różnią się u różnych producentów: nie ma jednej normy dla tych nazw.
Zasada: im wyższy strop, tym węższa musi być wiązka, aby światło dotarło do płaszczyzny roboczej i nie traciło się na ścianach; im niższy strop, tym szersza, aby oświetlenie było równomierne bez montowania wielu opraw.
Dla naświetlaczy powszechnie stosuje się klasyfikację NEMA (USA), opartą na kącie pola, przy 10 % maksymalnej światłości:
| Typ NEMA | Kąt pola | Opis |
|---|---|---|
| 1 | 10–18° | Bardzo wąski |
| 2 | 18–29° | Wąski |
| 3 | 29–46° | Średnio wąski |
| 4 | 46–70° | Średni |
| 5 | 70–100° | Średnio szeroki |
| 6 | 100–130° | Szeroki |
| 7 | > 130° | Bardzo szeroki |
Naświetlacz może mieć różny kąt w poziomie i w pionie; wtedy podaje się oba typy, np. „NEMA 6 × 4". Naświetlacze symetryczne mają wiązkę okrągłą lub kwadratową; asymetryczne kierują światło bardziej do przodu niż w górę i stosuje się je do elewacji, billboardów i boisk, bo pozwalają zamontować naświetlacz poziomo i ograniczają olśnienie.
Na zewnątrz najważniejsze jest, ile światła ucieka powyżej horyzontu, bo to ono powoduje łunę nocnego nieba, czyli zanieczyszczenie światłem.
Nowoczesna oprawa drogowa z płaską szybą zamontowana poziomo praktycznie nie świeci w górę. Pochylenie jej, aby „sięgała dalej", zwiększa światło ku niebu i zwykle pogarsza olśnienie.
| Klasa | Ochrona | Wymaganie |
|---|---|---|
| Klasa I | Izolacja podstawowa i części metalowe połączone z przewodem ochronnym | Obowiązkowe przyłączenie przewodu ochronnego |
| Klasa II | Izolacja podwójna lub wzmocniona (symbol dwóch kwadratów) | Bez przewodu ochronnego |
| Klasa III | Zasilanie bardzo niskim napięciem bezpiecznym (SELV, do 50 V AC) | Odseparowane źródło bezpieczne |
Kod IP (PN-EN 60529) określa ochronę przed ciałami stałymi (pierwsza cyfra, 0–6) i przed wodą (druga, 0–8). Typowe wartości: IP20 w suchych wnętrzach, IP44 w łazienkach poza strefą prysznica, IP65 na zewnątrz i w strefach ze strugami wody, IP66 lub wyżej w przemyśle spożywczym oraz IP67/IP68 dla opraw najazdowych lub zanurzalnych. Kod IK (PN-EN 62262) określa odporność na uderzenia, od IK00 do IK10; w halach sportowych lub miejscach narażonych na wandalizm stosuje się oprawy IK08 lub wyższe.
Wpuszczane (w sufit podwieszany), natynkowe, zwieszane, szynoprzewodowe, kinkiety, stojące, biurkowe, naświetlacze, słupki, oprawy słupowe i wysięgnikowe, najazdowe i hermetyczne. Sposób montażu wyznacza możliwy rozsył: oprawa wpuszczana może być tylko bezpośrednia, a zwieszana może być dowolnego typu.
Zobacz też: wykresy fotometryczne, metoda punktowa, przelicznik luksów, lumenów i kandeli i temperatura barwowa.