Natężenie w każdym punkcie, mapa izoluks i równomierność instalacji
Metoda współczynnika wykorzystania daje średnie natężenie oświetlenia w pomieszczeniu, ale nie mówi, jak rozkłada się światło. Metoda punktowa oblicza luksy w każdym punkcie, sumując udział każdej oprawy. Dzięki temu widać ciemne strefy, można sprawdzić równomierność i oświetlić konkretne miejsca, jak stanowisko pracy, boisko czy ulicę.
Oprawy mają symetryczny rozsył modelowy (cosⁿ) z wybranym kątem; z rzeczywistą krzywą producenta wynik może się nieco różnić. Światło odbite szacuje się jako równomierne w całym pomieszczeniu, co jest rozsądne w pomieszczeniach o typowych proporcjach.
Dla oprawy punktowej na wysokości \(h\) nad płaszczyzną obliczeniową punkt w odległości poziomej \(r\) od jej pionu otrzymuje światło pod kątem \(\gamma\) do pionu. Rzeczywista odległość wynosi \(d = h/\cos\gamma\), a światło pada ukośnie, więc:
\(I(C,\gamma)\) odczytuje się z krzywej biegunowej oprawy w cd/klm i mnoży przez jej strumień w klm. Trzecia potęga cosinusa sprawia, że natężenie szybko maleje z odległością: przy 45° (\(r = h\)) dociera już tylko 35 % tego, co docierałoby pionowo przy tej samej światłości.
Na płaszczyźnie pionowej (tablicy, regale, elewacji lub twarzy człowieka) zwróconej w stronę oprawy:
Całkowite natężenie w punkcie to suma udziałów wszystkich opraw plus światło odbite od sufitu, ścian i podłogi. Prosty szacunek tej składowej pośredniej, przy założeniu, że jest równomierna, to:
gdzie \(\bar\rho\) to średni współczynnik odbicia pomieszczenia ważony powierzchniami, a \(S_{tot}\) całkowita powierzchnia sufitu, ścian i podłogi. Przy jasnych kolorach składowa odbita może stanowić jedną trzecią całkowitego natężenia, przy ciemnych prawie nic. Więcej w współczynnikach odbicia.
Równomierność \(U_0 = E_{min}/E_m\) pokazuje, czy światło jest dobrze rozłożone. Norma PN-EN 12464-1 wymaga zwykle \(U_0 \ge 0{,}6\) w polu zadania (0,4 dla niektórych mało wymagających zadań, 0,7 dla bardzo wymagających) i mniejszych wartości w otoczeniu. Typowe przyczyny słabej równomierności to oprawy zbyt od siebie oddalone jak na swój kąt rozsyłu albo zbyt daleko od ścian. Orientacyjnie rozstaw opraw nie powinien przekraczać około 1,5-krotności wysokości nad płaszczyzną roboczą, a odległość od ściany jego połowy.
W praktyce minimalne natężenie jest zwykle w narożnikach. Norma pozwala wyłączyć z obliczeń pas obwodowy 0,5 m, gdy przy ścianie nie ma stanowisk pracy; kalkulator uwzględnia całe pomieszczenie, więc wynik jest nieco pesymistyczny.
Pod oprawą (\(\gamma = 0\)):
1,5 m od pionu, jeśli krzywa podaje 180 cd/klm dla tego kąta:
| Metoda | Daje | Odpowiednia do |
|---|---|---|
| Metoda współczynnika wykorzystania | Średnie natężenie i liczbę opraw | Wstępnego doboru oświetlenia ogólnego wnętrza |
| Metoda punktowa | Luksy w każdym punkcie, minima, równomierność | Sprawdzenia równomierności, oświetlenia konkretnych miejsc, oświetlenia zewnętrznego i drogowego, oświetlenia awaryjnego |
| Program (DIALux, Relux) | Wszystko powyższe z dokładnymi odbiciami wielokrotnymi, UGR, światłem dziennym | Pełnych projektów i dokumentacji zgodności |
Zobacz też: wykresy fotometryczne, metoda współczynnika wykorzystania, współczynniki odbicia i poziomy natężenia oświetlenia.