Ile kW może dać silnik indukcyjny przy danej średnicy wirnika, długości pakietu i prędkości
Gdy trafia się silnik bez tabliczki albo pusty stojan, który ma być przewinięty na inną prędkość, pierwsze pytanie brzmi: ile mocy może dać? Odpowiedź tkwi w wielkości wirnika: moc rośnie z objętością D²·L i z prędkością, a resztę wyznacza to, co silnik wytrzyma bez przegrzania. Kalkulator podaje orientacyjny zakres z typowymi wartościami silników przemysłowych, a poniżej wyjaśniono, skąd się bierze.
Zakres z niską i wysoką wartością B i A typową dla tej średnicy i liczby biegunów; wartość środkowa ze średnimi. Praca ciągła S1, izolacja klasy F z przyrostem temperatury klasy B i współczynnik uzwojenia 0,95. To szacunek dla orientacji: producent może wyciągnąć z tych samych blach sporo więcej dzięki lepszemu chłodzeniu lub materiałom, a stary lub tani silnik mniej.
Moc, którą przetwarza silnik, zależy od dwóch wielkości mierzalnych na pakiecie: pola magnetycznego przechodzącego przez szczelinę i prądu w przewodach żłobków. Pomnożone przez powierzchnię szczeliny i prędkość dają moc pozorną:
Liczba 11 to zaokrąglone \(\pi^2/\sqrt{2}\). Moc użyteczna na wale to \(P = S \cdot \eta \cdot \cos\varphi\): w małych silnikach iloczyn \(\eta \cdot \cos\varphi\) wynosi około 0,6, a w silnikach kilkudziesięciu kW dochodzi do 0,8.
B i A nie wynikają z geometrii: to tyle, ile wytrzymują żelazo i miedź. B ogranicza nasycenie zębów i jarzma, a A ciepło wytwarzane przez prąd w miedzi i to, jak dobrze jest ono odprowadzane. Oto typowe wartości przyjęte w kalkulatorze:
| Średnica wirnika | A (kA/m), zamknięty z wentylatorem |
|---|---|
| 50 mm | 11–19 |
| 90 mm | 24–36 |
| 200 mm | 29–42 |
| 350 mm | 35–50 |
| 600 mm i więcej | 40–60 |
| Bieguny | Średnia B (T) | Dlaczego |
|---|---|---|
| 2 | 0,40–0,50 | Cały strumień bieguna przechodzi przez jarzmo i to ono się nasyca |
| 4 | 0,42–0,52 | Przypadek najbardziej zrównoważony |
| 6 i więcej | 0,45–0,55 | Jarzmo ma zapas, ogranicza ząb |
Średnia B to \(2/\pi\) wartości szczytowej: średnia 0,47 T to około 0,74 T (7400 G) szczytowo w szczelinie. A rośnie z wielkością, bo duży silnik ma większą głębokość żłobka na każdy metr obwodu. Przy silniku otwartym lub z wentylatorem obcym A można podnieść o 15–20 %; bez wentylatora trzeba ją obniżyć do dwóch trzecich.
Wirnik o średnicy 100 mm i pakiecie 100 mm, z silnika 1450 obr/min przy 50 Hz (4 bieguny, \(n_s\) = 25 obrotów na sekundę), ze średnimi wartościami B = 0,47 T i A = 31 kA/m:
Przy \(\eta \cdot \cos\varphi \approx 0{,}65\) wychodzi około 2,5 kW, a z wartościami niską i wysoką od 1,7 do 3,4 kW. Silnik o wielkości mechanicznej 90L lub 100L i mocy 1,5–3 kW ma wirnik tej wielkości, więc wynik się zgadza.
Wzór nie mówi, ile mocy może dać silnik, tylko ile przetwarza przy danych B i A. Prawdziwą granicą jest temperatura: straty w miedzi rosną z kwadratem prądu, a izolacja ma maksimum (155 °C w klasie F). Dlatego:
Przy tym samym wirniku moc jest prawie proporcjonalna do prędkości: przy 3000 obr/min daje blisko dwa razy więcej niż przy 1500, a przy 750 połowę. Moment natomiast zależy głównie od objętości \(D^2 \cdot L\) i prawie nie zmienia się z liczbą biegunów. Dlatego wolny silnik jest znacznie większy od szybkiego o tej samej mocy. Przy 2 biegunach B musi być nieco mniejsza i zysk nie sięga podwojenia. Aby zmienić liczbę biegunów istniejącego silnika, zobacz poradnik zmiana uzwojenia.
Jeśli ustawić obok siebie silniki tej samej mocy, 2-biegunowe mają wirnik wąski i długi, a 6- lub 8-biegunowe szeroki i krótki. Ta sama objętość \(D^2 \cdot L\) mieści wiele kształtów, ale każda liczba biegunów ma swój z powodów magnetycznych i mechanicznych. Porządkuje to podziałka biegunowa, czyli łuk wirnika zajmowany przez jeden biegun:
gdzie 2p to liczba biegunów. Przy D = 100 mm jeden biegun silnika 2-biegunowego obejmuje 157 mm łuku, a 8-biegunowego tylko 39 mm.
Skrajne przypadki to prądnice: 2-biegunowe turbogeneratory mają wirniki o średnicy około metra i długości kilku metrów, a generatory elektrowni wodnych, z dziesiątkami biegunów, to tarcze o średnicy kilku metrów z krótkim pakietem. Dla silników katalogowych orientacyjne proporcje są takie:
| Bieguny | Otwór stojana / średnica zewnętrzna blachy | Typowe L/D |
|---|---|---|
| 2 | 0,52 do 0,60 | 1 do 2 |
| 4 | 0,62 do 0,68 | 0,8 do 1,3 |
| 6 | 0,68 do 0,72 | 0,6 do 1 |
| 8 lub więcej | 0,70 do 0,75 | 0,5 do 0,9 |
Widać to przy zmianie liczby biegunów istniejącego silnika. Wydłużony stojan 2-biegunowy przezwojony na 8 biegunów ma jarzma w nadmiarze, ale małą średnicę: moc spada bardziej niż prędkość, a prąd jałowy jest duży. Odwrotnie, krępy stojan 6- lub 8-biegunowy przezwojony na 2 bieguny ma jarzmo dobrane do dawnego strumienia, który teraz byłby trzy lub cztery razy większy: trzeba mocno obniżyć indukcję, a moc prawie nie rośnie. Zanim przejdziesz na mniej biegunów, zmierz wysokość jarzma i porównaj ją ze wzorem powyżej. Kalkulator nie patrzy na kształt, tylko na objętość: jeśli twój wirnik bardzo odbiega od typowego dla swojej liczby biegunów, trzymaj się dolnej części zakresu.
To moc, którą może dawać w sposób ciągły bez przekroczenia temperatury, czyli moc z tabliczki. Przez kilka sekund silnik indukcyjny daje 2–3 razy moment znamionowy (moment krytyczny), ale nie utrzyma go długo.
Równanie jest to samo dla wszystkich maszyn wirujących, ale wartości B i A się zmieniają: silniki z magnesami trwałymi pracują z wyższą B, a maszyny prądu stałego mają własną tabelę. Kalkulator używa wartości dla silników indukcyjnych klatkowych.
Nowoczesne silniki wysokosprawne (IE3, IE4) i silniki producentów, którzy wyciskają projekt, osiągają lub przekraczają wysokie wartości A, a niektóre silniki mają dłuższy pakiet, niż wydaje się z zewnątrz. Jeśli tabliczka daje więcej niż wartość wysoka, silnik jest już mocno wykorzystany i przy przezwajaniu lepiej nie podnosić jego mocy.
Z mocą i napięciem kalkulator zwoje według stojana podaje liczbę zwojów na fazę i przekrój drutu na podstawie wymiarów blach.
Zobacz też: zwoje według stojana, zmiana uzwojenia silnika indukcyjnego, podstawy silników indukcyjnych i analiza silnika indukcyjnego.