Węzły i oczka: wzory, zadania rozwiązane i kalkulator
Prawa Kirchhoffa pozwalają rozwiązać każdy obwód, nawet bardzo złożony, przez ułożenie układu równań. Razem z prawem Ohma są podstawą całej analizy obwodów.
Gustav Robert Kirchhoff (Królewiec, 1824 – Berlin, 1887) był niemieckim fizykiem. Sformułował te dwa prawa w 1845 roku, mając zaledwie 21 lat, jeszcze jako student Uniwersytetu w Królewcu, uogólniając prawo Ohma na sieci z wieloma gałęziami.
Później był profesorem we Wrocławiu, Heidelbergu i Berlinie. Wraz z Robertem Bunsenem stworzył spektroskopię, dzięki której odkryli cez i rubid, a także sformułował prawa promieniowania cieplnego i pojęcie ciała doskonale czarnego, punkt wyjścia fizyki kwantowej.
W węźle suma prądów wpływających jest równa sumie prądów wypływających. Innymi słowy, suma algebraiczna jest równa zeru:
To zasada zachowania ładunku: prąd nie gromadzi się ani nie znika w węźle.
Przy obejściu dowolnej drogi zamkniętej (oczka) suma wzrostów napięcia jest równa sumie spadków:
To zasada zachowania energii: ładunek, który wykona pełne okrążenie, wraca do tego samego potencjału.
Przy \(n\) węzłach i \(r\) gałęziach układa się \(n - 1\) równań węzłowych i \(r - n + 1\) niezależnych równań oczkowych. Dzięki metodzie prądów oczkowych układ redukuje się do zaledwie \(r - n + 1\) równań, jak w kalkulatorze poniżej.
Do węzła wpływają 3 A i 0,5 A, a jedną gałęzią wypływa 1,2 A. Ile wypływa drugą?
Źródło 24 V zasila trzy rezystory połączone szeregowo: 2, 4 i 6 Ω. Oblicz prąd i napięcie na każdym rezystorze.
Sprawdzenie: \(4 + 8 + 12 = 24\ \text{V}\). ✓
V1 = 10 V, V2 = 5 V, R1 = 2 Ω, R2 = 4 Ω, R3 = 6 Ω. Równania oczkowe, obchodząc każde oczko zgodnie z ruchem wskazówek zegara:
Przez R3 płynie \(I_3 = I_1 - I_2 = 1{,}14\ \text{A}\) w dół. Prawo węzłów w węźle górnym: \(1{,}59 = 0{,}455 + 1{,}14\). ✓
Ten sam obwód z V1 = 6 V, V2 = 12 V i wszystkimi trzema rezystorami po 2 Ω.
Ujemne \(I_2\) oznacza, że prąd w R2 płynie przeciwnie do założonego kierunku: to źródło V2 oddaje energię. A \(I_1 = 0\): napięcie węzła górnego (6 V) jest dokładnie równe V1, więc lewe źródło ani nie oddaje, ani nie pobiera prądu.
Kirchhoff mówi, jak rozkładają się prądy i napięcia; prawo Ohma wiąże je w każdym rezystorze: \(V = R \cdot I\). W prostych obwodach szeregowych i równoległych wystarczy łączyć rezystory; w sieciach z kilkoma źródłami stosuje się Kirchhoffa lub twierdzenia Thévenina i Millmana.
Większy obwód? Narysuj go w analizatorze obwodów: ułoży równania węzłowe lub oczkowe i je rozwiąże.