TR

Tellegen teoremi

Bir devredeki bütün kolların gerilim çarpı akım toplamı her zaman sıfırdır

1. Tanım

\(b\) kollu herhangi bir devrede, her kolun gerilimi \(v_k\) ve akımı \(i_k\) tüketici yön kuralıyla alınırsa (akım, gerilimin pozitif işaretli ucundan girer), şu eşitlik sağlanır:

\[ \sum_{k=1}^{b} v_k\, i_k = 0 \]

Teoremi 1952'de Philips laboratuvarlarında çalışan Hollandalı mühendis Bernard Tellegen (pentotun ve jiratörün mucidi) yayımladı. Gücü, ne kadar az şey gerektirdiğinden gelir: yalnızca Kirchhoff yasalarını kullanır. Kollarda ne olduğu önemli değildir: dirençler, kaynaklar, diyotlar, transistörler, zamanla değişen elemanlar… Doğrusal ve doğrusal olmayan devrelerde, DA'da, AA'da ve her anda geçerlidir.

2. Şaşırtıcı biçim: iki farklı devre

Teorem enerjinin korunumunun ötesine geçer. İki devre aynı grafa sahipse (aynı düğümlere bağlı aynı kollar, aynı yön kuralları), elemanlar farklı olsa bile birinin gerilimleri ile diğerinin akımları da şu eşitliği sağlar:

\[ \sum_{k=1}^{b} v_k'\, i_k'' = 0 \]\[ \sum_{k=1}^{b} v_k''\, i_k' = 0 \]

Farklı anlarda alınan gerilim ve akımlar için de aynısı geçerlidir. Bu çarpımlar fiziksel bir güç değildir: tamamen topolojik bir özelliktir.

3. İspat

Bir referans düğümü seçilir ve her düğümün potansiyeline \(e_n\) denir. \(m\) düğümünden \(n\) düğümüne giden bir kolun gerilimi \(v_k = e_m - e_n\)'dir (bu, gerilim yasasını zaten sağlar). Yerine koyup düğümlere göre gruplandırınca:

\[ \sum_k v_k\, i_k = \sum_k (e_m - e_n)\, i_k = \sum_{\text{düğümler}} e_n \left( \sum n \text{ düğümünden çıkan akımlar} \right) = 0 \]

Parantez, Kirchhoff'un akım yasası gereği her düğümde sıfırdır. Hiçbir adımda elemanların gerilim–akım ilişkisi kullanılmamıştır; bu yüzden \(v\)'ler ve \(i\)'ler aynı grafa sahip farklı devrelerden gelebilir.

Örnek 1: gücün korunumu

Millman teoremi devresi: iç dirençleri 2 Ω ve 3 Ω olan 12 V ve 6 V'luk aküler ve 6 Ω'luk bir yük. Düğüm gerilimi 8 V'tur; akü 1 2 A verir, akü 2 0,667 A çeker.

Beş kol: E₁, R₁, E₂, R₂ ve R₃.
Kol\(v_k\) (V)\(i_k\) (A), + uçtan giren\(v_k\, i_k\) (W)
E₁12−2−24 (verir)
R₁428
E₂60,6674 (şarj olur)
R₂20,6671,333
R₃81,33310,667
Toplam0

Tek bir devre için Tellegen, kaynakların verdiği gücün diğer elemanların çektiği güce eşit olduğunu söyler.

Örnek 2: bir devrenin gerilimleri, diğerinin akımları

Yük 8 Ω yapılır. Yeni devre aynı grafa sahiptir ve akımları \(i_1'' = 1{,}826\) A, \(i_2'' = 0{,}783\) A (akü 2 şarj olmaya devam eder) ve \(i_3'' = 1{,}043\) A'dir. 6 Ω'luk devrenin gerilimleri ile 8 Ω'luk devrenin akımları çarpılırsa:

Kol\(v_k'\) (V), 6 Ω yük\(i_k''\) (A), 8 Ω yük\(v_k'\, i_k''\)
E₁12−1,826−21,913
R₁41,8267,304
E₂60,7834,696
R₂20,7831,565
R₃81,0438,348
Toplam0

Bu çarpımların hiçbiri gerçek bir elemanın gücü olmamasına rağmen toplam yine sıfırdır.

4. Sonuçlar

5. Sık yapılan hatalar

İlgili: Kirchhoff yasaları · Boucherot teoremi · kompanzasyon teoremi