PL

Zadania z wskazami

Działania na wskazach i zadania z prądu przemiennego rozwiązane krok po kroku

1. Kalkulator wskazów

Działanie
°
°

2. Zadania do ćwiczeń

Rodzaj zadania

Czym jest wskaz

W obwodzie prądu przemiennego wszystkie napięcia i prądy obwodu liniowego są sinusoidami o tej samej częstotliwości; różnią się tylko amplitudą i fazą. Wskaz (fazor) to liczba zespolona, która przechowuje dokładnie te dwie wielkości: jej moduł to amplituda (lub wartość skuteczna), a argument to faza. Dzięki wskazom pochodne i całki sinusoid stają się mnożeniem przez jω, a obwód rozwiązuje się tymi samymi regułami co przy prądzie stałym, z impedancjami zespolonymi zamiast rezystancji.

\[ v(t) = V_m \sin(\omega t + \varphi) \;\Leftrightarrow\; \underline{V} = V_m \angle \varphi \]
\[ Z_R = R \qquad Z_L = j\omega L \qquad Z_C = \frac{1}{j\omega C} = -\frac{j}{\omega C} \]

Postać algebraiczna i wykładnicza

Wskaz zapisuje się w postaci algebraicznej (a + jb, część rzeczywista i urojona) albo w postaci wykładniczej (moduł ∠ kąt). Do dodawania i odejmowania używa się postaci algebraicznej, sumując osobno części rzeczywiste i urojone; do mnożenia i dzielenia — wykładniczej, mnożąc lub dzieląc moduły i dodając lub odejmując kąty.

\[ a = M\cos\varphi \qquad b = M\sin\varphi \]
\[ M = \sqrt{a^2 + b^2} \qquad \varphi = \operatorname{atan2}(b,\ a) \]
\[ (M_1\angle\varphi_1)(M_2\angle\varphi_2) = M_1 M_2 \angle(\varphi_1 + \varphi_2) \]

Uważaj na kąt przy przejściu z postaci algebraicznej do wykładniczej: przy ujemnej części rzeczywistej zwykły arcus tangens daje kąt błędny o 180°. Funkcja atan2 albo sprawdzenie, w której ćwiartce leży wskaz, pozwala tego uniknąć.

Jak rozwiązać obwód metodą wskazów

  1. Zamień źródła na wskazy według jednej konwencji: wartości skuteczne lub szczytowe i ta sama funkcja odniesienia (sinus lub cosinus).
  2. Oblicz impedancję każdego elementu przy częstotliwości pracy.
  3. Rozwiąż jak przy prądzie stałym: połączenia szeregowe i równoległe, dzielniki, Kirchhoff, węzły lub oczka, na liczbach zespolonych.
  4. Sprawdź: w obwodzie szeregowym suma wskazów napięć na elementach musi dać napięcie źródła.
  5. Jeśli trzeba, wróć do dziedziny czasu: moduł daje amplitudę, a kąt fazę.

W zadaniach z obwodami na tej stronie źródło ma 230 V skutecznych przy 50 Hz i fazie 0°, więc wyniki są wartościami skutecznymi. Przy sumowaniu sinusoid używa się wartości szczytowych.

Zobacz też: Obwód RLC, Przekształcanie źródeł, Kompensacja mocy biernej i Pomiar mocy watomierzami.