O ile zmieniają się prądy w obwodzie, gdy zmienia się rezystancja lub impedancja
Często obwód jest już rozwiązany, a potem zmienia się wartość jednego elementu: rezystor się nagrzewa, zostaje wymieniony na inny o innej tolerancji albo włącza się amperomierz. Ponowne rozwiązywanie całego obwodu jest pracochłonne. Twierdzenie o kompensacji (zwane też twierdzeniem o zmianie) daje bezpośrednio przyrosty wszystkich prądów i napięć wywołane tą zmianą, przez rozwiązanie znacznie prostszego obwodu.
Jeżeli w gałęzi, przez którą płynie prąd \(I\), rezystancja (lub impedancja) zmienia się z \(R\) na \(R + \Delta R\), to przyrosty wszystkich prądów w obwodzie są takie, jakie wywołuje działające samodzielnie kompensacyjne źródło napięcia
włączone szeregowo ze zmienioną już gałęzią (\(R + \Delta R\)), o biegunowości przeciwnej do pierwotnego prądu \(I\), przy czym wszystkie niezależne źródła obwodu są wyzerowane (źródła napięcia zwarte, źródła prądu rozwarte). Prąd końcowy każdej gałęzi to prąd pierwotny plus przyrost.
Widziana od strony zmienianej gałęzi reszta obwodu to jej obwód zastępczy Thévenina \(R_{th}\), więc zmianę w samej gałęzi otrzymujemy w jednej linijce:
Wersja dualna: jeżeli konduktancja gałęzi, na której jest napięcie \(V\), zmienia się o \(\Delta G\), przyrosty są takie jak od źródła prądu \(I_c = V\,\Delta G\) włączonego równolegle do gałęzi.
Jeżeli od obwodu zmienionego odejmiemy obwód pierwotny (na co pozwala superpozycja), źródła niezależne się znoszą i w każdej gałęzi zostaje tylko przyrost \(\Delta I = I' - I\). W zmienianej gałęzi spadek napięcia zmienia się z \(R\,I\) na \((R + \Delta R)\,I'\), a różnica wynosi
Czyli: zmieniona gałąź, przez którą płynie \(\Delta I\), plus stałe napięcie \(\Delta R\,I\), które jest właśnie źródłem kompensacyjnym. Ponieważ twierdzenie opiera się na superpozycji, obowiązuje tylko dla obwodów liniowych.
W obwodzie z rysunku, przy \(E_1 = 12\) V, \(R_1 = 2\,\Omega\), \(E_2 = 6\) V, \(R_2 = 3\,\Omega\) i \(R_3 = 6\,\Omega\), twierdzenie Millmana daje \(V_a = 8\) V oraz \(I_1 = 2\) A, \(I_2 = -0{,}667\) A, \(I_3 = 1{,}333\) A. Co się stanie, jeśli \(R_3\) wzrośnie do 8 Ω?
Prądy końcowe: \(I_1' = 1{,}826\) A, \(I_2' = -0{,}783\) A, \(I_3' = 1{,}043\) A. Spełniają \(I_1' + I_2' = I_3'\) i zgadzają się z wynikiem ponownego rozwiązania obwodu z 8 Ω.
Aby zmierzyć \(I_3\), włącza się amperomierz o rezystancji 0,5 Ω. Amperomierz to \(\Delta R = 0{,}5\,\Omega\) w gałęzi, a rezystancja, którą widzi, wynosi \(R_{th} + R_3 = 1{,}2 + 6 = 7{,}2\,\Omega\):
Amperomierz wskazuje o 6,5 % mniej, niż płynęło przed jego włączeniem. Praktyczna zasada: jego rezystancja musi być bardzo mała w porównaniu z rezystancją widzianą przez gałąź.
Obwód z dwoma źródłami z rysunku: oblicza prądy, źródło kompensacyjne i zmianę każdego prądu, gdy \(R_3\) zmienia się o \(\Delta R\).
| Gałąź | Przed | Przyrost (kompensacja) | Po | Po ponownym rozwiązaniu |
|---|
Zobacz też: twierdzenie o zastępowaniu · twierdzenie o wzajemności · prawa Kirchhoffa