Zamiana miejscami źródła i punktu pomiaru nie zmienia odpowiedzi obwodu pasywnego
W obwodzie złożonym wyłącznie z rezystorów, cewek, kondensatorów i transformatorów wpływ jednego punktu na drugi jest taki sam w obu kierunkach. Jeżeli źródło umieszczone w gałęzi A wywołuje określony prąd w gałęzi B, to to samo źródło przeniesione do gałęzi B wywołuje taki sam prąd w gałęzi A. Nie ma znaczenia, jak skomplikowany jest obwód między nimi.
| Postać | Wymuszenie | Odpowiedź | Zachodzi |
|---|---|---|---|
| Napięcie – prąd | Źródło napięcia \(E\) w gałęzi | Prąd zwarcia w innej gałęzi | \(\dfrac{I_2}{E_1} = \dfrac{I_1}{E_2}\) |
| Prąd – napięcie | Źródło prądu \(I\) między dwoma węzłami | Napięcie jałowe między dwoma innymi węzłami | \(\dfrac{V_2}{I_1} = \dfrac{V_1}{I_2}\) |
| Mieszana | Źródło prądu na jednych zaciskach / napięcia na drugich | Prąd zwarcia / napięcie jałowe | \(\dfrac{I_2}{I_1} = -\dfrac{V_1}{V_2}\) |
W dwóch pierwszych postaciach, jeśli źródło ma w obu przypadkach tę samą wartość, odpowiedź jest dokładnie taka sama. W postaci mieszanej pojawia się znak minus przy zwykłych konwencjach (prądy wpływające do dodatniego zacisku każdej pary). Przy prądzie przemiennym wszystko obowiązuje dla wskazów i impedancji zespolonych.
Sieć typu T z rezystorów 2 Ω, 6 Ω i 3 Ω. Ze źródłem 12 V po lewej i zwartą stroną prawą:
Teraz źródło przechodzi na prawo, a zwarcie na lewo:
Całkowity prąd źródła się zmienia (3 A wobec 2,667 A), ale prąd przeniesiony na drugą stronę jest taki sam: 2 A.
W tej samej sieci, ze źródłem prądu 1 A po lewej i rozwartą stroną prawą, przez rezystor 3 Ω nie płynie prąd, a napięcie wyjściowe jest napięciem na rezystorze 6 Ω: \(V_2 = 1 \cdot 6 = 6\) V. Ze źródłem po prawej i rozwartą stroną lewą przez rezystor 2 Ω również nie płynie prąd i \(V_1 = 6\) V. To parametr \(Z_{12} = Z_{21} = 6\,\Omega\) czwórnika.
Cewki sprzężone spełniają \(M_{12} = M_{21}\): napięcie, jakie cewka 1 indukuje w cewce 2 na każdy amper, jest takie samo jak to, które cewka 2 indukuje w cewce 1. To szczególny przypadek wzajemności i powód, dla którego przy sprzężeniu cewek mówi się o jednej indukcyjności wzajemnej \(M\).
Czwórnik odwracalny ma o jeden parametr mniej niż dowolny, ponieważ spełnia:
Dlatego wystarczą trzy pomiary (na przykład stan jałowy i zwarcie od strony wejścia oraz stan jałowy od strony wyjścia) i dlatego każdą sieć pasywną można przedstawić równoważnym czwórnikiem typu T lub π. Próba stanu jałowego i zwarcia transformatora opiera się na tej właściwości.
Zobacz też: czwórniki · twierdzenie Tellegena (pozwala udowodnić wzajemność) · Thévenin i Norton