TR

Kirchhoff yasaları

Düğümler ve gözler: formüller, çözümlü alıştırmalar ve hesaplayıcı

Kirchhoff'un iki yasası

Kirchhoff yasaları, ne kadar karmaşık olursa olsun her devreyi bir denklem sistemi kurarak çözmeyi sağlar. Ohm yasasıyla birlikte tüm devre analizinin temelidir.

Gustav Kirchhoff kimdi?

Gustav Robert Kirchhoff (Königsberg, 1824 – Berlin, 1887) Alman bir fizikçiydi. Bu iki yasayı 1845'te, henüz 21 yaşındayken, Königsberg Üniversitesi'nde öğrenciyken, Ohm yasasını birden çok kollu ağlara genelleştirerek ortaya koydu.

Daha sonra Breslau, Heidelberg ve Berlin'de profesörlük yaptı. Robert Bunsen ile birlikte spektroskopiyi kurdu ve bununla sezyum ile rubidyumu keşfettiler; ayrıca ısıl ışıma yasalarını ve kuantum fiziğinin çıkış noktası olan kara cisim kavramını ortaya koydu.

1. Akım yasası (birinci yasa, düğümler)

Bir düğümde giren akımların toplamı çıkan akımların toplamına eşittir. Başka bir deyişle cebirsel toplam sıfırdır:

\[ \sum I_{giren} = \sum I_{\text{çıkan}} \qquad\Longleftrightarrow\qquad \sum_k I_k = 0 \]

Bu, yükün korunumudur: akım bir düğümde birikmez ve kaybolmaz.

2. Gerilim yasası (ikinci yasa, gözler)

Herhangi bir kapalı yol (göz) boyunca gerilim yükselmelerinin toplamı düşümlerin toplamına eşittir:

\[ \sum E = \sum R \cdot I \qquad\Longleftrightarrow\qquad \sum_k V_k = 0 \]

Bu, enerjinin korunumudur: tam bir tur atan yük aynı potansiyele geri döner.

3. İşaret kuralı

4. Kaç denklem gerekir

\(n\) düğüm ve \(r\) kol varsa \(n - 1\) düğüm denklemi ve \(r - n + 1\) bağımsız göz denklemi yazılır. Göz akımları yöntemiyle sistem, aşağıdaki hesaplayıcıda olduğu gibi yalnızca \(r - n + 1\) denkleme iner.

İki gözlü devre hesaplayıcı

I1 ve I2 göz akımları saat yönünde. I3, R3'ten aşağı doğru geçen akımdır.
Devre değerleri
V
V
Ω
Ω
Ω

Çözümlü alıştırmalar

Alıştırma 1: düğüm yasası

Bir düğüme 3 A ve 0,5 A giriyor, bir koldan da 1,2 A çıkıyor. Diğer koldan ne kadar çıkar?

\[ 3 + 0{,}5 = 1{,}2 + I \;\Rightarrow\; I = 2{,}3\ \text{A (çıkan)} \]
Alıştırma 2: seri devrede göz yasası

24 V'luk bir kaynak, seri bağlı 2, 4 ve 6 Ω'luk üç direnci besliyor. Akımı ve her dirençteki gerilimi hesaplayın.

\[ 24 = (2 + 4 + 6)\,I \;\Rightarrow\; I = 2\ \text{A} \]\[ V_1 = 4\ \text{V},\ V_2 = 8\ \text{V},\ V_3 = 12\ \text{V} \]

Kontrol: \(4 + 8 + 12 = 24\ \text{V}\). ✓

Alıştırma 3: iki göz (hesaplayıcıdaki örnek)

V1 = 10 V, V2 = 5 V, R1 = 2 Ω, R2 = 4 Ω, R3 = 6 Ω. Her gözü saat yönünde dolaşarak göz denklemleri:

\[ \begin{cases} (2 + 6)\,I_1 - 6\,I_2 = 10 \\ -6\,I_1 + (4 + 6)\,I_2 = -5 \end{cases} \]
\[ I_1 = \frac{10 \cdot 10 - 6 \cdot 5}{8 \cdot 10 - 36} = \frac{70}{44} = 1{,}59\ \text{A} \]\[ I_2 = \frac{6 \cdot 10 - 8 \cdot 5}{44} = \frac{20}{44} = 0{,}455\ \text{A} \]

R3'ten aşağı doğru \(I_3 = I_1 - I_2 = 1{,}14\ \text{A}\) geçer. Üst düğümde düğüm yasası: \(1{,}59 = 0{,}455 + 1{,}14\). ✓

Alıştırma 4: bir akım negatif çıkıyor

Aynı devre, V1 = 6 V, V2 = 12 V ve üç direnç de 2 Ω.

\[ \begin{cases} 4\,I_1 - 2\,I_2 = 6 \\ -2\,I_1 + 4\,I_2 = -12 \end{cases} \;\Rightarrow\; I_1 = 0\ \text{A},\quad I_2 = -3\ \text{A} \]

\(I_2\)'nin negatif olması, R2'deki akımın varsayılan yönün tersine aktığı anlamına gelir: enerjiyi veren V2 kaynağıdır. Ve \(I_1 = 0\): üst düğümün gerilimi (6 V) tam olarak V1'e eşittir; bu yüzden soldaki kaynak ne akım verir ne de alır.

Ohm yasası, diğer parça

Kirchhoff, akım ve gerilimlerin nasıl paylaşıldığını söyler; Ohm yasası ise her dirençte ikisini ilişkilendirir: \(V = R \cdot I\). Basit seri ve paralel devrelerde dirençleri birleştirmek yeterlidir; birden çok kaynaklı ağlarda Kirchhoff ya da şu teoremler kullanılır: Thévenin ve Millman.

Daha büyük bir devre mi? Devre analizöründe çizin: düğüm veya göz denklemlerini kurar ve çözer.