PL

Twierdzenie o wzajemności

Zamiana miejscami źródła i punktu pomiaru nie zmienia odpowiedzi obwodu pasywnego

1. Idea

W obwodzie złożonym wyłącznie z rezystorów, cewek, kondensatorów i transformatorów wpływ jednego punktu na drugi jest taki sam w obu kierunkach. Jeżeli źródło umieszczone w gałęzi A wywołuje określony prąd w gałęzi B, to to samo źródło przeniesione do gałęzi B wywołuje taki sam prąd w gałęzi A. Nie ma znaczenia, jak skomplikowany jest obwód między nimi.

2. Trzy postacie twierdzenia

PostaćWymuszenieOdpowiedźZachodzi
Napięcie – prądŹródło napięcia \(E\) w gałęziPrąd zwarcia w innej gałęzi\(\dfrac{I_2}{E_1} = \dfrac{I_1}{E_2}\)
Prąd – napięcieŹródło prądu \(I\) między dwoma węzłamiNapięcie jałowe między dwoma innymi węzłami\(\dfrac{V_2}{I_1} = \dfrac{V_1}{I_2}\)
MieszanaŹródło prądu na jednych zaciskach / napięcia na drugichPrąd zwarcia / napięcie jałowe\(\dfrac{I_2}{I_1} = -\dfrac{V_1}{V_2}\)

W dwóch pierwszych postaciach, jeśli źródło ma w obu przypadkach tę samą wartość, odpowiedź jest dokładnie taka sama. W postaci mieszanej pojawia się znak minus przy zwykłych konwencjach (prądy wpływające do dodatniego zacisku każdej pary). Przy prądzie przemiennym wszystko obowiązuje dla wskazów i impedancji zespolonych.

Przykład 1: postać napięcie – prąd

Sieć typu T z rezystorów 2 Ω, 6 Ω i 3 Ω. Ze źródłem 12 V po lewej i zwartą stroną prawą:

Źródło po lewej, prąd mierzony w zwarciu po prawej.
\[ R_{eq} = 2 + \frac{6 \cdot 3}{6 + 3} = 4\,\Omega \]\[ I = \frac{12}{4} = 3\ \text{A} \]\[ I_2 = 3 \cdot \frac{6}{6 + 3} = 2\ \text{A} \]

Teraz źródło przechodzi na prawo, a zwarcie na lewo:

Źródło po prawej, prąd mierzony po lewej.
\[ R_{eq} = 3 + \frac{6 \cdot 2}{6 + 2} = 4{,}5\,\Omega \]\[ I = \frac{12}{4{,}5} = 2{,}667\ \text{A} \]\[ I_1 = 2{,}667 \cdot \frac{6}{6 + 2} = 2\ \text{A} \]

Całkowity prąd źródła się zmienia (3 A wobec 2,667 A), ale prąd przeniesiony na drugą stronę jest taki sam: 2 A.

Przykład 2: postać prąd – napięcie

W tej samej sieci, ze źródłem prądu 1 A po lewej i rozwartą stroną prawą, przez rezystor 3 Ω nie płynie prąd, a napięcie wyjściowe jest napięciem na rezystorze 6 Ω: \(V_2 = 1 \cdot 6 = 6\) V. Ze źródłem po prawej i rozwartą stroną lewą przez rezystor 2 Ω również nie płynie prąd i \(V_1 = 6\) V. To parametr \(Z_{12} = Z_{21} = 6\,\Omega\) czwórnika.

3. Warunki stosowalności

Cewki sprzężone spełniają \(M_{12} = M_{21}\): napięcie, jakie cewka 1 indukuje w cewce 2 na każdy amper, jest takie samo jak to, które cewka 2 indukuje w cewce 1. To szczególny przypadek wzajemności i powód, dla którego przy sprzężeniu cewek mówi się o jednej indukcyjności wzajemnej \(M\).

4. Wzajemność w czwórnikach

Czwórnik odwracalny ma o jeden parametr mniej niż dowolny, ponieważ spełnia:

\[ Z_{12} = Z_{21} \]\[ Y_{12} = Y_{21} \]\[ H_{12} = -H_{21} \]\[ AD - BC = 1 \]

Dlatego wystarczą trzy pomiary (na przykład stan jałowy i zwarcie od strony wejścia oraz stan jałowy od strony wyjścia) i dlatego każdą sieć pasywną można przedstawić równoważnym czwórnikiem typu T lub π. Próba stanu jałowego i zwarcia transformatora opiera się na tej właściwości.

5. Zastosowania

6. Środki ostrożności

Zobacz też: czwórniki · twierdzenie Tellegena (pozwala udowodnić wzajemność) · Thévenin i Norton