Dla prądu stałego i przemiennego, z rozwiązanymi przykładami
Twierdzenie Millmana
1. Wprowadzenie
Twierdzenie Millmana rozwiązuje za jednym razem bardzo częsty przypadek: kilka gałęzi połączonych równolegle między tymi samymi dwoma węzłami, z których każda składa się ze źródła z szeregowo połączoną rezystancją (lub impedancją). Zamiast układać oczka czy układ równań, napięcie między dwoma węzłami otrzymuje się jednym wzorem.
W istocie jest to metoda potencjałów węzłowych zastosowana do obwodu z tylko dwoma węzłami, albo, równoważnie, zamiana każdej gałęzi na jej odpowiednik Nortona i ich zsumowanie: prądy Nortona się sumują i sumują się konduktancje.
Gałęzie równoległe między węzłami A i B. Gałąź może nie mieć źródła (odbiornik).
Twierdzenie Millmana dla prądu stałego
2. Treść twierdzenia
Napięcie między węzłami A i B jest sumą iloczynów każdego źródła i konduktancji jego gałęzi, podzieloną przez sumę wszystkich konduktancji:
Rezystancja w szeregu ze źródłem prądowym nie ma wpływu: nie występuje ani w liczniku, ani w mianowniku.
4. Kroki rozwiązania
Sprawdź, czy wszystkie gałęzie są połączone między tymi samymi dwoma węzłami A i B.
Przyjmij B jako odniesienie i nadaj każdemu źródłu znak: dodatni, jeśli jego zacisk + jest skierowany do A.
Oblicz konduktancję każdej gałęzi, \(G_k = 1/R_k\) (najpierw sumując ewentualne rezystancje szeregowe w tej samej gałęzi).
Zastosuj wzór Millmana, aby otrzymać \(V_{AB}\).
Oblicz prąd w każdej gałęzi ze wzoru \(I_k = (E_k - V_{AB})/R_k\) i zinterpretuj znak: jeśli jest ujemny, prąd wpływa przez zacisk + (źródło pobiera energię, np. ładowany akumulator).
Sprawdź, czy suma prądów jest równa zeru.
Przykład 1: dwa akumulatory równolegle zasilające odbiornik
Akumulator \(E_1 = 12\) V o rezystancji wewnętrznej \(R_1 = 2\,\Omega\) i drugi \(E_2 = 6\) V o \(R_2 = 3\,\Omega\) są połączone równolegle z odbiornikiem \(R_3 = 6\,\Omega\).
Sprawdzenie: \(2 = 0{,}67 + 1{,}33\ \checkmark\). Akumulator 2 ma prąd ujemny: jest ładowany przez akumulator 1. Dlatego nie należy łączyć równolegle akumulatorów o różnych napięciach.
Twierdzenie Millmana dla prądu przemiennego
5. Treść ze wskazami
Przy sinusoidalnym AC twierdzenie jest identyczne, z tym że napięcia zastępuje się wskazami, a konduktancje zespolonymi admitancjami \(\overline{Y}_k = 1/\overline{Z}_k\):
Zawsze pracuj na liczbach zespolonych: modułów nie można dodawać bezpośrednio, bo wskazy mają różne kąty.
6. Kroki rozwiązania w AC
Zapisz wszystkie źródła jako wskazy (moduł i kąt) z tym samym odniesieniem.
Oblicz impedancję każdej gałęzi \(\overline{Z}_k = R_k + jX_k\) i jej admitancję \(\overline{Y}_k\).
Oblicz licznik \(\sum \overline{E}_k \overline{Y}_k\) (w postaci algebraicznej, aby wyrazy można było dodać).
Oblicz mianownik \(\sum \overline{Y}_k\) i podziel (łatwiej w postaci wykładniczej).
Wyznacz prądy gałęzi i, jeśli trzeba, moce: \(\overline{S}_k = \overline{V}\,\overline{I}_k^{\,*}\).
Przykład 2: dwa generatory równolegle zasilające odbiornik
Dwa generatory \(\overline{E}_1 = 230\angle 0^\circ\) V i \(\overline{E}_2 = 220\angle 0^\circ\) V, oba o impedancji wewnętrznej \(\overline{Z} = j2\,\Omega\), zasilają odbiornik rezystancyjny \(10\,\Omega\).
Oba generatory dostarczają tę samą moc czynną (ta sama część rzeczywista prądu), ale ten o wyższej SEM oddaje moc bierną, a drugi ją pobiera: różnica napięć powoduje jedynie przepływ mocy biernej między nimi.
7. Kluczowe zastosowanie: niesymetryczny odbiornik w gwiazdę bez przewodu neutralnego
Jeśli niesymetryczny odbiornik połączony w gwiazdę podłączy się bez przewodu neutralnego, jego punkt gwiazdowy O' przestaje pokrywać się z punktem neutralnym zasilania O. Trzy fazy to trzy gałęzie równoległe między O i O', więc Millman od razu daje napięcie przesunięcia punktu neutralnego:
Przy przewodzie neutralnym o pomijalnej impedancji (\(\overline{Y}_N \to \infty\)) nie ma przesunięcia; bez przewodu neutralnego \(\overline{Y}_N = 0\). Rzeczywiste napięcia na każdym odbiorniku to \(\overline{V}_{AO'} = \overline{V}_A - \overline{V}_{O'O}\) i analogicznie dla pozostałych. Jeśli odbiornik jest symetryczny, licznik jest równy zeru i nie ma przesunięcia.
Przykład 3: niesymetryczna gwiazda bez przewodu neutralnego
Sieć 400 V (230 V fazowe): \(\overline{V}_A = 230\angle 0^\circ\), \(\overline{V}_B = 230\angle -120^\circ\), \(\overline{V}_C = 230\angle 120^\circ\) V. Odbiorniki rezystancyjne \(R_A = R_B = 10\,\Omega\), \(R_C = 20\,\Omega\), bez przewodu neutralnego.
Najmniej obciążona faza (największa impedancja) ma przepięcie 20 %, a dwie pozostałe spadają poniżej napięcia znamionowego. Prądy: \(I_A = I_B = 21{,}1\) A, \(I_C = 13{,}8\) A, a ich suma wskazowa jest równa zeru.
Dlaczego nie wolno przerwać przewodu neutralnego: w instalacji z odbiornikami jednofazowymi rozłożonymi na fazy przerwa przewodu neutralnego wywołuje dokładnie tę sytuację. Urządzenia na najmniej obciążonej fazie mogą otrzymać napięcia bliskie 400 V i ulec uszkodzeniu. Dlatego przewodu neutralnego się nie zabezpiecza bezpiecznikiem i nigdy nie odłącza bez jednoczesnego odłączenia faz.
Generatory równolegle, przesunięcie punktu neutralnego
9. Zastosowania
Akumulatory i zasilacze równolegle: podział prądu między nimi i wykrywanie prądów wstecznych (jeden akumulator ładujący drugi).
Generatory i transformatory równolegle: podział obciążenia i moc bierna krążąca z powodu różnic napięć lub impedancji.
Niesymetryczne układy trójfazowe: przesunięcie punktu neutralnego, przerwany przewód neutralny i rzeczywiste napięcia na odbiornikach w gwiazdę bez przewodu neutralnego.
Elektronika: sumatory rezystancyjne i miksery sygnałów (wyjście jest średnią ważoną wejść), przetworniki cyfrowo-analogowe z rezystorami wagowymi.
Instalacje fotowoltaiczne: szacowanie wspólnego napięcia łańcuchów lub paneli połączonych równolegle o nieco różnych napięciach.
10. Środki ostrożności i typowe błędy
Tylko dwa węzły. Wszystkie gałęzie muszą biec dokładnie między tymi samymi dwoma węzłami. Jeśli są elementy łączące gałęzie ze sobą, najpierw uprość obwód (lub użyj metody węzłowej).
Znaki źródeł. Każde źródło dostaje znak zależnie od tego, czy jego zacisk + jest skierowany do A czy do B. Zły znak to najczęstszy błąd.
Gałęzie bez źródła liczą się w mianowniku. Pominięcie odbiornika w sumie konduktancji daje błędne napięcie.
Idealne źródło napięcia (R = 0): jego konduktancja jest nieskończona i wzoru nie da się zastosować wprost; wtedy \(V_{AB}\) jest po prostu tym napięciem. Dwa różne idealne źródła równolegle to obwód niemożliwy.
Nie dodawaj modułów w AC. Licznik i mianownik sumuje się w postaci algebraicznej; na postać wykładniczą przechodź dopiero na końcu.
Ta sama częstotliwość. W AC wszystkie źródła muszą mieć tę samą częstotliwość; przy różnych częstotliwościach zastosuj superpozycję i rozwiąż każdą częstotliwość osobno.
Obwody liniowe. Jak wszystkie te twierdzenia, obowiązuje tylko dla elementów liniowych.