Dwie prędkości w stosunku 1:2 z jednym uzwojeniem
To trójfazowy silnik asynchroniczny z jednym uzwojeniem, który może pracować z dwiema liczbami biegunów, z których jedna jest dwa razy większa od drugiej, a więc z dwiema prędkościami w stosunku 1:2. Nazwa pochodzi od Roberta Dahlandera, który opatentował to połączenie pod koniec XIX wieku. Każda faza jest podzielona na dwie połówki z odczepem środkowym wyprowadzonym na tabliczkę zaciskową; zmieniając sposób połączenia tych połówek, silnik przechodzi z jednej liczby biegunów na drugą.
| Bieguny (niska / wysoka) | Prędkość synchroniczna przy 50 Hz | Przy 60 Hz |
|---|---|---|
| 4 / 2 | 1500 / 3000 obr/min | 1800 / 3600 obr/min |
| 8 / 4 | 750 / 1500 obr/min | 900 / 1800 obr/min |
| 12 / 6 | 500 / 1000 obr/min | 600 / 1200 obr/min |
Rzeczywiste prędkości są nieco niższe z powodu poślizgu.
Każda faza ma tyle grup cewek, ile biegunów ma wysoka prędkość. Przy wysokiej prędkości prąd płynie przez grupy na przemian w obu kierunkach: jedna tworzy biegun północny, następna południowy i tak dalej. Przy niskiej prędkości prąd w połowie grup zostaje odwrócony, tak że wszystkie tworzą bieguny tego samego znaku; między każdymi dwiema grupami pojawia się wtedy biegun przeciwnego znaku, przez który zamyka się strumień (bieguny następcze). Liczba biegunów się podwaja, a prędkość spada o połowę.
To odwrócenie połowy fazy wykonuje właśnie tabliczka zaciskowa przy zmianie połączenia, bez ingerencji w uzwojenie.
W zależności od połączenia połówek faz przy niskiej prędkości istnieją dwa rodzaje silników Dahlandera, które zachowują się różnie:
| Rodzaj | Niska prędkość | Wysoka prędkość | Moment | Stosunek mocy (orientacyjny) | Zastosowania |
|---|---|---|---|---|---|
| Δ / YY | Trójkąt | Podwójna gwiazda | W przybliżeniu stały | Wysoka prędkość daje 1,4 do 1,8 mocy niskiej | Obrabiarki, przenośniki, dźwignice |
| Y / YY | Gwiazda | Podwójna gwiazda | Zmienny: znacznie mniejszy przy niskiej | Niska prędkość daje od jednej czwartej do jednej szóstej mocy wysokiej | Wentylatory i pompy wirowe |
Y/YY pasuje do obciążeń o momencie kwadratowym: wentylator przy połowie prędkości potrzebuje tylko jednej czwartej momentu i jednej ósmej mocy. Istnieje też rzadkie połączenie YY/Δ o stałej mocy. Z zewnątrz wszystkie trzy rodzaje łączy się tak samo: różnica tkwi w połączeniach wewnętrznych, a tabliczka znamionowa ją podaje (na przykład „Δ/YY” lub „Y/YY”) razem z mocą i prądem dla każdej prędkości.
| Prędkość | Sieć L1-L2-L3 do | Zwory | Wolne zaciski |
|---|---|---|---|
| Niska | 1U - 1V - 1W | Brak | 2U - 2V - 2W (zaizolowane) |
| Wysoka | 2U - 2V - 2W | 1U + 1V + 1W połączone | Brak |
Przy sterowaniu stycznikami potrzebne są trzy:
KM1 musi być zablokowany względem KM2 i KM3, elektrycznie i mechanicznie: gdyby KM3 zamknął się razem z KM1, zwarłby sieć. Ponieważ każda prędkość ma własny prąd znamionowy, stosuje się dwa przekaźniki termiczne, jeden na wyjściu KM1, drugi na wyjściu KM2, każdy nastawiony na prąd z tabliczki dla swojej prędkości.
To zwykłe uzwojenie trójfazowe, prawie zawsze dwuwarstwowe, z dwiema cechami szczególnymi. Pierwsza to liczba grup: każda faza ma tyle grup, ile biegunów ma wysoka prędkość, podzielonych na dwie równe połówki z odczepem środkowym. Druga to poskok cewki: poskok średnicowy dla wysokiej prędkości byłby dwa razy większy od podziałki biegunowej niskiej, dlatego wybiera się poskok pośredni, który sprawdza się przy obu. Współczynnik uzwojenia nie jest optymalny przy żadnej z prędkości i dlatego silnik Dahlandera ma nieco gorsze parametry niż silnik jednobiegowy tej samej wielkości.
Przy przezwajaniu trzeba zachować poskok, liczbę grup, kolejność połówek i połączenie wewnętrzne (Δ lub Y na niskiej prędkości) oraz dobrze oznaczyć sześć wyprowadzeń. Przed montażem warto zmierzyć rezystancję każdej połówki fazy i wykonać próbę biegu jałowego przy obu prędkościach.