Rozruch z częścią uzwojenia w silnikach z dwoma obwodami równoległymi
W niektórych silnikach każda faza składa się z dwóch jednakowych obwodów połączonych równolegle: dwóch gwiazd równolegle (YY) lub dwóch trójkątów (ΔΔ). Rozruch part winding („część uzwojenia”) wykorzystuje ten podział: silnik rusza zasilany tylko jedną z dwóch połówek, a po jednej-dwóch sekundach dołącza się równolegle drugą połówkę. Z połową uzwojenia w pracy impedancja jest większa, a prąd rozruchowy mniejszy.
Metoda ta jest bardzo rozpowszechniona w Ameryce Północnej, zwłaszcza w sprężarkach chłodniczych i klimatyzacyjnych, agregatach wody lodowej i pompach, gdzie dominują silniki dwunapięciowe 230/460 V, które przy niższym napięciu mają właśnie obie połówki połączone równolegle.
Ponieważ silnik w trakcie zmiany nigdy nie jest odłączany, jest to rozruch z przełączeniem zamkniętym: nie występuje szczyt prądu, który pojawia się przy przejściu z gwiazdy w trójkąt.
Można by oczekiwać, że połowa uzwojenia pobierze połowę prądu, ale obie połówki dzielą te same żłobki i są sprzężone magnetycznie, więc redukcja jest mniejsza. Wartości orientacyjne:
Przy jednej połówce pole jest mniej równomierne: charakterystyka momentu może mieć siodło, które nie pozwala silnikowi osiągnąć prędkości znamionowej, a silnik jest głośniejszy i szybciej się nagrzewa. Dlatego drugi stopień załącza się czasowo, niezależnie od osiągniętej prędkości; rozruch ten nie jest pomyślany tak, by silnik w pełni rozpędził się na połowie uzwojenia.
Sprężarka z silnikiem 230/460 V w sieci 230 V, prąd znamionowy 62 A, prąd rozruchu bezpośredniego 6,5 raza większy od znamionowego (około 400 A). Przy rozruchu part winding pierwszy stopień pobrałby około \(0{,}65\cdot 400 \approx 260\ \text{A}\), a moment rozruchowy wyniósłby mniej więcej połowę bezpośredniego: wystarczająco dla sprężarki ruszającej z wyrównanymi ciśnieniami.
W poradniku o silnikach dwunapięciowych wyjaśniono numerację wyprowadzeń i sposób łączenia obu połówek.
Każda połówka uzwojenia przewodzi połowę prądu znamionowego. Oba styczniki dobiera się na nieco więcej niż połowę prądu silnika, a zwykle stosuje się jeden przekaźnik termiczny na połówkę, każdy nastawiony na połowę prądu znamionowego. Dzięki temu, jeśli KM2 się nie zamknie, silnik pracujący na połowie uzwojenia wyłączy się z powodu przeciążenia, zamiast się spalić. Zabezpieczenie zwarciowe (bezpieczniki lub wyłącznik) chroni całość.
| Part winding | Gwiazda-trójkąt | |
|---|---|---|
| Styczniki | 2 | 3 |
| Przełączenie | Zamknięte, bez szczytu | Otwarte, ze szczytem przy zmianie |
| Prąd rozruchowy | ≈ 60–70 % bezpośredniego | ≈ 33 % bezpośredniego |
| Moment rozruchowy | ≈ 45–50 % bezpośredniego | ≈ 33 % bezpośredniego |
| Czas pierwszego stopnia | 1–2 s, czasowo | Do prędkości bliskiej znamionowej |
| Silnik | Dwa obwody równoległe (9 lub 12 wyprowadzeń) | 6 zacisków, Δ przy napięciu sieci |
W skrócie: part winding mniej zmniejsza prąd, ale daje większy moment i prostsze, łagodniejsze przełączenie. Sprawdza się, gdy operator sieci lub agregat prądotwórczy ograniczają szczyt rozruchowy, a obciążenie nie jest ciężkie.
Obie połówki muszą być identyczne: te same zwoje, ten sam drut i ten sam skok. Jeśli jedna ma więcej zwojów niż druga, po połączeniu równoległym płynie między nimi prąd wyrównawczy, który nagrzewa silnik nawet na biegu jałowym. Trzeba też zachować, które grupy cewek tworzą każdą połówkę w oryginalnym uzwojeniu, bo od tego podziału zależy, czy sama połówka wytworzy podczas rozruchu akceptowalne pole. Przed odcięciem czół uzwojenia warto zapisać, do którego zacisku prowadzi każda grupa.
W typowym (1/2) uzwojenie ma dwa obwody, a silnik startuje na jednym. Niektóre silniki mają trzy obwody równoległe i startują na dwóch (2/3): prąd rozruchowy maleje mniej niż przy 1/2, ale moment jest większy, a pole bardziej równomierne.
Zwykle około 1 sekundy i prawie nigdy więcej niż 2. Nie należy go wydłużać, by silnik nabrał większej prędkości: na połowie uzwojenia szybko się nagrzewa, a jego moment może nie wystarczyć do pełnego rozpędzenia.
Silnik dalej pracuje na połowie uzwojenia, głośno, z małym momentem i prawie podwójnym prądem w tej połowie. Jeśli przekaźniki termiczne są nastawione na połowę prądu znamionowego, przekaźnik pierwszej połowy zadziała po krótkim czasie.
Nie ma potrzeby: z softstartem lub falownikiem silnik łączy się od początku z obiema połówkami równolegle (1-7, 2-8, 3-9 i połączone 4-5-6), a prąd ogranicza samo urządzenie.
Nie, bo jego połówki nie są dostępne na tabliczce zaciskowej. Dla takiego silnika alternatywą na stycznikach jest rozruch gwiazda-trójkąt, jeśli przy napięciu sieci pracuje w trójkącie.