Suma iloczynów napięcia i prądu wszystkich gałęzi obwodu jest zawsze równa zeru
W każdym obwodzie o \(b\) gałęziach, jeżeli w każdej gałęzi przyjmie się napięcie \(v_k\) i prąd \(i_k\) ze strzałkowaniem odbiornikowym (prąd wpływa do zacisku oznaczonego jako dodatni dla napięcia), zachodzi:
Opublikował je w 1952 roku Bernard Tellegen, holenderski inżynier z laboratoriów Philipsa (wynalazca pentody i żyratora). Jego siła tkwi w tym, jak mało wymaga: korzysta wyłącznie z praw Kirchhoffa. Nie ma znaczenia, co znajduje się w gałęziach: rezystory, źródła, diody, tranzystory, elementy zmienne w czasie… Obowiązuje dla obwodów liniowych i nieliniowych, przy prądzie stałym, przemiennym i w każdej chwili.
Twierdzenie wykracza poza zasadę zachowania energii. Jeżeli dwa obwody mają ten sam graf (te same gałęzie połączone z tymi samymi węzłami, z tym samym strzałkowaniem), to nawet przy różnych elementach napięcia jednego i prądy drugiego również spełniają:
To samo dotyczy napięć i prądów wziętych w różnych chwilach. Te iloczyny nie są żadną mocą fizyczną: jest to właściwość czysto topologiczna.
Wybiera się węzeł odniesienia i oznacza przez \(e_n\) potencjał każdego węzła. Napięcie gałęzi biegnącej od węzła \(m\) do węzła \(n\) wynosi \(v_k = e_m - e_n\) (to już gwarantuje spełnienie prawa oczkowego). Po podstawieniu i pogrupowaniu według węzłów:
Nawias jest równy zeru w każdym węźle na mocy prądowego prawa Kirchhoffa. W żadnym kroku nie wykorzystano zależności między napięciem a prądem poszczególnych elementów; dlatego \(v\) oraz \(i\) mogą pochodzić z różnych obwodów o tym samym grafie.
Obwód z twierdzenia Millmana: akumulatory 12 V i 6 V o rezystancjach wewnętrznych 2 Ω i 3 Ω oraz obciążenie 6 Ω. Napięcie węzła wynosi 8 V; akumulator 1 oddaje 2 A, a akumulator 2 pobiera 0,667 A.
| Gałąź | \(v_k\) (V) | \(i_k\) (A), wpływający przez + | \(v_k\, i_k\) (W) |
|---|---|---|---|
| E₁ | 12 | −2 | −24 (oddaje) |
| R₁ | 4 | 2 | 8 |
| E₂ | 6 | 0,667 | 4 (ładuje się) |
| R₂ | 2 | 0,667 | 1,333 |
| R₃ | 8 | 1,333 | 10,667 |
| Suma | 0 |
Dla jednego obwodu twierdzenie Tellegena mówi po prostu, że moc oddawana przez źródła jest równa mocy pobieranej przez pozostałe elementy.
Obciążenie zmienia się na 8 Ω. Nowy obwód ma ten sam graf, a jego prądy to \(i_1'' = 1{,}826\) A, \(i_2'' = 0{,}783\) A (akumulator 2 nadal się ładuje) i \(i_3'' = 1{,}043\) A. Mnożąc napięcia obwodu z 6 Ω przez prądy obwodu z 8 Ω:
| Gałąź | \(v_k'\) (V), obciążenie 6 Ω | \(i_k''\) (A), obciążenie 8 Ω | \(v_k'\, i_k''\) |
|---|---|---|---|
| E₁ | 12 | −1,826 | −21,913 |
| R₁ | 4 | 1,826 | 7,304 |
| E₂ | 6 | 0,783 | 4,696 |
| R₂ | 2 | 0,783 | 1,565 |
| R₃ | 8 | 1,043 | 8,348 |
| Suma | 0 |
Suma znowu wynosi zero, choć żaden z tych iloczynów nie jest mocą żadnego rzeczywistego elementu.
Zobacz też: prawa Kirchhoffa · twierdzenie Boucherota · twierdzenie o kompensacji