PL

Moc według wymiarów silnika

Ile kW może dać silnik indukcyjny przy danej średnicy wirnika, długości pakietu i prędkości

Gdy trafia się silnik bez tabliczki albo pusty stojan, który ma być przewinięty na inną prędkość, pierwsze pytanie brzmi: ile mocy może dać? Odpowiedź tkwi w wielkości wirnika: moc rośnie z objętością D²·L i z prędkością, a resztę wyznacza to, co silnik wytrzyma bez przegrzania. Kalkulator podaje orientacyjny zakres z typowymi wartościami silników przemysłowych, a poniżej wyjaśniono, skąd się bierze.

Kalkulator

Wirnik
mm
mm
Silnik
rpm

Zakres z niską i wysoką wartością B i A typową dla tej średnicy i liczby biegunów; wartość środkowa ze średnimi. Praca ciągła S1, izolacja klasy F z przyrostem temperatury klasy B i współczynnik uzwojenia 0,95. To szacunek dla orientacji: producent może wyciągnąć z tych samych blach sporo więcej dzięki lepszemu chłodzeniu lub materiałom, a stary lub tani silnik mniej.

L D
D to średnica zewnętrzna wirnika (prawie równa otworowi stojana), a L długość pakietu blach bez czół uzwojenia i wentylatora.

Równanie wyjściowe Essona

Moc, którą przetwarza silnik, zależy od dwóch wielkości mierzalnych na pakiecie: pola magnetycznego przechodzącego przez szczelinę i prądu w przewodach żłobków. Pomnożone przez powierzchnię szczeliny i prędkość dają moc pozorną:

\[ S = 11 \cdot K_w \cdot B \cdot A \cdot D^2 \cdot L \cdot n_s \cdot 10^{-3} \quad (\text{kVA}) \]

Liczba 11 to zaokrąglone \(\pi^2/\sqrt{2}\). Moc użyteczna na wale to \(P = S \cdot \eta \cdot \cos\varphi\): w małych silnikach iloczyn \(\eta \cdot \cos\varphi\) wynosi około 0,6, a w silnikach kilkudziesięciu kW dochodzi do 0,8.

Obciążenie magnetyczne i okład prądowy

B i A nie wynikają z geometrii: to tyle, ile wytrzymują żelazo i miedź. B ogranicza nasycenie zębów i jarzma, a A ciepło wytwarzane przez prąd w miedzi i to, jak dobrze jest ono odprowadzane. Oto typowe wartości przyjęte w kalkulatorze:

Średnica wirnikaA (kA/m), zamknięty z wentylatorem
50 mm11–19
90 mm24–36
200 mm29–42
350 mm35–50
600 mm i więcej40–60
BiegunyŚrednia B (T)Dlaczego
20,40–0,50Cały strumień bieguna przechodzi przez jarzmo i to ono się nasyca
40,42–0,52Przypadek najbardziej zrównoważony
6 i więcej0,45–0,55Jarzmo ma zapas, ogranicza ząb

Średnia B to \(2/\pi\) wartości szczytowej: średnia 0,47 T to około 0,74 T (7400 G) szczytowo w szczelinie. A rośnie z wielkością, bo duży silnik ma większą głębokość żłobka na każdy metr obwodu. Przy silniku otwartym lub z wentylatorem obcym A można podnieść o 15–20 %; bez wentylatora trzeba ją obniżyć do dwóch trzecich.

Przykład

Wirnik o średnicy 100 mm i pakiecie 100 mm, z silnika 1450 obr/min przy 50 Hz (4 bieguny, \(n_s\) = 25 obrotów na sekundę), ze średnimi wartościami B = 0,47 T i A = 31 kA/m:

\[ S = 11 \cdot 0{,}95 \cdot 0{,}47 \cdot 31\,000 \cdot 0{,}1^2 \cdot 0{,}1 \cdot 25 \cdot 10^{-3} \approx 3{,}8 \text{ kVA} \]

Przy \(\eta \cdot \cos\varphi \approx 0{,}65\) wychodzi około 2,5 kW, a z wartościami niską i wysoką od 1,7 do 3,4 kW. Silnik o wielkości mechanicznej 90L lub 100L i mocy 1,5–3 kW ma wirnik tej wielkości, więc wynik się zgadza.

Co naprawdę ogranicza moc: ciepło

Wzór nie mówi, ile mocy może dać silnik, tylko ile przetwarza przy danych B i A. Prawdziwą granicą jest temperatura: straty w miedzi rosną z kwadratem prądu, a izolacja ma maksimum (155 °C w klasie F). Dlatego:

Prędkość i bieguny

Przy tym samym wirniku moc jest prawie proporcjonalna do prędkości: przy 3000 obr/min daje blisko dwa razy więcej niż przy 1500, a przy 750 połowę. Moment natomiast zależy głównie od objętości \(D^2 \cdot L\) i prawie nie zmienia się z liczbą biegunów. Dlatego wolny silnik jest znacznie większy od szybkiego o tej samej mocy. Przy 2 biegunach B musi być nieco mniejsza i zysk nie sięga podwojenia. Aby zmienić liczbę biegunów istniejącego silnika, zobacz poradnik zmiana uzwojenia.

Kształt silnika: wydłużony przy 2 biegunach, krępy przy 8

Jeśli ustawić obok siebie silniki tej samej mocy, 2-biegunowe mają wirnik wąski i długi, a 6- lub 8-biegunowe szeroki i krótki. Ta sama objętość \(D^2 \cdot L\) mieści wiele kształtów, ale każda liczba biegunów ma swój z powodów magnetycznych i mechanicznych. Porządkuje to podziałka biegunowa, czyli łuk wirnika zajmowany przez jeden biegun:

\[ \tau_p = \frac{\pi \cdot D}{2p} \]

gdzie 2p to liczba biegunów. Przy D = 100 mm jeden biegun silnika 2-biegunowego obejmuje 157 mm łuku, a 8-biegunowego tylko 39 mm.

Ograniczenia magnetyczne

Ograniczenia mechaniczne

Skrajne przypadki to prądnice: 2-biegunowe turbogeneratory mają wirniki o średnicy około metra i długości kilku metrów, a generatory elektrowni wodnych, z dziesiątkami biegunów, to tarcze o średnicy kilku metrów z krótkim pakietem. Dla silników katalogowych orientacyjne proporcje są takie:

BiegunyOtwór stojana / średnica zewnętrzna blachyTypowe L/D
20,52 do 0,601 do 2
40,62 do 0,680,8 do 1,3
60,68 do 0,720,6 do 1
8 lub więcej0,70 do 0,750,5 do 0,9

Widać to przy zmianie liczby biegunów istniejącego silnika. Wydłużony stojan 2-biegunowy przezwojony na 8 biegunów ma jarzma w nadmiarze, ale małą średnicę: moc spada bardziej niż prędkość, a prąd jałowy jest duży. Odwrotnie, krępy stojan 6- lub 8-biegunowy przezwojony na 2 bieguny ma jarzmo dobrane do dawnego strumienia, który teraz byłby trzy lub cztery razy większy: trzeba mocno obniżyć indukcję, a moc prawie nie rośnie. Zanim przejdziesz na mniej biegunów, zmierz wysokość jarzma i porównaj ją ze wzorem powyżej. Kalkulator nie patrzy na kształt, tylko na objętość: jeśli twój wirnik bardzo odbiega od typowego dla swojej liczby biegunów, trzymaj się dolnej części zakresu.

Jak zmierzyć wirnik

Najczęstsze pytania

Czy to maksymalna moc silnika?

To moc, którą może dawać w sposób ciągły bez przekroczenia temperatury, czyli moc z tabliczki. Przez kilka sekund silnik indukcyjny daje 2–3 razy moment znamionowy (moment krytyczny), ale nie utrzyma go długo.

Czy działa dla silników z magnesami lub prądu stałego?

Równanie jest to samo dla wszystkich maszyn wirujących, ale wartości B i A się zmieniają: silniki z magnesami trwałymi pracują z wyższą B, a maszyny prądu stałego mają własną tabelę. Kalkulator używa wartości dla silników indukcyjnych klatkowych.

Dlaczego wychodzi mniej niż na tabliczce mojego silnika?

Nowoczesne silniki wysokosprawne (IE3, IE4) i silniki producentów, którzy wyciskają projekt, osiągają lub przekraczają wysokie wartości A, a niektóre silniki mają dłuższy pakiet, niż wydaje się z zewnątrz. Jeśli tabliczka daje więcej niż wartość wysoka, silnik jest już mocno wykorzystany i przy przezwajaniu lepiej nie podnosić jego mocy.

A jeśli potrzebuję zwojów i drutu?

Z mocą i napięciem kalkulator zwoje według stojana podaje liczbę zwojów na fazę i przekrój drutu na podstawie wymiarów blach.

Zobacz też: zwoje według stojana, zmiana uzwojenia silnika indukcyjnego, podstawy silników indukcyjnych i analiza silnika indukcyjnego.