PL

Analiza silnika prądu stałego

Prędkość, moment, rozruch, regulacja i sprawność przy wzbudzeniu obcym, bocznikowym lub szeregowym

1. Równania podstawowe

Obracając się w polu biegunów, twornik wytwarza siłę przeciwelektromotoryczną \(E\) proporcjonalną do strumienia i prędkości; prąd twornika w tym samym polu wytwarza moment proporcjonalny do strumienia i prądu. Po zgrupowaniu stałej maszyny w \(k\Phi\) (w V·s/rad, co jest równoważne N·m/A):

\[ E = k\Phi\,\Omega \]\[ T = k\Phi\,I_a \]\[ U = E + R_a I_a + \Delta U_{esc} \]
Obwód twornika: napięcie zasilania, rezystancja twornika, spadek na szczotkach i siła przeciwelektromotoryczna.

Wyznaczając prędkość, otrzymuje się równanie opisujące całe zachowanie silnika:

\[ \Omega = \frac{U - \Delta U_{esc} - R_a I_a}{k\Phi} \qquad n = \frac{60}{2\pi}\,\Omega \]

2. Rodzaje wzbudzenia

WzbudzenieStrumieńCharakterystyka momentu od prędkościTypowe zastosowanie
ObceStały, z osobnego źródłaPrawie pozioma prosta: prędkość niewiele spada z obciążeniemNapędy regulowane napięciem twornika
BocznikoweStały, jeśli napięcie jest stałeJak przy wzbudzeniu obcymObrabiarki, wentylatory
SzeregoweProporcjonalny do prąduHiperbola: duży moment przy małej prędkości; bez obciążenia rozbiega sięTrakcja, dźwigi, silniki uniwersalne
Szeregowo-bocznikoweSuma obuPośredniaObciążenia z udarami momentu

W silniku szeregowym strumień rośnie z prądem, więc moment rośnie z jego kwadratem (\(T \propto I^2\)), dopóki obwód magnetyczny się nie nasyca. Bez obciążenia prąd jest mały, strumień również, a prędkość rośnie bez ograniczeń: silnika szeregowego nigdy nie wolno uruchamiać ani eksploatować bez obciążenia ani sprzęgać pasami, które mogą spaść.

3. Regulacja prędkości

4. Rozruch

W spoczynku \(E = 0\) i prąd ogranicza tylko bardzo mała rezystancja twornika. Aby prąd pobierany przy rozruchu nie przekroczył \(k\)-krotności znamionowego, włącza się rozrusznik:

\[ I_{a,arr} = \frac{U - \Delta U_{esc}}{R_a} \]\[ R_{arr} = \frac{U - \Delta U_{esc}}{k\,I_{n} - I_{exc}} - R_a \]

W silniku szeregowym dodaje się też rezystancję uzwojenia wzbudzenia, które leży w tym samym obwodzie.

Rozrusznik wyłącza się stopniami w miarę rozpędzania silnika i wzrostu siły przeciwelektromotorycznej.

5. Bilans mocy

\[ P_1 = U\,I \]\[ P_{Cu} = R_a I_a^2 \]\[ P_{esc} = \Delta U_{esc}\,I_a \]\[ P_{exc} = \frac{U^2}{R_{exc}}\ \text{(derivación)} \]
\[ P_{mi} = E\,I_a \]\[ P_u = P_{mi} - P_{rot} \]\[ \eta = \frac{P_u}{P_1} \]

\(P_{rot}\) obejmuje straty mechaniczne i w żelazie. Kalkulator wyznacza je z danych z tabliczki znamionowej (różnica między znamionową mocą wewnętrzną a użyteczną) i traktuje jako stały moment strat.

6. Kalkulator

Silnik (dane z tabliczki znamionowej)
V
A
obr/min
kW
Ω
Z biegunami pomocniczymi i kompensacją
V
Zwykle przyjmuje się 2 V (1 V na szczotkę)
Ω
Punkt pracy
V
% znamionowego
Ω
% znamionowego
× In

Zakłada się liniowy obwód magnetyczny (bez nasycenia): przy wzbudzeniu bocznikowym strumień jest proporcjonalny do napięcia zasilania, a przy szeregowym do prądu.

Wyznaczone dane znamionowe

Punkt pracy

Rozruch

Charakterystyka prędkości od momentu

Przykład: silnik bocznikowy 10 kW, 220 V, 52 A, 1500 obr/min

Ra = 0,25 Ω, Rexc = 110 Ω i 2 V spadku na szczotkach.

\[ I_{exc} = \frac{220}{110} = 2\ \text{A} \qquad I_a = 52 - 2 = 50\ \text{A} \qquad E = 220 - 2 - 0{,}25 \cdot 50 = 205{,}5\ \text{V} \]
\[ k\Phi = \frac{205{,}5}{2\pi \cdot 1500/60} = 1{,}308\ \text{V}\cdot\text{s/rad} \qquad P_{rot} = 205{,}5 \cdot 50 - 10\,000 = 275\ \text{W} \]

Przy rozruchu bezpośrednim popłynęłoby \((220 - 2)/0{,}25 = 872\) A, prawie 17 razy więcej niż znamionowo. Aby pobierany prąd nie przekroczył 2·In = 104 A, twornik może pobierać 102 A (pozostałe 2 A to wzbudzenie): potrzebny jest rozrusznik o rezystancji \(218/102 - 0{,}25 = 1{,}89\ \Omega\).

Zobacz też: podstawy maszyn prądu stałego · mostek H do silników prądu stałego · analiza silnika asynchronicznego