PL

Podstawy silników jednofazowych

Wprowadzenie

Jak wiemy, silniki prądu przemiennego są obecne w każdej dziedzinie życia. Silniki trójfazowe są niezwykle proste i potrzebują bardzo niewiele, aby długo pracować. W mieszkaniach jednak, gdzie zwykle nie ma zasilania trójfazowego, potrzebne są silniki jednofazowe. Dziś niezliczone urządzenia mają w środku małe silniki (pompy basenowe, lodówki, odkurzacze, wiertarki itp.) i poza bardzo szczególnymi przypadkami pracują na prąd przemienny.

Silniki jednofazowe dzielą się na trzy główne rodziny (choć jest ich więcej):

Najważniejsze z nich, głównie dlatego, że zwykle mają największą moc, są silniki z uzwojeniem pomocniczym. Są też niemal identyczne z silnikami trójfazowymi pod względem budowy mechanicznej i zasad uzwajania, choć silnik jednofazowy nigdy nie będzie pracował przy czystym zasilaniu trójfazowym. Składają się więc z żłobkowanego stojana i wirnika klatkowego. Skupimy się na tym rodzaju silnika.

Zasada działania

Rozważmy żłobkowany stojan z jednym uzwojeniem zasilanym z sieci jednofazowej. W zależności od rodzaju uzwojenia powstaje n biegunów. Osiągają one wartość maksymalną, gdy prąd w uzwojeniu jest maksymalny, potem spadają do zera i znów osiągają maksimum, tym razem ujemne: typowy przebieg sinusoidalny. Te pola magnetyczne są jednak nieruchome; nie wirują tak, jak opisano w artykule Podstawy silników indukcyjnych. W efekcie wirnik, zamiast się obracać, ma tendencję do pozostawania w miejscu, a nawet może lekko drgać. Uwaga: w takich warunkach uzwojenie może się spalić.

Załóżmy natomiast, że silnik już się obraca z prędkością znamionową. Stosując regułę prawej dłoni Fleminga, widzimy, że w prętach klatki wirnika płyną prądy, które wytwarzają strumień magnetyczny przesunięty o 90° względem strumienia stojana, co podtrzymuje obroty. Krótko mówiąc, silnik jednofazowy nie ruszy sam, ale po rozruchu może dalej obracać się samodzielnie.

Jak więc uruchomić silnik jednofazowy?

Do rozruchu takiego silnika używa się uzwojenia pomocniczego (rozruchowego). Uzwojenie to zajmuje tylko 1/3 całej przestrzeni stojana i jest przesunięte o 90 stopni elektrycznych względem uzwojenia głównego. Przekrój i liczba zwojów uzwojenia pomocniczego zależą od tego, czy pozostaje ono stale włączone, czy pracuje tylko podczas rozruchu. Najczęściej pozostaje włączone na stałe; jeśli nie, pracuje chwilowo i jest odłączane, gdy silnik osiągnie prędkość, przez przekaźnik czasowy albo wyłącznik odśrodkowy.

W silniku jednofazowym tego typu kierunek obrotów zmienia się, zamieniając końce tylko jednego z uzwojeń.

Silnik jednofazowy z biegunem zwartym

Ten rodzaj silnika jest może nawet prostszy od poprzedniego, ale ta prostota obniża jego osiągi, a więc i zakres zastosowań. Podobnie jak silnik z uzwojeniem pomocniczym ma wirnik klatkowy, ale stojan ma bieguny jawne, jak silniki prądu stałego, a każdy biegun ma zwarty zwój (pierścień zwarty), zwykle miedziany, obejmujący około jednej trzeciej łuku bieguna.

Motor de espira en cortocircuito

W silniku z biegunami jawnymi samo zasilenie cewek biegunów nie obraca wirnika; zwarty zwój na każdym biegunie odkształca linie sił i powoduje rozruch silnika. Dzieje się tak, ponieważ w pierścieniu zwartym powstaje strumień przesunięty w fazie względem głównego strumienia bieguna. Silnik zawsze obraca się w stronę, po której jest pierścień zwarty, więc jedynym sposobem zmiany kierunku obrotów, jeśli trzeba, jest zamontowanie stojana odwrotnie, o ile to możliwe.

Silnik uniwersalny

Tak nazywa się silnik, który może pracować zarówno przy prądzie stałym, jak i przemiennym. Ma w tym celu stojan z biegunami jawnymi i uzwojony wirnik ze szczotkami, a oba uzwojenia są połączone szeregowo. Ma duży moment rozruchowy, a jego prędkość jest odwrotnie proporcjonalna do obciążenia; na biegu jałowym osiąga bardzo duże prędkości. Jest szeroko stosowany w małych maszynach, takich jak wiertarki, szlifierki kątowe czy suszarki do włosów, ale jego trwałość jest stosunkowo krótka.