Jak widzieliśmy w innych częściach, trójfazowy silnik indukcyjny to maszyna bardzo prosta, skuteczna i tania. Nieprzypadkowo energia elektryczna jest wytwarzana i rozprowadzana jako trójfazowa, przynajmniej do dużych odbiorców. Mali odbiorcy dostają natomiast prąd dwoma przewodami, jednofazowo lub dwufazowo (w rzeczywistości dwie fazy układu trójfazowego; prawdziwy układ dwufazowy to coś innego i spotyka się go bardzo rzadko).
Czasem trzeba zasilić silnik trójfazowy, a dostępna jest tylko sieć jednofazowa. Eleganckim rozwiązaniem jest zastosowanie przemiennika częstotliwości z wejściem jednofazowym 230 V i podłączenie silnika (jeśli ma 230/400 V) w trójkąt do wyjścia przemiennika (trójfazowe 230 V). To rozwiązanie jest stosunkowo drogie, ale silnik pracuje z pełnymi osiągami. Druga możliwość to zasilanie go bezpośrednio z sieci jednofazowej: jest taniej i nie wymaga konfiguracji, ale tracimy osiągi mechaniczne. Jeśli nie jest to krytyczne, silnik może pracować z jednym kondensatorem.
Silniki trójfazowe działają tak, jak opisano w Podstawach silników indukcyjnych: w połączeniu w gwiazdę lub w trójkąt każda faza przewodzi prąd przesunięty o 120° względem pozostałych, co zapewnia płynny, mocny obrót i bardzo dobry moment rozruchowy.
Podłączając silnik trójfazowy do sieci jednofazowej, najpierw trzeba sprawdzić napięcie, na które silnik jest przewidziany, zwykle podane jako xxx/xxx V na tabliczce, oraz napięcie sieci. Na tej podstawie wiemy, czy silnik trzeba połączyć w trójkąt czy w gwiazdę.
| Napięcie silnika | |||
|---|---|---|---|
| Napięcie sieci | 130/230V | 230/400V | 400/690V |
| 130 | Trójkąt | Niemożliwe | Niemożliwe |
| 230 | Gwiazda | Trójkąt | Niemożliwe |
| 400 | Niemożliwe | Gwiazda | Trójkąt |
Jak widać, możliwości są ograniczone, a tego typu połączenie nie jest zalecane dla silników powyżej 5 kW. Potrzebny kondensator wyznacza się z poniższego wzoru. W skrócie, reaktancja pojemnościowa kondensatora musi być równa lub bliska reaktancji indukcyjnej jednej z faz (uwaga, aby nie pomylić jej z rezystancją ani z impedancją). Celem jest uzyskanie rezonansu równoległego, choć jest pewna tolerancja w obie strony. Warto zaokrąglić wartość kondensatora w górę: zbyt mały kondensator nawet nie pozwoli silnikowi ruszyć, a zbyt duży powoduje nadmierny prąd w jednym z uzwojeń, co może przegrzać, a nawet spalić silnik. Jeśli potrzebny jest większy moment rozruchowy, trzeba dodać drugi kondensator, ale musi on zostać odłączony, gdy silnik osiągnie prędkość roboczą.
Zwykle nie znamy reaktancji indukcyjnej każdego uzwojenia, więc innym sposobem wyznaczenia potrzebnego kondensatora jest moc silnika:
Weźmy silnik 230/400 V, który trzeba podłączyć do sieci jednofazowej 230 V: tabliczkę zaciskową łączy się więc w trójkąt. Podłącz dwa przewody zasilające do dowolnych dwóch z trzech zacisków (U, V, W), a kondensator między jeden z przewodów zasilających a pozostały zacisk. Aby zmienić kierunek obrotów, wystarczy przenieść przewód kondensatora z U na V. Zamiana przewodów zasilających nie zmienia kierunku obrotów wirnika.
Otrzymujemy w ten sposób układ wskazów, który choć nie jest tak doskonały jak ten z sieci trójfazowej, wystarcza, aby silnik się obracał i napędzał większość maszyn. Zauważ, że tylko faza silnika podłączona między L i N pobiera swój prąd znamionowy, który pozostaje stały niezależnie od użytego kondensatora. Jeśli kondensator nie jest idealny dla silnika, pozostałe dwa wskazy (prądy) zmieniają moduł i kąt.
Faza U - X
Faza V - Y
Faza W - Z
Przybliżony wykres dla połączenia w trójkąt; w gwiazdę moduły i kąty wskazów zmieniają się nieznacznie.