PL

Jak podłączyć silnik trójfazowy do sieci jednofazowej

Wprowadzenie

Jak widzieliśmy w innych częściach, trójfazowy silnik indukcyjny to maszyna bardzo prosta, skuteczna i tania. Nieprzypadkowo energia elektryczna jest wytwarzana i rozprowadzana jako trójfazowa, przynajmniej do dużych odbiorców. Mali odbiorcy dostają natomiast prąd dwoma przewodami, jednofazowo lub dwufazowo (w rzeczywistości dwie fazy układu trójfazowego; prawdziwy układ dwufazowy to coś innego i spotyka się go bardzo rzadko).

Czasem trzeba zasilić silnik trójfazowy, a dostępna jest tylko sieć jednofazowa. Eleganckim rozwiązaniem jest zastosowanie przemiennika częstotliwości z wejściem jednofazowym 230 V i podłączenie silnika (jeśli ma 230/400 V) w trójkąt do wyjścia przemiennika (trójfazowe 230 V). To rozwiązanie jest stosunkowo drogie, ale silnik pracuje z pełnymi osiągami. Druga możliwość to zasilanie go bezpośrednio z sieci jednofazowej: jest taniej i nie wymaga konfiguracji, ale tracimy osiągi mechaniczne. Jeśli nie jest to krytyczne, silnik może pracować z jednym kondensatorem.

Silniki trójfazowe działają tak, jak opisano w Podstawach silników indukcyjnych: w połączeniu w gwiazdę lub w trójkąt każda faza przewodzi prąd przesunięty o 120° względem pozostałych, co zapewnia płynny, mocny obrót i bardzo dobry moment rozruchowy.

Podłączając silnik trójfazowy do sieci jednofazowej, najpierw trzeba sprawdzić napięcie, na które silnik jest przewidziany, zwykle podane jako xxx/xxx V na tabliczce, oraz napięcie sieci. Na tej podstawie wiemy, czy silnik trzeba połączyć w trójkąt czy w gwiazdę.

Możliwości połączenia z trójfazowego na jednofazowe

Napięcie silnika
Napięcie sieci 130/230V 230/400V 400/690V
130 Trójkąt Niemożliwe Niemożliwe
230 Gwiazda Trójkąt Niemożliwe
400 Niemożliwe Gwiazda Trójkąt

Jak widać, możliwości są ograniczone, a tego typu połączenie nie jest zalecane dla silników powyżej 5 kW. Potrzebny kondensator wyznacza się z poniższego wzoru. W skrócie, reaktancja pojemnościowa kondensatora musi być równa lub bliska reaktancji indukcyjnej jednej z faz (uwaga, aby nie pomylić jej z rezystancją ani z impedancją). Celem jest uzyskanie rezonansu równoległego, choć jest pewna tolerancja w obie strony. Warto zaokrąglić wartość kondensatora w górę: zbyt mały kondensator nawet nie pozwoli silnikowi ruszyć, a zbyt duży powoduje nadmierny prąd w jednym z uzwojeń, co może przegrzać, a nawet spalić silnik. Jeśli potrzebny jest większy moment rozruchowy, trzeba dodać drugi kondensator, ale musi on zostać odłączony, gdy silnik osiągnie prędkość roboczą.

Dla połączenia w trójkąt $$ C = \frac{1}{\omega \cdot X_L} $$ $$ C\,\text{w}\,\text{F} $$ $$ X_L\,\text{w}\,\Omega $$
Dla połączenia w gwiazdę $$ C = \frac{1}{3\cdot\omega \cdot X_L} $$ $$ C\,\text{w}\,\text{F} $$ $$ X_L\,\text{w}\,\Omega $$

Zwykle nie znamy reaktancji indukcyjnej każdego uzwojenia, więc innym sposobem wyznaczenia potrzebnego kondensatora jest moc silnika:

Dla połączenia w trójkąt $$ C = 70 \cdot P $$ $$ C\,\text{w}\,\mu\text{F} $$ $$ P\,\text{w}\,kW $$
Dla połączenia w gwiazdę $$ C = 23.33 \cdot P $$ $$ C\,\text{w}\,\mu\text{F} $$ $$ P\,\text{w}\,kW $$

Weźmy silnik 230/400 V, który trzeba podłączyć do sieci jednofazowej 230 V: tabliczkę zaciskową łączy się więc w trójkąt. Podłącz dwa przewody zasilające do dowolnych dwóch z trzech zacisków (U, V, W), a kondensator między jeden z przewodów zasilających a pozostały zacisk. Aby zmienić kierunek obrotów, wystarczy przenieść przewód kondensatora z U na V. Zamiana przewodów zasilających nie zmienia kierunku obrotów wirnika.

Otrzymujemy w ten sposób układ wskazów, który choć nie jest tak doskonały jak ten z sieci trójfazowej, wystarcza, aby silnik się obracał i napędzał większość maszyn. Zauważ, że tylko faza silnika podłączona między L i N pobiera swój prąd znamionowy, który pozostaje stały niezależnie od użytego kondensatora. Jeśli kondensator nie jest idealny dla silnika, pozostałe dwa wskazy (prądy) zmieniają moduł i kąt.

Faza U - X

Faza V - Y

Faza W - Z

N

Przybliżony wykres dla połączenia w trójkąt; w gwiazdę moduły i kąty wskazów zmieniają się nieznacznie.

   Napięcie fazowe: V