PL

Twierdzenie Tellegena

Suma iloczynów napięcia i prądu wszystkich gałęzi obwodu jest zawsze równa zeru

1. Treść twierdzenia

W każdym obwodzie o \(b\) gałęziach, jeżeli w każdej gałęzi przyjmie się napięcie \(v_k\) i prąd \(i_k\) ze strzałkowaniem odbiornikowym (prąd wpływa do zacisku oznaczonego jako dodatni dla napięcia), zachodzi:

\[ \sum_{k=1}^{b} v_k\, i_k = 0 \]

Opublikował je w 1952 roku Bernard Tellegen, holenderski inżynier z laboratoriów Philipsa (wynalazca pentody i żyratora). Jego siła tkwi w tym, jak mało wymaga: korzysta wyłącznie z praw Kirchhoffa. Nie ma znaczenia, co znajduje się w gałęziach: rezystory, źródła, diody, tranzystory, elementy zmienne w czasie… Obowiązuje dla obwodów liniowych i nieliniowych, przy prądzie stałym, przemiennym i w każdej chwili.

2. Zaskakująca postać: dwa różne obwody

Twierdzenie wykracza poza zasadę zachowania energii. Jeżeli dwa obwody mają ten sam graf (te same gałęzie połączone z tymi samymi węzłami, z tym samym strzałkowaniem), to nawet przy różnych elementach napięcia jednego i prądy drugiego również spełniają:

\[ \sum_{k=1}^{b} v_k'\, i_k'' = 0 \]\[ \sum_{k=1}^{b} v_k''\, i_k' = 0 \]

To samo dotyczy napięć i prądów wziętych w różnych chwilach. Te iloczyny nie są żadną mocą fizyczną: jest to właściwość czysto topologiczna.

3. Dowód

Wybiera się węzeł odniesienia i oznacza przez \(e_n\) potencjał każdego węzła. Napięcie gałęzi biegnącej od węzła \(m\) do węzła \(n\) wynosi \(v_k = e_m - e_n\) (to już gwarantuje spełnienie prawa oczkowego). Po podstawieniu i pogrupowaniu według węzłów:

\[ \sum_k v_k\, i_k = \sum_k (e_m - e_n)\, i_k = \sum_{\text{węzły}} e_n \left( \sum \text{prądy wypływające z węzła } n \right) = 0 \]

Nawias jest równy zeru w każdym węźle na mocy prądowego prawa Kirchhoffa. W żadnym kroku nie wykorzystano zależności między napięciem a prądem poszczególnych elementów; dlatego \(v\) oraz \(i\) mogą pochodzić z różnych obwodów o tym samym grafie.

Przykład 1: zasada zachowania mocy

Obwód z twierdzenia Millmana: akumulatory 12 V i 6 V o rezystancjach wewnętrznych 2 Ω i 3 Ω oraz obciążenie 6 Ω. Napięcie węzła wynosi 8 V; akumulator 1 oddaje 2 A, a akumulator 2 pobiera 0,667 A.

Pięć gałęzi: E₁, R₁, E₂, R₂ i R₃.
Gałąź\(v_k\) (V)\(i_k\) (A), wpływający przez +\(v_k\, i_k\) (W)
E₁12−2−24 (oddaje)
R₁428
E₂60,6674 (ładuje się)
R₂20,6671,333
R₃81,33310,667
Suma0

Dla jednego obwodu twierdzenie Tellegena mówi po prostu, że moc oddawana przez źródła jest równa mocy pobieranej przez pozostałe elementy.

Przykład 2: napięcia jednego obwodu i prądy drugiego

Obciążenie zmienia się na 8 Ω. Nowy obwód ma ten sam graf, a jego prądy to \(i_1'' = 1{,}826\) A, \(i_2'' = 0{,}783\) A (akumulator 2 nadal się ładuje) i \(i_3'' = 1{,}043\) A. Mnożąc napięcia obwodu z 6 Ω przez prądy obwodu z 8 Ω:

Gałąź\(v_k'\) (V), obciążenie 6 Ω\(i_k''\) (A), obciążenie 8 Ω\(v_k'\, i_k''\)
E₁12−1,826−21,913
R₁41,8267,304
E₂60,7834,696
R₂20,7831,565
R₃81,0438,348
Suma0

Suma znowu wynosi zero, choć żaden z tych iloczynów nie jest mocą żadnego rzeczywistego elementu.

4. Wnioski

5. Częste błędy

Zobacz też: prawa Kirchhoffa · twierdzenie Boucherota · twierdzenie o kompensacji