PL

Metoda punktowa

Natężenie w każdym punkcie, mapa izoluks i równomierność instalacji

Metoda współczynnika wykorzystania daje średnie natężenie oświetlenia w pomieszczeniu, ale nie mówi, jak rozkłada się światło. Metoda punktowa oblicza luksy w każdym punkcie, sumując udział każdej oprawy. Dzięki temu widać ciemne strefy, można sprawdzić równomierność i oświetlić konkretne miejsca, jak stanowisko pracy, boisko czy ulicę.

Kalkulator

Pomieszczenie
m
m
m
m
Oprawy
lm
Składowa odbita
%
%
%
Badany punkt (lub kliknij na mapie)
m
m

Oprawy mają symetryczny rozsył modelowy (cosⁿ) z wybranym kątem; z rzeczywistą krzywą producenta wynik może się nieco różnić. Światło odbite szacuje się jako równomierne w całym pomieszczeniu, co jest rozsądne w pomieszczeniach o typowych proporcjach.

Metoda

Natężenie poziome od jednej oprawy

Dla oprawy punktowej na wysokości \(h\) nad płaszczyzną obliczeniową punkt w odległości poziomej \(r\) od jej pionu otrzymuje światło pod kątem \(\gamma\) do pionu. Rzeczywista odległość wynosi \(d = h/\cos\gamma\), a światło pada ukośnie, więc:

\[ \tan\gamma = \frac{r}{h} \qquad E_H = \frac{I(C,\gamma)}{d^2}\cos\gamma = \frac{I(C,\gamma)\cdot\cos^3\gamma}{h^2} \]

\(I(C,\gamma)\) odczytuje się z krzywej biegunowej oprawy w cd/klm i mnoży przez jej strumień w klm. Trzecia potęga cosinusa sprawia, że natężenie szybko maleje z odległością: przy 45° (\(r = h\)) dociera już tylko 35 % tego, co docierałoby pionowo przy tej samej światłości.

Natężenie pionowe

Na płaszczyźnie pionowej (tablicy, regale, elewacji lub twarzy człowieka) zwróconej w stronę oprawy:

\[ E_V = \frac{I(C,\gamma)\cdot\cos^2\gamma\cdot\sin\gamma}{h^2} \]

Wiele opraw i światło odbite

Całkowite natężenie w punkcie to suma udziałów wszystkich opraw plus światło odbite od sufitu, ścian i podłogi. Prosty szacunek tej składowej pośredniej, przy założeniu, że jest równomierna, to:

\[ E = F_m\left(\sum_i E_{H,i} + E_{ind}\right) \qquad E_{ind} = \frac{\Phi_{tot}\cdot\bar\rho}{S_{tot}\,(1-\bar\rho)} \]

gdzie \(\bar\rho\) to średni współczynnik odbicia pomieszczenia ważony powierzchniami, a \(S_{tot}\) całkowita powierzchnia sufitu, ścian i podłogi. Przy jasnych kolorach składowa odbita może stanowić jedną trzecią całkowitego natężenia, przy ciemnych prawie nic. Więcej w współczynnikach odbicia.

Równomierność

Równomierność \(U_0 = E_{min}/E_m\) pokazuje, czy światło jest dobrze rozłożone. Norma PN-EN 12464-1 wymaga zwykle \(U_0 \ge 0{,}6\) w polu zadania (0,4 dla niektórych mało wymagających zadań, 0,7 dla bardzo wymagających) i mniejszych wartości w otoczeniu. Typowe przyczyny słabej równomierności to oprawy zbyt od siebie oddalone jak na swój kąt rozsyłu albo zbyt daleko od ścian. Orientacyjnie rozstaw opraw nie powinien przekraczać około 1,5-krotności wysokości nad płaszczyzną roboczą, a odległość od ściany jego połowy.

W praktyce minimalne natężenie jest zwykle w narożnikach. Norma pozwala wyłączyć z obliczeń pas obwodowy 0,5 m, gdy przy ścianie nie ma stanowisk pracy; kalkulator uwzględnia całe pomieszczenie, więc wynik jest nieco pesymistyczny.

Przykład ręczny

Downlight 1000 lm z 300 cd/klm w nadirze, 2 m nad stołem

Pod oprawą (\(\gamma = 0\)):

\[ I = 300 \cdot 1 = 300\ \text{cd} \qquad E = \frac{300}{2^2} = 75\ \text{lx} \]

1,5 m od pionu, jeśli krzywa podaje 180 cd/klm dla tego kąta:

\[ \gamma = \arctan\frac{1{,}5}{2} = 36{,}9^\circ \qquad E = \frac{180\cdot\cos^3 36{,}9^\circ}{2^2} = \frac{180 \cdot 0{,}512}{4} = 23\ \text{lx} \]

Kiedy stosować którą metodę

MetodaDajeOdpowiednia do
Metoda współczynnika wykorzystaniaŚrednie natężenie i liczbę oprawWstępnego doboru oświetlenia ogólnego wnętrza
Metoda punktowaLuksy w każdym punkcie, minima, równomiernośćSprawdzenia równomierności, oświetlenia konkretnych miejsc, oświetlenia zewnętrznego i drogowego, oświetlenia awaryjnego
Program (DIALux, Relux)Wszystko powyższe z dokładnymi odbiciami wielokrotnymi, UGR, światłem dziennymPełnych projektów i dokumentacji zgodności

Zobacz też: wykresy fotometryczne, metoda współczynnika wykorzystania, współczynniki odbicia i poziomy natężenia oświetlenia.