TR

Millman teoremi

Doğru ve alternatif akımda, çözümlü örneklerle

Millman teoremi

1. Giriş

Millman teoremi çok yaygın bir durumu tek seferde çözer: aynı iki düğüm arasında paralel bağlı birkaç kol; her kol, seri direnci (veya empedansı) olan bir kaynaktan oluşur. Göz denklemleri ya da bir denklem sistemi kurmak yerine, iki düğüm arasındaki gerilim tek bir formülle bulunur.

Özünde yalnızca iki düğümlü bir devreye uygulanan düğüm analizidir; ya da eşdeğer olarak her kolu Norton eşdeğerine dönüştürüp toplamaktır: Norton akımları toplanır, iletkenlikler de toplanır.

A B + R1 E1 + R2 E2 + Rn En ··· RL
A ve B düğümleri arasında paralel kollar. Bir kolda kaynak olmayabilir (yük).

Doğru akımda Millman teoremi

2. Teoremin ifadesi

A ve B düğümleri arasındaki gerilim, her kaynağın kendi kolunun iletkenliğiyle çarpımlarının toplamının tüm iletkenliklerin toplamına bölümüdür:

\[ V_{AB} = \frac{\dfrac{E_1}{R_1} + \dfrac{E_2}{R_2} + \cdots + \dfrac{E_n}{R_n}}{\dfrac{1}{R_1} + \dfrac{1}{R_2} + \cdots + \dfrac{1}{R_n}} = \frac{\sum E_k\,G_k}{\sum G_k} \]

burada \(G_k = 1/R_k\) her kolun iletkenliğidir. \(V_{AB}\) bulunduktan sonra her koldaki akım (kaynak üzerinden B'den A'ya alınarak) şöyledir:

\[ I_k = \frac{E_k - V_{AB}}{R_k} \]\[ \sum I_k = 0 \]

3. Özel kol durumları

KOL TÜRÜPAYPAYDA
Seri \(R_k\) ile \(E_k\) kaynağı\(E_k / R_k\)\(1 / R_k\)
Yalnızca direnç (yük)0\(1 / R_k\)
Akım kaynağı \(I_k\) (A'ya doğru)\(+I_k\)Hiçbir şey
Ters kutuplu kaynak (+ B'ye doğru)\(-E_k / R_k\)\(1 / R_k\)

Bir akım kaynağına seri bağlı direncin etkisi yoktur: ne payda ne de paydada görünür.

4. Çözüm adımları

  1. Tüm kolların aynı iki düğüm (A ve B) arasında bağlı olduğunu kontrol edin.
  2. B'yi referans alın ve her kaynağa bir işaret verin: + ucu A'ya bakıyorsa pozitif.
  3. Her kolun iletkenliğini hesaplayın, \(G_k = 1/R_k\) (önce aynı koldaki seri dirençleri toplayarak).
  4. \(V_{AB}\)'yi bulmak için Millman formülünü uygulayın.
  5. Her koldaki akımı hesaplayın: \(I_k = (E_k - V_{AB})/R_k\) ile bulun ve işaretini yorumlayın: negatifse akım + ucundan girer (kaynak enerji çeker, örneğin şarj olan bir akü).
  6. Akımların toplamının sıfır olduğunu kontrol edin.
Örnek 1: bir yükü besleyen paralel iki akü

İç direnci \(R_1 = 2\,\Omega\) olan \(E_1 = 12\) V'luk bir akü ile \(R_2 = 3\,\Omega\) olan \(E_2 = 6\) V'luk bir başka akü, \(R_3 = 6\,\Omega\)'luk bir yüke paralel bağlanmıştır.

\[ V_{AB} = \frac{\dfrac{12}{2} + \dfrac{6}{3} + \dfrac{0}{6}}{\dfrac{1}{2} + \dfrac{1}{3} + \dfrac{1}{6}} = \frac{6 + 2 + 0}{1} = 8\ \text{V} \]

Kol akımları:

\[ I_1 = \frac{12 - 8}{2} = 2\ \text{A} \]\[ I_2 = \frac{6 - 8}{3} = -0{,}67\ \text{A} \]\[ I_L = \frac{8}{6} = 1{,}33\ \text{A} \]

Kontrol: \(2 = 0{,}67 + 1{,}33\ \checkmark\). 2 numaralı akünün akımı negatiftir: 1 numaralı akü tarafından şarj ediliyor. Bu yüzden farklı gerilimli aküler paralel bağlanmamalıdır.

Alternatif akımda Millman teoremi

5. Fazörlerle ifade

Sinüzoidal AC'de teorem aynıdır; gerilimler fazörlerle, iletkenlikler ise karmaşık admitanslarla \(\overline{Y}_k = 1/\overline{Z}_k\) değiştirilir:

\[ \overline{V}_{AB} = \frac{\overline{E}_1\,\overline{Y}_1 + \overline{E}_2\,\overline{Y}_2 + \cdots + \overline{E}_n\,\overline{Y}_n}{\overline{Y}_1 + \overline{Y}_2 + \cdots + \overline{Y}_n} = \frac{\sum \overline{E}_k\,\overline{Y}_k}{\sum \overline{Y}_k} \]
\[ \overline{I}_k = \big(\overline{E}_k - \overline{V}_{AB}\big)\,\overline{Y}_k \]\[ \overline{Y} = \frac{1}{R + jX} = \frac{R - jX}{R^2 + X^2} \]

Her zaman karmaşık sayılarla çalışın: fazörlerin açıları farklı olduğu için büyüklükler doğrudan toplanamaz.

6. AC'de çözüm adımları

  1. Tüm kaynakları aynı referansla fazör (büyüklük ve açı) olarak yazın.
  2. Her kolun empedansını \(\overline{Z}_k = R_k + jX_k\) ve admitansını \(\overline{Y}_k\) hesaplayın.
  3. Payı \(\sum \overline{E}_k \overline{Y}_k\) hesaplayın (terimler toplanabilsin diye kartezyen biçimde).
  4. Paydayı \(\sum \overline{Y}_k\) hesaplayın ve bölün (kutupsal biçimde daha kolaydır).
  5. Kol akımlarını ve gerekirse güçleri bulun: \(\overline{S}_k = \overline{V}\,\overline{I}_k^{\,*}\).
Örnek 2: bir yükü besleyen paralel iki jeneratör

İkisinin de iç empedansı \(\overline{Z} = j2\,\Omega\) olan \(\overline{E}_1 = 230\angle 0^\circ\) V ve \(\overline{E}_2 = 220\angle 0^\circ\) V'luk iki jeneratör, \(10\,\Omega\)'luk dirençli bir yükü besliyor.

Admitanslar: \(\overline{Y}_1 = \overline{Y}_2 = \dfrac{1}{j2} = -j0{,}5\ \text{S}\), \(\overline{Y}_L = 0{,}1\ \text{S}\).

\[ \overline{V}_{AB} = \frac{230(-j0{,}5) + 220(-j0{,}5)}{-j0{,}5 - j0{,}5 + 0{,}1} = \frac{-j225}{0{,}1 - j1} = 223{,}9\angle -5{,}71^\circ\ \text{V} \]

Akımlar (kartezyen biçimde, \(\overline{V}_{AB} = 222{,}77 - j22{,}28\) V):

\[ \overline{I}_1 = \frac{230 - \overline{V}_{AB}}{j2} = 11{,}14 - j3{,}62\ \text{A} \]\[ \overline{I}_2 = \frac{220 - \overline{V}_{AB}}{j2} = 11{,}14 + j1{,}39\ \text{A} \]
\[ \overline{I}_L = \frac{\overline{V}_{AB}}{10} = 22{,}28 - j2{,}23\ \text{A} = \overline{I}_1 + \overline{I}_2\ \checkmark \]

Her iki jeneratör aynı aktif gücü verir (akımın gerçel kısmı aynı), ancak EMK'si yüksek olan reaktif güç verir, diğeri ise onu çeker: gerilim farkı yalnızca aralarında reaktif güç dolaşmasına yol açar.

7. Önemli uygulama: nötrsüz dengesiz yıldız yük

Dengesiz yıldız bağlı bir yük nötrsüz bağlanırsa, yıldız noktası O' artık besleme nötrü O ile çakışmaz. Üç faz, O ile O' arasında paralel üç koldur; bu yüzden Millman doğrudan nötr kayması gerilimini verir:

\[ \overline{V}_{O'O} = \frac{\overline{V}_{A}\,\overline{Y}_A + \overline{V}_{B}\,\overline{Y}_B + \overline{V}_{C}\,\overline{Y}_C}{\overline{Y}_A + \overline{Y}_B + \overline{Y}_C + \overline{Y}_N} \]

Empedansı ihmal edilebilir bir nötrle (\(\overline{Y}_N \to \infty\)) kayma olmaz; nötr yoksa \(\overline{Y}_N = 0\). Her yükteki gerçek gerilimler \(\overline{V}_{AO'} = \overline{V}_A - \overline{V}_{O'O}\) ve diğerleri için benzer şekildedir. Yük dengeliyse pay sıfırdır ve kayma olmaz.

Örnek 3: nötrsüz dengesiz yıldız

400 V şebeke (230 V faz): \(\overline{V}_A = 230\angle 0^\circ\), \(\overline{V}_B = 230\angle -120^\circ\), \(\overline{V}_C = 230\angle 120^\circ\) V. Dirençli yükler \(R_A = R_B = 10\,\Omega\), \(R_C = 20\,\Omega\), nötr yok.

\[ \overline{V}_{O'O} = \frac{230\angle 0^\circ \cdot 0{,}1 + 230\angle{-120^\circ} \cdot 0{,}1 + 230\angle 120^\circ \cdot 0{,}05}{0{,}1 + 0{,}1 + 0{,}05} = \frac{11{,}5\angle -60^\circ}{0{,}25} = 46\angle -60^\circ\ \text{V} \]

Her yükteki gerilim:

\[ |\overline{V}_{AO'}| = 210{,}8\ \text{V} \]\[ |\overline{V}_{BO'}| = 210{,}8\ \text{V} \]\[ |\overline{V}_{CO'}| = 276{,}0\ \text{V} \]

En az yüklü faz (en yüksek empedans) %20 aşırı gerilime maruz kalır, diğer ikisi ise anma geriliminin altına düşer. Akımlar: \(I_A = I_B = 21{,}1\) A, \(I_C = 13{,}8\) A; fazör toplamları sıfırdır.

Nötr neden asla kopmamalı: tek fazlı yüklerin fazlara dağıtıldığı bir tesisatta nötrün kopması tam olarak bu durumu yaratır. En az yüklü fazdaki cihazlar 400 V'a yakın gerilim alıp hasar görebilir. Bu yüzden nötre sigorta konmaz ve fazlar aynı anda ayrılmadan asla ayrılmaz.

8. Özet: DC ve AC

DCAC
Kaynaklarİşaretli değerler \(E_k\)Fazörler \(\overline{E}_k\)
Kol parametresiİletkenlik \(G_k = 1/R_k\)Admitans \(\overline{Y}_k = 1/\overline{Z}_k\)
Formül\(\sum E_k G_k / \sum G_k\)\(\sum \overline{E}_k \overline{Y}_k / \sum \overline{Y}_k\)
İşlemlerGerçel sayılarKarmaşık sayılar
Tipik uygulamaParalel aküler ve güç kaynaklarıParalel jeneratörler, nötr kayması

9. Uygulamalar

10. Önlemler ve sık yapılan hatalar

İlgili: Kirchhoff yasaları · çözümlü Thévenin alıştırmaları