PL

Cewki sprzężone magnetycznie

Wprowadzenie

Gdy zachowanie jednej cewki zależy od zachowania innej lub jest przez nie zmieniane, mówimy, że cewki są sprzężone magnetycznie. Tak jest w transformatorach, w których co najmniej dwie cewki dzielą ten sam strumień. Strumień ten płynie przez obwód magnetyczny, ale po drodze jego część ucieka przez materiały otaczające rdzeń z blach; choć są gorszymi przewodnikami magnetycznymi, przepuszczają część strumienia, który jest tracony.

Uwzględniając reluktancje zarówno rdzenia z blach, jak i otaczającego ośrodka, współczynnik sprzężenia cewek (k) wynosi:

$$ k = \frac{\mathbb{R_p}}{\sqrt{(\mathbb{R_1}+\mathbb{R_p})(\mathbb{R_2}+\mathbb{R_p})}} \leq 1 $$ $$ \mathbb{R_p} = \text{reluktancja ośrodka niemagnetycznego} $$ $$ \mathbb{R_1} = \text{reluktancja uzwojenia pierwotnego} $$ $$ \mathbb{R_2} = \text{reluktancja uzwojenia wtórnego} $$

Jeśli reluktancje uzwojenia pierwotnego i wtórnego są równe, co zdarza się dość często, równanie przyjmuje postać:

$$ k = \frac{\mathbb{R_p}}{(\mathbb{R}+\mathbb{R_p})} \leq 1 $$

Współczynnik ten pozwala obliczyć indukcyjność wzajemną (M), którą można opisać jako zdolność jednej cewki do indukowania napięcia w drugiej, gdy prąd w pierwszej się zmienia.

$$ M = k \cdot \sqrt{L_1 \cdot L_2} $$ $$ M, L_1, L_2 \space \text{w henrach} $$

Analiza obwodów z indukcyjnością wzajemną

Uwagi wstępne

Zobaczmy, jak indukcyjność wzajemna wpływa na obwód. Najpierw jednak załóżmy, że mamy dwie sprzężone cewki, których zacisków jednoimiennych nie znamy: ich wyznaczenie jest niezbędne przed dalszą analizą.

W rzeczywistości, jeśli wiemy, jak wykonano uzwojenie, zaciski jednoimienne łatwo ustalić. Mamy tu dwie cewki nawinięte na ten sam obwód magnetyczny, więc są sprzężone. Zarówno do analizy AC, jak i DC musimy znać zaciski jednoimienne.

W tym celu dowolnie wybieramy kierunek prądu w obu cewkach. Następnie stosujemy regułę korkociągu, aby wyznaczyć kierunek strumienia w rdzeniu: jeśli strumienie obu cewek są zgodne, zaciski jednoimienne to te, do których wpływa prąd. Jeśli dla jednej z cewek są niezgodne, jej zaciskiem jednoimiennym jest zacisk przeciwny.

Na rdzeniu może być nawiniętych więcej niż dwie cewki; obowiązuje to samo kryterium. Jak widać na nowej cewce, wybranie prądu inną drogą sprawia, że jednoimiennym staje się drugi zacisk, tak aby reguła korkociągu była spełniona dla każdej cewki.

Na poprzednich rysunkach wiedzieliśmy, jak nawinięto cewki, ale często tego nie wiemy, bo uzwojenie jest zalane i dostępne są tylko zaciski przyłączeniowe. Wtedy potrzebna jest próba napięciowa. Można ją wykonać przy napięciu znamionowym, jeśli przestrzega się podstawowych zasad bezpieczeństwa i ma się pod ręką dwa woltomierze.

Wykonaj połączenia pokazane wyżej; zworka między zaciskami V i Y służy tylko do próby. Zaciski U i X są jednoimienne, jeśli V2 > V1. W przeciwnym razie, czyli gdy V1 > V2, jednoimienne są zaciski U i Y (lub V i X, co dla dalszej analizy jest tym samym).

Analiza obwodów podstawowych

Przypomnijmy najpierw, że „idealny” induktor zamienia energię elektryczną na magnetyczną, którą może oddać do obwodu bez strat. W DC jest to element, który nie pozwala na gwałtowną zmianę prądu, a przy stałym prądzie zachowuje się jak zwarcie. Zakłada się też, że jest liniowy i niezmienny w czasie. Podobnie idealny kondensator gromadzi energię w postaci ładunku elektrycznego, nie pozwala na gwałtowną zmianę napięcia, a przy stałym napięciu jego prąd jest równy zeru, więc w tych warunkach jest równoważny przerwie w obwodzie.

$$ \text{DC} $$
$$ \text{AC} $$
$$ u(t) = L \frac{d i}{d t} $$ $$ i(t) = i(t_0) + \frac{1}{L}\int_{t_0}^{t} u(t)\,dt $$
$$ \overline{U} = j\omega L \overline{I} $$ $$ i(t) = \left| I \right|\cos\left(\omega t - \frac{\pi}{2}\right) $$ $$ u(t) = \left| U \right|\cos(\omega t) $$

W DC wynika z tego wprost, że gdy \( i = const\), \( u = 0\)

W AC \(\overline{U}\) i \(\overline{I}\) są wskazami, \(\left| U \right|\) i \(\left| I \right|\) to ich moduły, a \( \omega = 2\pi f \)
Ponieważ \(Z = \sqrt{R^2 + X^2}\), a w idealnym induktorze \(R = 0\) i \(X = \omega L\), odtąd \(\omega L = Z_L\)

Spójrzmy teraz na proste sprzężenie: dwie cewki na wspólnym rdzeniu magnetycznym. Nie musi to być klasyczny transformator; gdyby nim był, oznaczono by go \(1:N\) lub \(N:1\), aby pokazać przekładnię zwojową. W poniższym przykładzie znamy już zaciski jednoimienne.

Najpierw dowolnie wybieramy kierunki prądów i napięć; jeśli któryś pomylimy, wynik po prostu wyjdzie ujemny. Kierunki napięć i prądów wybraliśmy, traktując obie cewki jako „odbiorniki”. Nie jest to przypadek: upraszcza to równania, choć nie jest obowiązkowe.

Prąd stały

Napięcie \(u_1\) ma podaną wyżej wartość, ale ponieważ cewka ta jest sprzężona z drugą, indukuje się dodatkowe napięcie, proporcjonalne do indukcyjności wzajemnej \(M\) i do prądu \(i_2\) w drugiej cewce; to samo dotyczy tamtej cewki. Równania przyjmują postać:

$$ u_1 = L_1 \frac{d i_1}{d t} \pm M \frac{d i_2}{d t} $$ $$ u_2 = L_2 \frac{d i_2}{d t} \pm M \frac{d i_1}{d t} $$

Znak \(\pm\) drugiego wyrazu zależy od kierunku prądów względem zacisków jednoimiennych. Jeśli oba prądy wpływają do swoich (lub wypływają ze swoich) zacisków jednoimiennych, znak \(M\) jest taki sam jak wyrazu z \(L\) w tym samym równaniu; w przeciwnym razie ma znak przeciwny. Powyższy rysunek spełnia więc te równania:

$$ u_1 = L_1 \frac{d i_1}{d t} + M \frac{d i_2}{d t} $$ $$ u_2 = L_2 \frac{d i_2}{d t} + M \frac{d i_1}{d t} $$

Teraz weźmy ostatni rysunek i odwróćmy kierunek \(i_1\). W rzeczywistości nie wpływa to na analizę; wartość tego prądu po prostu wyjdzie z przeciwnym znakiem, a to, co powiedziano wyżej, trzeba zinterpretować na nowo:

Z jednej strony w cewce 1 strzałki napięcia i prądu są przeciwne, co oznacza \(u_1 = -L \frac{d i_1}{d t}\). Widzimy też, że \(i_1\) wypływa z oznaczonego zacisku, a \(i_2\) do niego wpływa, więc są niezgodne. Oznacza to, że wyrazy z indukcyjnością wzajemną w każdym równaniu mają znak przeciwny do wyrazu z \(L\):

$$ u_1 = -L_1 \frac{d i_1}{d t} + M \frac{d i_2}{d t} $$ $$ u_2 = L_2 \frac{d i_2}{d t} - M \frac{d i_1}{d t} $$

Wynik byłby taki sam, gdybyśmy po prostu zmienili znak \(i_1\).

Rozważmy teraz układ trzech cewek sprzężonych magnetycznie. W tym przypadku sprzężenia powstają parami: cewka 1 sprzęga się z cewką 2 na określonych warunkach, cewka 2 z cewką 3, a cewka 3 z cewką 1. Liczba indukcyjności wzajemnych \(N_m\) dla \(n\) cewek wynosi \(N_m = \frac{n(n-1)}{2}\). Mamy więc trzy indukcyjności wzajemne, których wartości mogą się różnić. Oznaczenia na każdej cewce pomagają to zrozumieć.

$$ u_1 = L_1 \frac{d i_1}{d t} + M_{12} \frac{d i_2}{d t} - M_{13} \frac{d i_3}{d t} $$ $$ u_2 = L_2 \frac{d i_2}{d t} + M_{12} \frac{d i_1}{d t} + M_{23} \frac{d i_3}{d t} $$ $$ u_3 = L_3 \frac{d i_3}{d t} - M_{13} \frac{d i_1}{d t} + M_{23} \frac{d i_2}{d t} $$

Wyraz \(\frac{d}{dt}\) można zastąpić operatorem \(D\), a układ rozwiązać tak, jakby \(D\) był parametrem. Otrzymujemy równanie różniczkowe, którego rozwiązania zależą od wartości wszystkich elementów (współczynników) i od warunków początkowych obwodu. Po pewnym czasie ustala się stan ustalony i wszystkie zmienne zależne od czasu stabilizują się i stają się stałe, co oznacza, że we wszystkich równaniach możemy przyjąć \(D = 0\). Otrzymane wartości pozostają ważne, dopóki obwód nie zostanie zmieniony.

Prąd przemienny

W prądzie przemiennym wszystko, co powiedziano o indukcyjnościach wzajemnych, działa tak samo, ale do analizy stanu ustalonego użyjemy wskazów i liczb zespolonych.

$$ \overline{U_1} = jZ_{L_1} \overline{I_1} + jZ_M \overline{I_2} $$ $$ \overline{U_2} = jZ_{L_2} \overline{I_2} + jZ_M \overline{I_1} $$

$$ \overline{U_1} = jZ_{L_1} \overline{I_1} + jZ_{M_{12}} \overline{I_2} - jZ_{M_{13}} \overline{I_3} $$ $$ \overline{U_2} = jZ_{L_2} \overline{I_2} + jZ_{M_{12}} \overline{I_1} + jZ_{M_{23}} \overline{I_3} $$ $$ \overline{U_3} = jZ_{L_3} \overline{I_3} - jZ_{M_{13}} \overline{I_1} + jZ_{M_{23}} \overline{I_2} $$