Bir bobinin davranışı başka bir bobinin davranışına bağlı olduğunda ya da ondan etkilendiğinde, bobinlerin manyetik olarak kuplajlı olduğu söylenir. Bu, en az iki bobinin aynı akıyı paylaştığı transformatörlerde görülür. Bu akı manyetik devre boyunca dolaşır, ancak yol boyunca bir kısmı sac paket çekirdeği çevreleyen malzemelerden kaçar; bunlar daha kötü manyetik iletkenler olsa da akının bir kısmını geçirir ve bu akı boşa gider.
Hem sac paket çekirdeğin hem de çevredeki ortamın relüktansları hesaba katıldığında, bobinlerin kuplaj katsayısı (k) şöyledir:
Primer ve sekonder relüktansları eşitse, ki bu oldukça yaygındır, denklem şu hâle gelir:
Bu katsayı, karşılıklı endüktansı (M) hesaplamamızı sağlar; bu, bir bobinin akımı değiştiğinde başka bir bobinde gerilim indükleme yeteneği olarak tanımlanabilir.
Karşılıklı endüktansın bir devreyi nasıl etkilediğine bakalım. Ama önce, karşılık gelen uçlarını bilmediğimiz iki kuplajlı bobinimiz olduğunu varsayalım: analize devam etmeden önce bunları belirlemek şarttır.
Aslında sargının nasıl yapıldığını biliyorsak karşılık gelen uçları bulmak kolaydır. Burada aynı manyetik devreye sarılmış iki bobin var, dolayısıyla kuplajlıdırlar. Hem AC hem DC analiz için karşılık gelen uçları bilmemiz gerekir.
Bunun için her iki bobindeki akım yönünü keyfi olarak seçeriz. Ardından çekirdekteki akının yönünü bulmak için tirbuşon kuralını kullanırız: her iki bobinin akıları aynı yöndeyse, karşılık gelen uçlar akımın girdiği uçlardır. Bobinlerden biri için ters yöndeyse, onun karşılık gelen ucu diğer uçtur.
Bir çekirdeğe ikiden fazla bobin sarılmış olabilir; aynı ölçüt geçerlidir. Yeni bobinde görüldüğü gibi, akımı alternatif bir yoldan seçmek diğer ucun karşılık gelen uç olmasına yol açar; böylece tirbuşon kuralı her bobin için sağlanır.
Önceki şekillerde bobinlerin nasıl sarıldığını biliyorduk, ancak çoğu zaman bilmeyiz; çünkü sargı kapsüllenmiştir ve yalnızca bağlantı uçlarına erişilebilir. Bu durumda bir gerilim testi gerekir. Temel güvenlik kurallarına uyulursa ve elde iki voltmetre varsa test anma geriliminde yapılabilir.
Yukarıda gösterilen bağlantıları yapın; V ve Y uçları arasındaki köprü yalnızca test içindir. V2 > V1 ise U ve X uçları karşılık gelen uçlardır. Aksi hâlde, yani V1 > V2 ise, karşılık gelen uçlar U ve Y'dir (ya da V ve X; sonraki analiz için aynı şeydir).
Önce "ideal" bir endüktörün elektrik enerjisini manyetik enerjiye dönüştürdüğünü ve bunu devreye kayıpsız geri verebileceğini hatırlayalım. DC'de akımın ani değişmesini engelleyen bir elemandır ve akım sabitken kısa devre gibi davranır. Ayrıca doğrusal ve zamanla değişmez kabul edilir. Benzer şekilde ideal bir kondansatör enerjiyi elektrik yükü olarak depolar, gerilimin ani değişmesini engeller ve sabit gerilim altında akımı sıfırdır; bu koşullarda açık devreye eşdeğerdir.
DC'de doğrudan şu sonuç çıkar: \( i = sabit\) olduğunda \( u = 0\)
AC'de \(\overline{U}\) ve \(\overline{I}\) fazörlerdir, \(\left| U \right|\) ve \(\left| I \right|\)
bunların büyüklükleridir ve \( \omega = 2\pi f \)
\(Z = \sqrt{R^2 + X^2}\) olduğundan ve ideal bir
endüktörde \(R = 0\) ve \(X = \omega L\) olduğundan, bundan sonra \(\omega L = Z_L\)
Şimdi basit bir kuplaja bakalım: manyetik çekirdeği paylaşan iki bobin. Bunun klasik bir transformatör olması gerekmez; öyle olsaydı sarım oranını göstermek için \(1:N\) veya \(N:1\) ile işaretlenirdi. Aşağıdaki örnekte karşılık gelen uçları zaten biliyoruz.
Önce akım ve gerilim yönlerini keyfi olarak seçeriz; birini yanlış seçersek sonuç sadece negatif çıkar. Gerilim ve akım yönlerini, her iki bobini "yük" olarak ele alarak seçtik. Bu tesadüf değildir: denklemleri basitleştirir, ancak zorunlu değildir.
\(u_1\) gerilimi yukarıda verilen değere sahiptir, ancak bu bobin diğerine kuplajlı olduğundan, karşılıklı endüktans \(M\) ile diğer bobindeki \(i_2\) akımıyla orantılı ek bir gerilim indüklenir; aynısı o bobin için de geçerlidir. Denklemler şu biçimi alır:
İkinci terimin \(\pm\) işareti, akımların karşılık gelen uçlara göre yönüne bağlıdır. Her iki akım da kendi karşılık gelen uçlarına giriyorsa (ya da çıkıyorsa), \(M\)'nin işareti aynı denklemdeki \(L\) teriminin işaretiyle aynıdır; aksi hâlde ters işaretlidir. Dolayısıyla yukarıdaki şekil şu denklemlere uyar:
Şimdi son şekli alalım ve \(i_1\)'in yönünü ters çevirelim. Bu aslında analizi etkilemez; bu akımın değeri sadece ters işaretli çıkar ve yukarıda söylenenleri yeniden yorumlamamız gerekir:
Bir yandan 1. bobinde gerilim ve akım okları birbirine zıttır; bu da \(u_1 = -L \frac{d i_1}{d t}\) demektir. Ayrıca \(i_1\) işaretli uçtan çıkarken \(i_2\)'nin ona girdiğini görüyoruz, yani uyuşmuyorlar. Bu, her denklemdeki karşılıklı endüktans terimlerinin \(L\) terimine göre ters işaret aldığı anlamına gelir:
Sadece \(i_1\)'in işaretini değiştirseydik de sonuç aynı olurdu.
Şimdi manyetik olarak kuplajlı üç bobinden oluşan bir sistemi ele alalım. Bu durumda kuplajlar çiftler hâlinde kurulur: 1. bobin belirli koşullarda 2. bobinle, 2. bobin 3. bobinle, 3. bobin de 1. bobinle kuplajlıdır. \(n\) bobin için karşılıklı endüktans sayısı \(N_m\), \(N_m = \frac{n(n-1)}{2}\) olur. Dolayısıyla değerleri farklı olabilen üç karşılıklı endüktansımız vardır. Her bobindeki işaretler bunu anlamamıza yardımcı olur.
\(\frac{d}{dt}\) terimi \(D\) operatörüyle değiştirilebilir ve sistem, \(D\) bir parametreymiş gibi çözülebilir. Böylece çözümleri tüm elemanların (katsayıların) değerlerine ve devrenin başlangıç koşullarına bağlı olan bir diferansiyel denklem elde edilir. Bir süre sonra kalıcı duruma ulaşılır ve zamana bağlı tüm değişkenler oturur ve sabitlenir; bu da tüm denklemlerde \(D = 0\) alabileceğimiz anlamına gelir. Elde edilen değerler devre değiştirilmediği sürece geçerli kalır.
Alternatif akımda karşılıklı endüktanslar hakkında söylenen her şey aynı şekilde geçerlidir, ancak kalıcı durum analizi için fazörler ve karmaşık sayılar kullanacağız.