TR

Karşılıklılık teoremi

Kaynak ile ölçüm noktasının yerini değiştirmek pasif bir devrenin yanıtını değiştirmez

1. Ana fikir

Yalnızca dirençler, bobinler, kondansatörler ve transformatörlerden oluşan bir devrede bir noktanın diğerine etkisi iki yönde de aynıdır. A koluna konan bir kaynak B kolunda belirli bir akım oluşturuyorsa, aynı kaynak B koluna taşındığında A kolunda aynı akımı oluşturur. Aradaki devrenin ne kadar karmaşık olduğu önemli değildir.

2. Teoremin üç biçimi

BiçimUyarmaYanıtSağlanan eşitlik
Gerilim – akımBir kolda \(E\) gerilim kaynağıBaşka bir kolda kısa devre akımı\(\dfrac{I_2}{E_1} = \dfrac{I_1}{E_2}\)
Akım – gerilimİki düğüm arasında \(I\) akım kaynağıBaşka iki düğüm arasında açık devre gerilimi\(\dfrac{V_2}{I_1} = \dfrac{V_1}{I_2}\)
KarmaBir kapıda akım kaynağı / diğerinde gerilim kaynağıKısa devre akımı / açık devre gerilimi\(\dfrac{I_2}{I_1} = -\dfrac{V_1}{V_2}\)

İlk iki biçimde kaynak iki durumda da aynı değerdeyse yanıt tamamen aynıdır. Karma biçimde alışılmış yön kurallarıyla (her kapının pozitif ucundan giren akımlar) bir eksi işareti ortaya çıkar. AA'da her şey fazörler ve karmaşık empedanslarla geçerlidir.

Örnek 1: gerilim – akım biçimi

2 Ω, 6 Ω ve 3 Ω'luk dirençlerden oluşan bir T devresi. Solda 12 V'luk bir kaynak ve sağ taraf kısa devreyken:

Kaynak solda, akım sağdaki kısa devrede ölçülüyor.
\[ R_{eq} = 2 + \frac{6 \cdot 3}{6 + 3} = 4\,\Omega \]\[ I = \frac{12}{4} = 3\ \text{A} \]\[ I_2 = 3 \cdot \frac{6}{6 + 3} = 2\ \text{A} \]

Şimdi kaynak sağa, kısa devre sola geçiyor:

Kaynak sağda, akım solda ölçülüyor.
\[ R_{eq} = 3 + \frac{6 \cdot 2}{6 + 2} = 4{,}5\,\Omega \]\[ I = \frac{12}{4{,}5} = 2{,}667\ \text{A} \]\[ I_1 = 2{,}667 \cdot \frac{6}{6 + 2} = 2\ \text{A} \]

Kaynağın verdiği toplam akım değişir (3 A'e karşı 2,667 A), ama diğer tarafa aktarılan akım aynıdır: 2 A.

Örnek 2: akım – gerilim biçimi

Aynı devrede, solda 1 A'lik bir akım kaynağı ve sağ taraf açık devreyken 3 Ω'luk dirençten akım geçmez ve çıkış gerilimi 6 Ω'luk direncin gerilimidir: \(V_2 = 1 \cdot 6 = 6\) V. Kaynak sağda ve sol taraf açık devreyken 2 Ω'luk dirençten de akım geçmez ve \(V_1 = 6\) V olur. Bu, iki kapılı devrenin \(Z_{12} = Z_{21} = 6\,\Omega\) parametresidir.

3. Geçerlilik koşulları

Kuplajlı bobinler \(M_{12} = M_{21}\) eşitliğini sağlar: 1. bobinin amper başına 2. bobinde endüklediği gerilim, 2. bobinin 1. bobinde endüklediğiyle aynıdır. Bu, karşılıklılığın özel bir durumudur ve bobin kuplajında tek bir ortak endüktans \(M\)'den söz edilmesinin nedenidir.

4. İki kapılı devrelerde karşılıklılık

Karşılıklı bir iki kapılı devrenin, herhangi birine göre bir parametresi eksiktir, çünkü şunları sağlar:

\[ Z_{12} = Z_{21} \]\[ Y_{12} = Y_{21} \]\[ H_{12} = -H_{21} \]\[ AD - BC = 1 \]

Bu yüzden üç ölçüm yeterlidir (örneğin girişten açık devre ve kısa devre, çıkıştan açık devre) ve bu yüzden her pasif devre eşdeğer bir T ya da π ile gösterilebilir. Bir transformatörün boşta ve kısa devre deneyleri bu özelliğe dayanır.

5. Uygulamalar

6. Dikkat edilecekler

İlgili: iki kapılı devreler · Tellegen teoremi (karşılıklılığı ispatlamaya yarar) · Thévenin ve Norton