PL

Podstawy silników indukcyjnych

Wprowadzenie

Silnik asynchroniczny, czyli indukcyjny, to każdy silnik prądu przemiennego, którego część ruchoma obraca się z prędkością inną niż prędkość synchroniczna. Prędkość synchroniczna zależy od liczby biegunów uzwojenia i częstotliwości zasilania. Różnicę między tymi prędkościami nazywa się poślizgiem:

$$ \delta = \frac{n_1 - n_2}{n_1}\cdot 100 $$

Gdzie:

$$ \delta = \text{poślizg w %} $$

$$ n_1 = \text{prędkość synchroniczna w obr/min}$$

$$ n_2 = \text{prędkość rzeczywista w obr/min}$$

Poślizg zależy od kilku czynników i jest większy w małych silnikach. Zwykle wynosi od około 10 % w silnikach małej mocy do mniej niż 1 % w dużych silnikach. W niektórych przypadkach, np. w silnikach dźwigowych, poślizg może stać się ujemny i silnik pracuje wtedy jako hamulec.

Silniki indukcyjne słyną z prostej i solidnej budowy, łatwości wykonania i przezwajania, a przede wszystkim z niskich kosztów utrzymania. Są też bardzo łatwe w obsłudze, a dzięki przemiennikom częstotliwości łatwo sterować ich rozruchem, prędkością i zatrzymaniem, dlatego spotyka się je we wszystkich branżach, zarówno w przemyśle, jak i w domach.

Historia

Niesprawiedliwe byłoby przedstawianie wynalezienia tej maszyny jako jednorazowego, indywidualnego wydarzenia. Wkład w elektromagnetyzm takich naukowców jak François Arago i Michael Faraday stworzył solidne podstawy dla dalszych prac, gdy wizjonerzy tacy jak Walter Baily, Ottó Bláthy, Galileo Ferraris i Nikola Tesla stopniowo rozwinęli to, co dziś znamy jako silnik indukcyjny. Tesla jako jedyny z nich opatentował te silniki i bronił ich przed technologią prądu stałego w tak zwanej wojnie prądów pod koniec XIX i na początku XX wieku. Jak wielu wie, zwyciężył prąd przemienny, nie tylko w silnikach, ale także w wytwarzaniu, transformacji i dystrybucji energii. Nic z tego nie uchroniło Tesli przed śmiercią w biedzie.

Zasada działania

Silniki te mają dwa obwody elektryczne: jeden w stojanie, cylindrycznym pierścieniu z blach stali magnetycznej z podłużnymi żłobkami, i drugi w wirniku, złożony albo z cewek zwartych na zewnątrz, albo po prostu z prętów miedzianych lub aluminiowych zwartych na końcach pierścieniami z tego samego materiału. Ten drugi to silnik klatkowy, który stanowi dziś zdecydowaną większość silników prądu przemiennego.

Silnik indukcyjny działa na zasadzie indukcji wzajemnej. Gdy do stojana doprowadzi się prąd przemienny, powstaje pole magnetyczne, którego linie przechodzą przez szczelinę powietrzną, przez wirnik i zamykają się przez zewnętrzną część stojana (jarzmo), co w uproszczony sposób pokazuje poniższy rysunek:

Rysunek przedstawia przekrój 2-biegunowego silnika trójfazowego z 6 żłobkami, z kierunkiem prądów w chwili t okresu, zgodnie z regułą korkociągu.

X oznacza prąd wpływający w ekran.

O oznacza prąd wypływający z ekranu.

Gdy silnik zasili się prądem przemiennym, pole magnetyczne staje się polem wirującym, czyli bieguny przesuwają się w prawo lub w lewo (zależnie od połączenia). Pole to przechodzi przez wirnik i indukuje napięcie w jego przewodnikach lub prętach, wytwarzając moment, który obraca wirnik, a przynajmniej próbuje go obracać, z prędkością synchroniczną. W silniku dwubiegunowym biegun N potrzebuje pół okresu, aby dotrzeć do położenia sąsiedniego bieguna S, i kolejne pół okresu, aby pokonać tę samą drogę i wrócić do punktu wyjścia. Dzieje się tak, ponieważ kierunek prądów w poszczególnych cewkach zmienia się kolejno z częstotliwością sieci, jak pokazuje poniższy rysunek (spowolniony), przedstawiający typowy wykres wskazowy zasilania trójfazowego.

Faza R

Faza S

Faza T

N
   Napięcie fazowe: V      
VRN = 0V
VSN = 0V
VTN = 0V
VRS = 0V
VST = 0V
VTR = 0V

W silniku 4-biegunowym biegun N potrzebuje pół okresu, aby dotrzeć do położenia sąsiedniego bieguna S (90 stopni mechanicznych); innymi słowy, bieguny przesuwają się wolniej wokół stojana. Im więcej biegunów ma silnik, tym mniej obraca się wirnik w każdym okresie prądu przemiennego. W zastosowaniach przemysłowych prędkość reguluje się przemiennikami (gdy potrzebna jest precyzyjna regulacja) lub przekładniami mechanicznymi, przez co uzwojenia o więcej niż 8 biegunach są prawie niepotrzebne.

Aby zobaczyć, jak przesuwają się pola magnetyczne, uruchom animację na poprzednim rysunku, jeśli jeszcze nie działa.

Rysunek przedstawia silnik 4-biegunowy z 2 cewkami na fazę połączonymi szeregowo. Widać, jak wirnik podąża za polami magnetycznymi przesuwającymi się wokół stojana.

ROTOR U V W X Y Z

Tabela pomocnicza

Bieguny RPM (50Hz) RPM (60Hz)
2 3000 3600
4 1500 1800
6 1000 1200
8 750 900
⚠ Uwaga techniczna: prędkość rzeczywista jest zawsze nieco mniejsza z powodu poślizgu silnika.