Połączenia 6, 9 i 12 wyprowadzeń dla dwóch napięć sieci
Silnik dwunapięciowy jest przeznaczony do pracy w dwóch różnych sieciach bez zmiany uzwojenia: zmienia się tylko sposób połączenia jego cewek w skrzynce zaciskowej. Przy obu napięciach każda cewka otrzymuje to samo napięcie i daje tę samą moc; przy wyższym napięciu prąd jest w tej samej proporcji mniejszy. Istnieją dwa systemy:
| System | Stosunek napięć | Przykłady z tabliczki | Wyprowadzenia |
|---|---|---|---|
| Gwiazda-trójkąt | \(\sqrt{3}\) | 230/400 V, 400/690 V, 220/380 V | 6 |
| Szeregowo-równolegle (uzwojenie dzielone) | 2 | 230/460 V, 220/440 V, 208-230/460 V | 9 lub 12 |
Pierwszy jest typowy w Europie i w normach IEC, drugi – w silnikach NEMA w Ameryce Północnej i w dużej części Ameryki Łacińskiej, gdzie współistnieją sieci 220–230 V i 440–460 V.
Każda faza to jeden obwód o dwóch końcach (U1-U2, V1-V2, W1-W2). Przy niższym napięciu łączy się ją w trójkąt, przy wyższym w gwiazdę. Ułożenie zwór, tabliczkę znamionową i rozruch gwiazda-trójkąt omówiono w poradniku o połączeniu gwiazda-trójkąt.
Numeracja NEMA biegnie spiralnie: 1, 2 i 3 to początki połówek zewnętrznych, 4, 5 i 6 – ich końce, 7, 8 i 9 – początki połówek wewnętrznych. Przy wyższym napięciu obie połówki każdej fazy są połączone szeregowo, przy niższym – równolegle, tworząc dwie gwiazdy (YY).
| Napięcie | L1 | L2 | L3 | Połączyć |
|---|---|---|---|---|
| Wyższe (szeregowo), np. 460 V | 1 | 2 | 3 | 4-7, 5-8, 6-9 |
| Niższe (równolegle), np. 230 V | 1-7 | 2-8 | 3-9 | 4-5-6 |
Przy niższym napięciu połączone wyprowadzenia 4, 5 i 6 tworzą punkt drugiej gwiazdy. To połączenie wykorzystuje też rozruch part winding: rozruch na 1-2-3, a potem dołączenie 7-8-9.
| Napięcie | L1 | L2 | L3 | Połączyć |
|---|---|---|---|---|
| Wyższe (szeregowo) | 1 | 2 | 3 | 4-7, 5-8, 6-9 |
| Niższe (równolegle) | 1-6-7 | 2-4-8 | 3-5-9 | — |
Przy wyższym napięciu połączenie jest takie samo jak w silniku w gwiazdę, ale przy niższym – inne, dlatego trzeba wiedzieć, z którym typem mamy do czynienia. Bez tabliczki można je rozróżnić multimetrem: w silniku w gwiazdę wyprowadzenia 7, 8 i 9 mają ciągłość między sobą (przez wewnętrzny punkt gwiazdowy), a pozostałe tworzą pary (1-4, 2-5, 3-6); w silniku w trójkąt są trzy grupy po trzy wyprowadzenia z ciągłością.
Gdy wyprowadzone są wszystkie dwanaście końców, silnik można połączyć w gwiazdę lub w trójkąt przy każdym z dwóch napięć. Pozwala to na przykład na rozruch gwiazda-trójkąt zarówno przy 230 V, jak i przy 460 V.
| Połączenie | L1 | L2 | L3 | Połączyć |
|---|---|---|---|---|
| Trójkąt, niższe napięcie (równolegle) | 1-6-7-12 | 2-4-8-10 | 3-5-9-11 | — |
| Trójkąt, wyższe napięcie (szeregowo) | 1-12 | 2-10 | 3-11 | 4-7, 5-8, 6-9 |
| Gwiazda, niższe napięcie (równolegle) | 1-7 | 2-8 | 3-9 | 4-5-6, 10-11-12 |
| Gwiazda, wyższe napięcie (szeregowo) | 1 | 2 | 3 | 4-7, 5-8, 6-9, 10-11-12 |
Tabele w tym poradniku przedstawiają typowe połączenia według NEMA MG 1. Niektórzy producenci numerują lub grupują wyprowadzenia inaczej: rozstrzyga zawsze schemat na tabliczce lub w pokrywie skrzynki zaciskowej.
Po podłączeniu silnika dwunapięciowego warto uruchomić go na biegu jałowym i zmierzyć prąd we wszystkich trzech fazach: wartości powinny być zbliżone do siebie i wyraźnie mniejsze od znamionowej. Jeśli oznaczenia wyprowadzeń zaginęły, identyfikacja połówek i ich biegunowości wymaga osobnej próby; w razie wątpliwości lepiej oddać silnik do warsztatu przezwajania.
Silniki jednofazowe 115/230 V działają na tej samej zasadzie: uzwojenie główne jest podzielone na dwie połówki łączone równolegle przy 115 V i szeregowo przy 230 V, a w wielu z nich uzwojenie pomocnicze jest połączone równolegle z jedną z połówek, tak że zawsze pracuje przy 115 V. Działanie uzwojeń głównego i pomocniczego wyjaśniono w podstawach silników jednofazowych.