PL

Twierdzenie Millmana

Dla prądu stałego i przemiennego, z rozwiązanymi przykładami

Twierdzenie Millmana

1. Wprowadzenie

Twierdzenie Millmana rozwiązuje za jednym razem bardzo częsty przypadek: kilka gałęzi połączonych równolegle między tymi samymi dwoma węzłami, z których każda składa się ze źródła z szeregowo połączoną rezystancją (lub impedancją). Zamiast układać oczka czy układ równań, napięcie między dwoma węzłami otrzymuje się jednym wzorem.

W istocie jest to metoda potencjałów węzłowych zastosowana do obwodu z tylko dwoma węzłami, albo, równoważnie, zamiana każdej gałęzi na jej odpowiednik Nortona i ich zsumowanie: prądy Nortona się sumują i sumują się konduktancje.

A B + R1 E1 + R2 E2 + Rn En ··· RL
Gałęzie równoległe między węzłami A i B. Gałąź może nie mieć źródła (odbiornik).

Twierdzenie Millmana dla prądu stałego

2. Treść twierdzenia

Napięcie między węzłami A i B jest sumą iloczynów każdego źródła i konduktancji jego gałęzi, podzieloną przez sumę wszystkich konduktancji:

\[ V_{AB} = \frac{\dfrac{E_1}{R_1} + \dfrac{E_2}{R_2} + \cdots + \dfrac{E_n}{R_n}}{\dfrac{1}{R_1} + \dfrac{1}{R_2} + \cdots + \dfrac{1}{R_n}} = \frac{\sum E_k\,G_k}{\sum G_k} \]

gdzie \(G_k = 1/R_k\) to konduktancja każdej gałęzi. Znając \(V_{AB}\), prąd w każdej gałęzi (liczony od B do A przez źródło) wynosi:

\[ I_k = \frac{E_k - V_{AB}}{R_k} \]\[ \sum I_k = 0 \]

3. Szczególne przypadki gałęzi

RODZAJ GAŁĘZILICZNIKMIANOWNIK
Źródło \(E_k\) z \(R_k\) w szeregu\(E_k / R_k\)\(1 / R_k\)
Tylko rezystancja (odbiornik)0\(1 / R_k\)
Źródło prądowe \(I_k\) (w stronę A)\(+I_k\)Nic
Źródło o odwróconej biegunowości (+ w stronę B)\(-E_k / R_k\)\(1 / R_k\)

Rezystancja w szeregu ze źródłem prądowym nie ma wpływu: nie występuje ani w liczniku, ani w mianowniku.

4. Kroki rozwiązania

  1. Sprawdź, czy wszystkie gałęzie są połączone między tymi samymi dwoma węzłami A i B.
  2. Przyjmij B jako odniesienie i nadaj każdemu źródłu znak: dodatni, jeśli jego zacisk + jest skierowany do A.
  3. Oblicz konduktancję każdej gałęzi, \(G_k = 1/R_k\) (najpierw sumując ewentualne rezystancje szeregowe w tej samej gałęzi).
  4. Zastosuj wzór Millmana, aby otrzymać \(V_{AB}\).
  5. Oblicz prąd w każdej gałęzi ze wzoru \(I_k = (E_k - V_{AB})/R_k\) i zinterpretuj znak: jeśli jest ujemny, prąd wpływa przez zacisk + (źródło pobiera energię, np. ładowany akumulator).
  6. Sprawdź, czy suma prądów jest równa zeru.
Przykład 1: dwa akumulatory równolegle zasilające odbiornik

Akumulator \(E_1 = 12\) V o rezystancji wewnętrznej \(R_1 = 2\,\Omega\) i drugi \(E_2 = 6\) V o \(R_2 = 3\,\Omega\) są połączone równolegle z odbiornikiem \(R_3 = 6\,\Omega\).

\[ V_{AB} = \frac{\dfrac{12}{2} + \dfrac{6}{3} + \dfrac{0}{6}}{\dfrac{1}{2} + \dfrac{1}{3} + \dfrac{1}{6}} = \frac{6 + 2 + 0}{1} = 8\ \text{V} \]

Prądy gałęzi:

\[ I_1 = \frac{12 - 8}{2} = 2\ \text{A} \]\[ I_2 = \frac{6 - 8}{3} = -0{,}67\ \text{A} \]\[ I_L = \frac{8}{6} = 1{,}33\ \text{A} \]

Sprawdzenie: \(2 = 0{,}67 + 1{,}33\ \checkmark\). Akumulator 2 ma prąd ujemny: jest ładowany przez akumulator 1. Dlatego nie należy łączyć równolegle akumulatorów o różnych napięciach.

Twierdzenie Millmana dla prądu przemiennego

5. Treść ze wskazami

Przy sinusoidalnym AC twierdzenie jest identyczne, z tym że napięcia zastępuje się wskazami, a konduktancje zespolonymi admitancjami \(\overline{Y}_k = 1/\overline{Z}_k\):

\[ \overline{V}_{AB} = \frac{\overline{E}_1\,\overline{Y}_1 + \overline{E}_2\,\overline{Y}_2 + \cdots + \overline{E}_n\,\overline{Y}_n}{\overline{Y}_1 + \overline{Y}_2 + \cdots + \overline{Y}_n} = \frac{\sum \overline{E}_k\,\overline{Y}_k}{\sum \overline{Y}_k} \]
\[ \overline{I}_k = \big(\overline{E}_k - \overline{V}_{AB}\big)\,\overline{Y}_k \]\[ \overline{Y} = \frac{1}{R + jX} = \frac{R - jX}{R^2 + X^2} \]

Zawsze pracuj na liczbach zespolonych: modułów nie można dodawać bezpośrednio, bo wskazy mają różne kąty.

6. Kroki rozwiązania w AC

  1. Zapisz wszystkie źródła jako wskazy (moduł i kąt) z tym samym odniesieniem.
  2. Oblicz impedancję każdej gałęzi \(\overline{Z}_k = R_k + jX_k\) i jej admitancję \(\overline{Y}_k\).
  3. Oblicz licznik \(\sum \overline{E}_k \overline{Y}_k\) (w postaci algebraicznej, aby wyrazy można było dodać).
  4. Oblicz mianownik \(\sum \overline{Y}_k\) i podziel (łatwiej w postaci wykładniczej).
  5. Wyznacz prądy gałęzi i, jeśli trzeba, moce: \(\overline{S}_k = \overline{V}\,\overline{I}_k^{\,*}\).
Przykład 2: dwa generatory równolegle zasilające odbiornik

Dwa generatory \(\overline{E}_1 = 230\angle 0^\circ\) V i \(\overline{E}_2 = 220\angle 0^\circ\) V, oba o impedancji wewnętrznej \(\overline{Z} = j2\,\Omega\), zasilają odbiornik rezystancyjny \(10\,\Omega\).

Admitancje: \(\overline{Y}_1 = \overline{Y}_2 = \dfrac{1}{j2} = -j0{,}5\ \text{S}\), \(\overline{Y}_L = 0{,}1\ \text{S}\).

\[ \overline{V}_{AB} = \frac{230(-j0{,}5) + 220(-j0{,}5)}{-j0{,}5 - j0{,}5 + 0{,}1} = \frac{-j225}{0{,}1 - j1} = 223{,}9\angle -5{,}71^\circ\ \text{V} \]

Prądy (w postaci algebraicznej, \(\overline{V}_{AB} = 222{,}77 - j22{,}28\) V):

\[ \overline{I}_1 = \frac{230 - \overline{V}_{AB}}{j2} = 11{,}14 - j3{,}62\ \text{A} \]\[ \overline{I}_2 = \frac{220 - \overline{V}_{AB}}{j2} = 11{,}14 + j1{,}39\ \text{A} \]
\[ \overline{I}_L = \frac{\overline{V}_{AB}}{10} = 22{,}28 - j2{,}23\ \text{A} = \overline{I}_1 + \overline{I}_2\ \checkmark \]

Oba generatory dostarczają tę samą moc czynną (ta sama część rzeczywista prądu), ale ten o wyższej SEM oddaje moc bierną, a drugi ją pobiera: różnica napięć powoduje jedynie przepływ mocy biernej między nimi.

7. Kluczowe zastosowanie: niesymetryczny odbiornik w gwiazdę bez przewodu neutralnego

Jeśli niesymetryczny odbiornik połączony w gwiazdę podłączy się bez przewodu neutralnego, jego punkt gwiazdowy O' przestaje pokrywać się z punktem neutralnym zasilania O. Trzy fazy to trzy gałęzie równoległe między O i O', więc Millman od razu daje napięcie przesunięcia punktu neutralnego:

\[ \overline{V}_{O'O} = \frac{\overline{V}_{A}\,\overline{Y}_A + \overline{V}_{B}\,\overline{Y}_B + \overline{V}_{C}\,\overline{Y}_C}{\overline{Y}_A + \overline{Y}_B + \overline{Y}_C + \overline{Y}_N} \]

Przy przewodzie neutralnym o pomijalnej impedancji (\(\overline{Y}_N \to \infty\)) nie ma przesunięcia; bez przewodu neutralnego \(\overline{Y}_N = 0\). Rzeczywiste napięcia na każdym odbiorniku to \(\overline{V}_{AO'} = \overline{V}_A - \overline{V}_{O'O}\) i analogicznie dla pozostałych. Jeśli odbiornik jest symetryczny, licznik jest równy zeru i nie ma przesunięcia.

Przykład 3: niesymetryczna gwiazda bez przewodu neutralnego

Sieć 400 V (230 V fazowe): \(\overline{V}_A = 230\angle 0^\circ\), \(\overline{V}_B = 230\angle -120^\circ\), \(\overline{V}_C = 230\angle 120^\circ\) V. Odbiorniki rezystancyjne \(R_A = R_B = 10\,\Omega\), \(R_C = 20\,\Omega\), bez przewodu neutralnego.

\[ \overline{V}_{O'O} = \frac{230\angle 0^\circ \cdot 0{,}1 + 230\angle{-120^\circ} \cdot 0{,}1 + 230\angle 120^\circ \cdot 0{,}05}{0{,}1 + 0{,}1 + 0{,}05} = \frac{11{,}5\angle -60^\circ}{0{,}25} = 46\angle -60^\circ\ \text{V} \]

Napięcie na każdym odbiorniku:

\[ |\overline{V}_{AO'}| = 210{,}8\ \text{V} \]\[ |\overline{V}_{BO'}| = 210{,}8\ \text{V} \]\[ |\overline{V}_{CO'}| = 276{,}0\ \text{V} \]

Najmniej obciążona faza (największa impedancja) ma przepięcie 20 %, a dwie pozostałe spadają poniżej napięcia znamionowego. Prądy: \(I_A = I_B = 21{,}1\) A, \(I_C = 13{,}8\) A, a ich suma wskazowa jest równa zeru.

Dlaczego nie wolno przerwać przewodu neutralnego: w instalacji z odbiornikami jednofazowymi rozłożonymi na fazy przerwa przewodu neutralnego wywołuje dokładnie tę sytuację. Urządzenia na najmniej obciążonej fazie mogą otrzymać napięcia bliskie 400 V i ulec uszkodzeniu. Dlatego przewodu neutralnego się nie zabezpiecza bezpiecznikiem i nigdy nie odłącza bez jednoczesnego odłączenia faz.

8. Podsumowanie: DC i AC

DCAC
ŹródłaWartości ze znakiem \(E_k\)Wskazy \(\overline{E}_k\)
Parametr gałęziKonduktancja \(G_k = 1/R_k\)Admitancja \(\overline{Y}_k = 1/\overline{Z}_k\)
Wzór\(\sum E_k G_k / \sum G_k\)\(\sum \overline{E}_k \overline{Y}_k / \sum \overline{Y}_k\)
DziałaniaLiczby rzeczywisteLiczby zespolone
Typowe zastosowanieAkumulatory i zasilacze równolegleGeneratory równolegle, przesunięcie punktu neutralnego

9. Zastosowania

10. Środki ostrożności i typowe błędy

Zobacz też: prawa Kirchhoffa · zadania rozwiązane z twierdzenia Thévenina