TR

Boucherot teoremi

Aktif ve reaktif gücün korunumu: bir tesisatın toplam gücü, güç faktörü ve akımı

1. Tanım

Sinüzoidal alternatif akım devresinde, elemanlar nasıl bağlanmış olursa olsun (seri, paralel ya da karışık), toplam aktif güç bütün elemanların aktif güçlerinin toplamıdır ve toplam reaktif güç reaktif güçlerin cebirsel toplamıdır. Görünür güç ise toplanmaz: en sonda diğer ikisinden elde edilir.

\[ P = \sum P_k \]\[ Q = \sum Q_k \]\[ S = \sqrt{P^2 + Q^2} \neq \sum S_k \]
\[ \cos\varphi = \frac{P}{S} \]\[ \overline{S} = P + jQ = \sum \overline{S}_k \]

Adını, 19. yüzyılın sonunda alternatif akımla dağıtımı incelerken bu kuralı ortaya koyan Fransız mühendis Paul Boucherot'dan (1869–1943) alır. Karmaşık biçimde, karmaşık gücün korunduğunu söyler: kaynakların verdiği güç, yüklerin çektiği güce eşittir.

2. İşaret kuralı

ElemanPQFormüller
Direnç\(I^2R > 0\)0\(P = V I\)
Bobin (endüktif)0\(+\,I^2X_L\)\(Q_L = V^2 / X_L\)
Kondansatör (kapasitif)0\(-\,I^2X_C\)\(Q_C = -V^2 / X_C\)
Endüktif \(\cos\varphi\)'li alıcı\(P\)\(+\,P\tan\varphi\)Motorlar, transformatörler, balastlar
Kapasitif \(\cos\varphi\)'li alıcı\(P\)\(-\,P\tan\varphi\)Filtreli elektronik güç kaynakları, boşta uzun kablolar

Bobinlerin ve kondansatörlerin reaktif güçleri zıt işaretlidir: birbirini dengeler. Bu yüzden bir kondansatör bataryası, aktif gücü değiştirmeden şebekeden çekilen reaktif gücü azaltır; reaktif güç kompanzasyonu buna dayanır.

3. Görünür güç neden toplanmaz

Her görünür güç, \(\overline{S}_k = P_k + jQ_k\) karmaşık sayısının modülüdür. Modüller ancak bütün vektörler aynı açıya sahipse, yani bütün alıcıların güç faktörü aynıysa toplanabilir. Omik, endüktif ve kapasitif yükler karıştırıldığı anda \(\sum S_k\) gerçek görünür güçten büyük olur ve transformatörün, kabloların ve koruma elemanlarının gereğinden büyük seçilmesine yol açar.

Doğru yöntem toplam güç üçgenidir: dik kenarlar (P ve Q) toplanır, hipotenüs en sonda hesaplanır.

4. Uygulama adımları

  1. Her alıcı için \(P_k\) (etiket değeri ya da \(I^2R\)) ve \(Q_k = P_k \tan\varphi_k\) bulunur; endüktifse + işaretli, kapasitifse − işaretli.
  2. Bütün aktif ve bütün reaktif güçler toplanır; besleme noktasındaki güçler isteniyorsa hatların direnç ve reaktansları da eklenir.
  3. \(S = \sqrt{P^2 + Q^2}\) ve \(\cos\varphi = P/S\) hesaplanır.
  4. Akım bulunur: tek fazda \(I = S / V\), üç fazda \(I = S / (\sqrt{3}\,V_L)\).
Örnek 1: 400 V üç fazlı tesisat

Bir atölyede \(\cos\varphi = 0{,}82\) olan 15 kW'lık bir motor, 6 kW'lık ısıtıcı dirençler ve \(\cos\varphi = 0{,}9\) (endüktif) olan 4 kW'lık aydınlatma ile 8 kvar'lık bir kondansatör bataryası var.

AlıcıP (kW)Q (kvar)S (kVA)
Motor15\(15 \tan(\arccos 0{,}82) = 10{,}47\)18,29
Isıtıcılar606
Aydınlatma4\(4 \tan(\arccos 0{,}9) = 1{,}94\)4,44
Kondansatörler0−88
Toplam254,41Aritmetik toplam: 36,74 (yanlış)
\[ S = \sqrt{25^2 + 4{,}41^2} = 25{,}39\ \text{kVA} \]\[ \cos\varphi = \frac{25}{25{,}39} = 0{,}985 \]\[ I = \frac{25\,390}{\sqrt{3}\cdot 400} = 36{,}6\ \text{A} \]

Batarya olmasaydı \(Q = 12{,}41\) kvar, \(S = 27{,}91\) kVA, \(\cos\varphi = 0{,}896\) olur ve akım 40,3 A'e çıkardı. Görünür güçleri toplamak 36,74 kVA verirdi: gerçek değerden %45 fazla.

Örnek 2: seri RLC devresi

\(R = 10\,\Omega\), \(X_L = 20\,\Omega\) ve \(X_C = 12\,\Omega\) seri bağlı bir devre 230 V'a bağlanıyor. Empedans \(Z = \sqrt{10^2 + (20 - 12)^2} = 12{,}81\,\Omega\), akım \(I = 230/12{,}81 = 17{,}96\) A'dir.

\[ P = I^2R = 3226\ \text{W} \]\[ Q = I^2X_L - I^2X_C = 6451 - 3871 = 2580\ \text{var} \]
\[ S = \sqrt{3226^2 + 2580^2} = 4131\ \text{VA} = 230 \cdot 17{,}96\ \checkmark \]

Bobin ve kondansatör kendi aralarında 3871 var alışverişi yapar; şebeke yalnızca farkı sağlar. RLC devresi aracıyla başka değerlerle kontrol edilebilir.

5. Toplam güç hesaplayıcısı

Şebeke
V
Alıcılar
AlıcıP (kW)cos φTürQ (kvar)S (kVA)
kvar
Yoksa 0

6. Uygulamalar

7. Dikkat edilecekler

İlgili: Tellegen teoremi (her devrede gücün korunumu) · üç fazlı güç ölçümü