Parametry Z, Y, H i ABCD, przeliczanie między nimi, układy T i π oraz czwórnik obciążony
Czwórnik (dwuwrotnik) to dowolny obwód z parą zacisków wejściowych i parą zacisków wyjściowych: filtr, linia, transformator, wzmacniacz. Zamiast analizować jego wnętrze, opisuje się go czterema liczbami wiążącymi dwa napięcia i dwa prądy jego wrót. Dzięki nim można obliczyć, co się stanie po dołączeniu dowolnego źródła i dowolnego obciążenia.
Konwencja znaków: \(V_1, I_1\) na wejściu i \(V_2, I_2\) na wyjściu, przy czym oba prądy wpływają do czwórnika przez zacisk dodatni. Parametry są liniowe: czwórnik nie może zawierać źródeł niezależnych, a przy prądzie przemiennym wszystko wyraża się w postaci zespolonej dla danej częstotliwości.
| Parametry | Równania | Mierzy się przy | Przydatne do |
|---|---|---|---|
| Impedancyjne Z | \(V_1 = Z_{11}I_1 + Z_{12}I_2\) \(V_2 = Z_{21}I_1 + Z_{22}I_2\) | Wrotach rozwartych | Połączenia szeregowego |
| Admitancyjne Y | \(I_1 = Y_{11}V_1 + Y_{12}V_2\) \(I_2 = Y_{21}V_1 + Y_{22}V_2\) | Wrotach zwartych | Połączenia równoległego |
| Mieszane H | \(V_1 = H_{11}I_1 + H_{12}V_2\) \(I_2 = H_{21}I_1 + H_{22}V_2\) | Wyjściu zwartym i wejściu rozwartym | Tranzystorów (hie, hfe…) |
| Łańcuchowe ABCD | \(V_1 = A\,V_2 - B\,I_2\) \(I_1 = C\,V_2 - D\,I_2\) | Wyjściu rozwartym i zwartym | Połączeń łańcuchowych, linii |
Każdy parametr otrzymuje się, zerując jedną zmienną. Na przykład \(Z_{11} = V_1/I_1\) przy \(I_2 = 0\) (wyjście rozwarte) to impedancja wejściowa w stanie jałowym, a \(Y_{21} = I_2/V_1\) przy \(V_2 = 0\) (wyjście zwarte) to admitancja przejściowa. \(A\) to stosunek napięć w stanie jałowym, \(B\) impedancja, \(C\) admitancja, a \(D\) stosunek prądów w stanie zwarcia.
Przez parametry łańcuchowe (\(\Delta_T = AD - BC\), \(\Delta_Z = Z_{11}Z_{22} - Z_{12}Z_{21}\)…):
Dany zestaw parametrów może nie istnieć: na przykład impedancja szeregowa nie ma parametrów Z (\(C = 0\)), a poprzeczna nie ma parametrów Y (\(B = 0\)).
| Właściwość | Z | Y | H | ABCD |
|---|---|---|---|---|
| Odwracalny (tylko R, L, C, transformatory) | \(Z_{12} = Z_{21}\) | \(Y_{12} = Y_{21}\) | \(H_{12} = -H_{21}\) | \(AD - BC = 1\) |
| Symetryczny (można go odwrócić) | \(Z_{11} = Z_{22}\) | \(Y_{11} = Y_{22}\) | \(\Delta_H = 1\) | \(A = D\) |
Czwórnik odwracalny jest określony trzema wartościami i zawsze można go przedstawić równoważnym układem T lub π:
Dodawanie macierzy Z, Y lub H jest poprawne tylko wtedy, gdy połączenie nie zmienia prądów wrót (warunek Brunego); dla układów trójzaciskowych ze wspólną masą, jak T i π, jest spełniony.
Z obciążeniem \(Z_L\) na wyjściu (\(V_2 = -Z_L I_2\)) i źródłem \(V_g\) o impedancji wewnętrznej \(Z_g\) na wejściu:
Impedancje falowe (obrazowe) to takie, które dołączone do każdych wrót sprawiają, że czwórnik „widzi” tę samą impedancję na drugich. W czwórniku symetrycznym pokrywają się z impedancją charakterystyczną \(Z_c\): obciążony \(Z_c\) ma na wejściu również \(Z_c\), tak jak dopasowana linia.
| Zestaw | 11 · A | 12 · B | 21 · C | 22 · D |
|---|
\(Z_a = Z_b = 10 + j20\ \Omega\) i \(Z_c = -j50\ \Omega\) (kondensator), obciążony 50 Ω.
Spełnione jest \(AD - BC = (0{,}6 + j0{,}2)^2 - (12 + j34)(j0{,}02) = 1\): czwórnik jest odwracalny, jak przystało na sieć pasywną. Resztę podaje kalkulator.
Zobacz też: Thévenin i Norton · przekształcenie trójkąt-gwiazda · obwód RLC