PL

Transformatory trójfazowe: połączenia i grupy połączeń

Gwiazda, trójkąt i zygzak, liczba godzinowa i które transformatory można łączyć równolegle

1. Trzy sposoby łączenia uzwojeń

Każda strona transformatora trójfazowego ma trzy uzwojenia, po jednym na kolumnę, połączone w jeden z trzech sposobów:

PołączenieNapięcie na uzwojeniuPrąd w uzwojeniuPunkt neutralny
Gwiazda\(U_L/\sqrt3\)\(I_L\)Tak
Trójkąt\(U_L\)\(I_L/\sqrt3\)Nie
Zygzak\(U_L/3\) na każdej połówce\(I_L\)Tak

\(U_L\) i \(I_L\) to napięcie międzyfazowe i prąd przewodowy. W zygzaku dwie połówki jednej fazy są przesunięte o 60°, a ich suma jest \(\sqrt3\) razy większa od każdej z nich; przy tym samym napięciu potrzeba o 15,5 % więcej zwojów niż w gwieździe (\(2/\sqrt3 = 1{,}155\)).

Przekładnia napięciowa to stosunek napięć międzyfazowych, \(m = U_{1L}/U_{2L}\), ale przekładnia zwojowa zależy od połączeń:

\[ \text{Yy, Dd: } \frac{N_1}{N_2} = \frac{U_{1L}}{U_{2L}} \]
\[ \text{Dy: } \frac{N_1}{N_2} = \frac{\sqrt3\,U_{1L}}{U_{2L}} \]
\[ \text{Yd: } \frac{N_1}{N_2} = \frac{U_{1L}}{\sqrt3\,U_{2L}} \]
Przykład. Transformator Dyn11 20 000 / 420 V ma na każdym uzwojeniu GN 20 000 V, a na każdym uzwojeniu DN \(420/\sqrt3 = 242{,}5\) V: przekładnia zwojowa wynosi \(20\,000/242{,}5 = 82{,}5\), a nie \(20\,000/420 = 47{,}6\).

2. Oznaczenie: grupa połączeń

Oznaczenie według IEC 60076-1 łączy połączenie strony GN wielką literą (Y, D, Z), strony DN małą literą (y, d, z), literę N lub n, jeśli punkt neutralny jest wyprowadzony, oraz liczbę godzinową. Na przykład:

Zaciski oznacza się 1U, 1V, 1W po stronie GN i 2U, 2V, 2W po stronie DN, a punkt neutralny 1N lub 2N. Końce każdego uzwojenia to 1U1 i 1U2, 2U1 i 2U2… Na starych tabliczkach występują A, B, C oraz a, b, c.

3. Liczba godzinowa

Napięcia DN nie zawsze są w fazie z napięciami GN: zależnie od połączeń opóźniają się o wielokrotność 30°. Liczba godzinowa mówi, o ile: napięcie 1U rysuje się na godzinie 12 tarczy zegara, a napięcie 2U wypada na godzinie równej tej liczbie.

\[ \varphi = n \cdot 30^\circ \qquad \text{(opóźnienie DN względem GN)} \]

W Dyn11 napięcie DN opóźnia się o 330°, czyli wyprzedza o 30°; w Dyn5 opóźnia się o 150°. Trójkąt i zygzak przesuwają o 30° względem gwiazdy, dlatego Yy, Dd i Dz dają liczby parzyste, a Dy, Yd i Yz nieparzyste. Zamiana końców uzwojeń DN dodaje 6 (180°): Yy0 staje się Yy6.

LiczbaPrzesunięcieGrupy znormalizowane
00°Yy0, Dd0, Dz0
6180°Yy6, Dd6, Dz6
5150°Dy5, Yd5, Yz5
11330°Dy11, Yd11, Yz11
1 i 730° i 210°Dy1, Yd1, Yz1 · Dy7, Yd7, Yz7
2, 4, 8 i 10od 60° do 300°Dd2, Dd4, Dd8, Dd10 · Dz2, Dz4, Dz8, Dz10

Pierwsze cztery są najczęstsze. W praktyce prawie wszystkie transformatory rozdzielcze to Dyn11, Dyn5, Yyn0 lub Yzn11.

4. Eksplorator grup połączeń

Wybierz połączenia i liczbę godzinową: rysuje się schemat, z kropką na początku każdego uzwojenia, oraz wykres wskazowy z trójkątem GN (1U na godzinie 12) i trójkątem DN. Poniżej napięcia do zmierzenia w próbie z punktu 7.

V
V
V

5. Najczęstsze połączenia i ich zastosowanie

GrupaZastosowanieDlaczego
Dyn11 (lub Dyn5)Rozdział energii na niskim napięciu, najczęstszaPunkt neutralny można obciążyć w 100 % przy obciążeniu niesymetrycznym; trójkąt GN zatrzymuje trzecie harmoniczne i rozkłada asymetrię na trzy fazy sieci.
Yyn0Małe transformatory rozdzielcze, starsze jednostkiTani, z izolacją GN w gwieździe, ale punkt neutralny DN przyjmuje tylko małe obciążenie (zwykle do 10 % znamionowego): przy obciążeniu jednofazowym strumień zerowy przesuwa punkt neutralny. Przy większym obciążeniu potrzebne jest uzwojenie wyrównawcze w trójkąt.
Yzn11 (lub Yzn5)Mały rozdział wiejski z dużym obciążeniem jednofazowymZygzak rozkłada obciążenie każdej fazy na dwie kolumny, a punkt neutralny przyjmuje pełne obciążenie, kosztem 15,5 % więcej miedzi po stronie DN.
YNd11 (lub YNd5)Transformatory blokowe elektrowni i siecioweTrójkąt po stronie generatora; punkt neutralny GN do uziemienia sieci.
Dd0Przemysł bez przewodu neutralnegoJeśli w zespole trzech transformatorów jednofazowych jeden ulegnie awarii, zespół może pracować w otwartym trójkącie (V-V) z 57,7 % mocy.
Yd i Dy w prostownikachProstowniki 12-pulsoweDwa uzwojenia wtórne przesunięte o 30° (jedno w gwiazdę, drugie w trójkąt) eliminują 5. i 7. harmoniczną.

Procentowe obciążenie punktu neutralnego to typowe wartości orientacyjne; producent podaje je dla konkretnego transformatora.

6. Praca równoległa

Aby połączyć równolegle dwa lub więcej transformatorów trójfazowych, GN z GN i DN z DN, muszą być spełnione te warunki:

  1. Ta sama przekładnia, z różnicą nie większą niż 0,5 %. W przeciwnym razie nawet bez obciążenia płynie między nimi prąd.
  2. Ta sama liczba godzinowa lub zgodna (patrz niżej). W przeciwnym razie napięcia DN są przesunięte i powstaje zwarcie.
  3. Podobne napięcia zwarcia \(u_{k}\), różniące się nie więcej niż o 10 %, aby obciążenie rozkładało się według mocy każdego z nich.
  4. Niezbyt różne moce: nie więcej niż 3 do 1.
  5. Ta sama kolejność faz i ta sama częstotliwość: 2U z 2U, 2V z 2V i 2W z 2W.

Rozdział obciążenia

Każdy transformator przejmuje część obciążenia proporcjonalną do swojej mocy podzielonej przez napięcie zwarcia:

\[ S_i = S \cdot \frac{S_{n,i}/u_{k,i}}{\sum_j S_{n,j}/u_{k,j}} \]
Przykład. T1 630 kVA z \(u_{k} = 4\) % i T2 400 kVA z \(u_{k} = 4{,}5\) %, przy obciążeniu 1000 kVA: \(630/4 = 157{,}5\) i \(400/4{,}5 = 88{,}9\), razem 246,4. T1 przenosi \(1000 \cdot 157{,}5/246{,}4 = 639\) kVA (101 %, lekko przeciążony), a T2 361 kVA (90 %). Bez przeciążania żadnego z nich zespół daje \(630 \cdot 246{,}4/157{,}5 = 986\) kVA, a nie 1030: ten o mniejszym \(u_{k}\) obciąża się pierwszy.

Prąd wyrównawczy

Jeśli przekładnie nie są równe, między transformatorami płynie prąd, który tylko grzeje. Przy równych mocach, w procentach prądu znamionowego:

\[ i_c \approx \frac{\Delta u}{u_{k,1} + u_{k,2}} \]
Przykład. Dwa transformatory 630 kVA z \(u_{k} = 4\) % i różnicą napięcia stanu jałowego 0,5 % (na przykład inny zaczep): \(i_c = 0{,}5/8 = 6{,}25\) % prądu znamionowego, około 57 A po stronie 400 V, bez żadnego obciążenia.

Zgodne liczby godzinowe

Przy połączonych punktach neutralnych napięcie między dwoma zaciskami jednoimiennymi transformatorów przesuniętych względem siebie o \(\delta\) wynosi:

\[ U_d = 2\,U_f\,\sin\frac{\delta}{2} \]

Przy 230 V między fazą a punktem neutralnym różnica 30° (Dyn11 z Yyn0) daje 119 V, a 180° (Yy0 z Yy6) 460 V. Przed zamknięciem wyłącznika sprzęgającego mierzy się woltomierzem między każdą parą zacisków jednoimiennych: musi być prawie 0 V. Kolejność faz sprawdza się wskaźnikiem kolejności faz. Przypadek jednofazowy opisano w łączeniu transformatorów równolegle.

7. Jak sprawdzić grupę woltomierzem

Gdy tabliczki nie da się odczytać albo nie wiadomo, jak połączono przewinięty transformator, liczbę godzinową sprawdza się bez specjalnych przyrządów:

  1. Połączyć zacisk 1U z 2U przewodem.
  2. Zasilić stronę GN niskim, znanym napięciem trójfazowym, na przykład 400 V z sieci, przy stronie DN bez obciążenia.
  3. Zmierzyć napięcia między 2V i 1V, 2V i 1W, 2W i 1V oraz 2W i 1W.
  4. Porównać je z wartościami z eksploratora z punktu 4 dla oczekiwanej grupy, przy napięciach znamionowych z tabliczki i napięciu próby.

Każda grupa daje inny zestaw napięć. Jeśli się nie zgadzają, warto próbować w eksploratorze innych liczb, aż któraś pasuje. Woltomierz musi dobrze mierzyć niskie napięcia, bo napięcia DN są małe: przy 400 V na transformatorze 20 000 / 420 V strona DN daje 8,4 V.

Zobacz też: podstawy transformatorów · analiza transformatora · transformatory jednofazowe równolegle · przekształcenie trójkąt-gwiazda · harmoniczne