Gwiazda, trójkąt i zygzak, liczba godzinowa i które transformatory można łączyć równolegle
Każda strona transformatora trójfazowego ma trzy uzwojenia, po jednym na kolumnę, połączone w jeden z trzech sposobów:
| Połączenie | Napięcie na uzwojeniu | Prąd w uzwojeniu | Punkt neutralny |
|---|---|---|---|
| Gwiazda | \(U_L/\sqrt3\) | \(I_L\) | Tak |
| Trójkąt | \(U_L\) | \(I_L/\sqrt3\) | Nie |
| Zygzak | \(U_L/3\) na każdej połówce | \(I_L\) | Tak |
\(U_L\) i \(I_L\) to napięcie międzyfazowe i prąd przewodowy. W zygzaku dwie połówki jednej fazy są przesunięte o 60°, a ich suma jest \(\sqrt3\) razy większa od każdej z nich; przy tym samym napięciu potrzeba o 15,5 % więcej zwojów niż w gwieździe (\(2/\sqrt3 = 1{,}155\)).
Przekładnia napięciowa to stosunek napięć międzyfazowych, \(m = U_{1L}/U_{2L}\), ale przekładnia zwojowa zależy od połączeń:
Oznaczenie według IEC 60076-1 łączy połączenie strony GN wielką literą (Y, D, Z), strony DN małą literą (y, d, z), literę N lub n, jeśli punkt neutralny jest wyprowadzony, oraz liczbę godzinową. Na przykład:
Zaciski oznacza się 1U, 1V, 1W po stronie GN i 2U, 2V, 2W po stronie DN, a punkt neutralny 1N lub 2N. Końce każdego uzwojenia to 1U1 i 1U2, 2U1 i 2U2… Na starych tabliczkach występują A, B, C oraz a, b, c.
Napięcia DN nie zawsze są w fazie z napięciami GN: zależnie od połączeń opóźniają się o wielokrotność 30°. Liczba godzinowa mówi, o ile: napięcie 1U rysuje się na godzinie 12 tarczy zegara, a napięcie 2U wypada na godzinie równej tej liczbie.
W Dyn11 napięcie DN opóźnia się o 330°, czyli wyprzedza o 30°; w Dyn5 opóźnia się o 150°. Trójkąt i zygzak przesuwają o 30° względem gwiazdy, dlatego Yy, Dd i Dz dają liczby parzyste, a Dy, Yd i Yz nieparzyste. Zamiana końców uzwojeń DN dodaje 6 (180°): Yy0 staje się Yy6.
| Liczba | Przesunięcie | Grupy znormalizowane |
|---|---|---|
| 0 | 0° | Yy0, Dd0, Dz0 |
| 6 | 180° | Yy6, Dd6, Dz6 |
| 5 | 150° | Dy5, Yd5, Yz5 |
| 11 | 330° | Dy11, Yd11, Yz11 |
| 1 i 7 | 30° i 210° | Dy1, Yd1, Yz1 · Dy7, Yd7, Yz7 |
| 2, 4, 8 i 10 | od 60° do 300° | Dd2, Dd4, Dd8, Dd10 · Dz2, Dz4, Dz8, Dz10 |
Pierwsze cztery są najczęstsze. W praktyce prawie wszystkie transformatory rozdzielcze to Dyn11, Dyn5, Yyn0 lub Yzn11.
Wybierz połączenia i liczbę godzinową: rysuje się schemat, z kropką na początku każdego uzwojenia, oraz wykres wskazowy z trójkątem GN (1U na godzinie 12) i trójkątem DN. Poniżej napięcia do zmierzenia w próbie z punktu 7.
| Grupa | Zastosowanie | Dlaczego |
|---|---|---|
| Dyn11 (lub Dyn5) | Rozdział energii na niskim napięciu, najczęstsza | Punkt neutralny można obciążyć w 100 % przy obciążeniu niesymetrycznym; trójkąt GN zatrzymuje trzecie harmoniczne i rozkłada asymetrię na trzy fazy sieci. |
| Yyn0 | Małe transformatory rozdzielcze, starsze jednostki | Tani, z izolacją GN w gwieździe, ale punkt neutralny DN przyjmuje tylko małe obciążenie (zwykle do 10 % znamionowego): przy obciążeniu jednofazowym strumień zerowy przesuwa punkt neutralny. Przy większym obciążeniu potrzebne jest uzwojenie wyrównawcze w trójkąt. |
| Yzn11 (lub Yzn5) | Mały rozdział wiejski z dużym obciążeniem jednofazowym | Zygzak rozkłada obciążenie każdej fazy na dwie kolumny, a punkt neutralny przyjmuje pełne obciążenie, kosztem 15,5 % więcej miedzi po stronie DN. |
| YNd11 (lub YNd5) | Transformatory blokowe elektrowni i sieciowe | Trójkąt po stronie generatora; punkt neutralny GN do uziemienia sieci. |
| Dd0 | Przemysł bez przewodu neutralnego | Jeśli w zespole trzech transformatorów jednofazowych jeden ulegnie awarii, zespół może pracować w otwartym trójkącie (V-V) z 57,7 % mocy. |
| Yd i Dy w prostownikach | Prostowniki 12-pulsowe | Dwa uzwojenia wtórne przesunięte o 30° (jedno w gwiazdę, drugie w trójkąt) eliminują 5. i 7. harmoniczną. |
Procentowe obciążenie punktu neutralnego to typowe wartości orientacyjne; producent podaje je dla konkretnego transformatora.
Aby połączyć równolegle dwa lub więcej transformatorów trójfazowych, GN z GN i DN z DN, muszą być spełnione te warunki:
Każdy transformator przejmuje część obciążenia proporcjonalną do swojej mocy podzielonej przez napięcie zwarcia:
Jeśli przekładnie nie są równe, między transformatorami płynie prąd, który tylko grzeje. Przy równych mocach, w procentach prądu znamionowego:
Przy połączonych punktach neutralnych napięcie między dwoma zaciskami jednoimiennymi transformatorów przesuniętych względem siebie o \(\delta\) wynosi:
Przy 230 V między fazą a punktem neutralnym różnica 30° (Dyn11 z Yyn0) daje 119 V, a 180° (Yy0 z Yy6) 460 V. Przed zamknięciem wyłącznika sprzęgającego mierzy się woltomierzem między każdą parą zacisków jednoimiennych: musi być prawie 0 V. Kolejność faz sprawdza się wskaźnikiem kolejności faz. Przypadek jednofazowy opisano w łączeniu transformatorów równolegle.
Gdy tabliczki nie da się odczytać albo nie wiadomo, jak połączono przewinięty transformator, liczbę godzinową sprawdza się bez specjalnych przyrządów:
Każda grupa daje inny zestaw napięć. Jeśli się nie zgadzają, warto próbować w eksploratorze innych liczb, aż któraś pasuje. Woltomierz musi dobrze mierzyć niskie napięcia, bo napięcia DN są małe: przy 400 V na transformatorze 20 000 / 420 V strona DN daje 8,4 V.
Zobacz też: podstawy transformatorów · analiza transformatora · transformatory jednofazowe równolegle · przekształcenie trójkąt-gwiazda · harmoniczne