PL

Analiza transformatora

Próby stanu jałowego i zwarcia, schemat zastępczy, zmiana napięcia, sprawność i zwarcie

1. Od transformatora idealnego do rzeczywistego

W transformatorze idealnym napięcie zmienia się w stosunku liczby zwojów \(m = U_1/U_2\) i nie ma strat. Transformator rzeczywisty potrzebuje prądu do magnesowania rdzenia, traci moc w żelazie (histereza i prądy wirowe) oraz w miedzi uzwojeń, a strumienie rozproszenia wywołują spadki napięcia. Wszystko to ujmuje uproszczony schemat zastępczy ze stroną wtórną sprowadzoną do pierwotnej:

Uproszczony jednofazowy schemat zastępczy sprowadzony do strony pierwotnej (\(U_2' = m\,U_2\)).

W transformatorze trójfazowym liczy się dla równoważnej gwiazdy: napięcia fazowe \(U/\sqrt3\) i moc \(S/3\) na fazę.

2. Próba stanu jałowego

Jedno uzwojenie (zwykle dolnego napięcia) zasila się napięciem znamionowym, drugie pozostaje rozwarte. Mierzy się moc \(P_0\) i prąd \(I_0\). Ponieważ prąd jest bardzo mały, straty w miedzi są pomijalne i \(P_0\) to straty w żelazie, praktycznie jednakowe przy każdym obciążeniu.

\[ i_0 = \frac{I_0}{I_n}\cdot100 \]\[ \cos\varphi_0 = \frac{P_0}{\sqrt3\,U_n I_0} \]\[ R_{Fe} = \frac{U_n^2}{P_0} \]\[ X_\mu = \frac{U_n/\sqrt3}{I_0\,\sin\varphi_0} \]

3. Próba zwarcia

Przy zwartym jednym uzwojeniu podnosi się napięcie drugiego, aż popłynie prąd znamionowy. To napięcie jest małe (kilka procent znamionowego), więc strumień i straty w żelazie są pomijalne, a \(P_{cc}\) to straty w miedzi przy pełnym obciążeniu.

\[ u_{cc} = \frac{U_{cc}}{U_n}\cdot100 \]\[ \varepsilon_{Rcc} = \frac{P_{cc}}{S_n}\cdot100 \]\[ \varepsilon_{Xcc} = \sqrt{u_{cc}^2 - \varepsilon_{Rcc}^2} \]\[ Z_{cc} = \frac{u_{cc}}{100}\cdot\frac{U_n^2}{S_n} \]

Napięcie zwarcia \(u_{cc}\) podaje tabliczka znamionowa; określa ono prąd zwarcia bezpośredniego na zaciskach strony wtórnej:

\[ I_{cc} = \frac{100}{u_{cc}}\,I_n \]\[ S_{cc} = \frac{100}{u_{cc}}\,S_n \]

4. Zmiana napięcia pod obciążeniem

Przy współczynniku obciążenia \(C = I/I_n\) i współczynniku mocy \(\cos\varphi\) względna zmiana napięcia wynosi (przybliżenie Kappa z wyrazem drugiego rzędu):

\[ \varepsilon_c = C\left(\varepsilon_{Rcc}\cos\varphi + \varepsilon_{Xcc}\sin\varphi\right) + \frac{C^2}{200}\left(\varepsilon_{Xcc}\cos\varphi - \varepsilon_{Rcc}\sin\varphi\right)^2 \]\[ U_2 = U_{2n}\left(1 - \frac{\varepsilon_c}{100}\right) \]

\(\sin\varphi\) jest dodatni dla obciążeń indukcyjnych i ujemny dla pojemnościowych. Przy obciążeniu pojemnościowym zmiana może być ujemna: napięcie wtórne rośnie powyżej napięcia stanu jałowego.

5. Sprawność

\[ \eta = \frac{C\,S_n\cos\varphi}{C\,S_n\cos\varphi + P_0 + C^2 P_{cc}} \]\[ C_{opt} = \sqrt{\frac{P_0}{P_{cc}}} \]

Straty w żelazie są stałe, a straty w miedzi rosną z kwadratem obciążenia. Sprawność jest największa, gdy obie są równe. Transformatory rozdzielcze, które wiele godzin pracują przy małym obciążeniu, projektuje się z małymi stratami jałowymi, aby to maksimum wypadało przy około 40–50 % obciążenia.

6. Kalkulator

Dane z tabliczki znamionowej
kVA
V
V
Próby
W
% In
W
%
Obciążenie
% Sn

Prądy i zwarcie

Schemat zastępczy (na fazę)

Praca przy podanym obciążeniu

Sprawność w zależności od obciążenia

Przykład: transformator rozdzielczy 630 kVA, 20 kV / 420 V

P₀ = 900 W, Pcc = 6500 W, ucc = 4 %, przy obciążeniu 75 % i cos φ = 0,85 indukcyjnym.

\[ \varepsilon_{Rcc} = \frac{6{,}5}{630}\cdot100 = 1{,}03\ \% \qquad \varepsilon_{Xcc} = \sqrt{4^2 - 1{,}03^2} = 3{,}87\ \% \]
\[ \varepsilon_c \approx 0{,}75\,(1{,}03 \cdot 0{,}85 + 3{,}87 \cdot 0{,}527) + \frac{0{,}75^2}{200}(3{,}87 \cdot 0{,}85 - 1{,}03 \cdot 0{,}527)^2 = 2{,}21\ \% \]
\[ U_2 = 420\,(1 - 0{,}0221) = 410{,}7\ \text{V} \qquad \eta = \frac{401{,}6}{401{,}6 + 0{,}9 + 0{,}75^2 \cdot 6{,}5} = 98{,}88\ \% \]

Znamionowy prąd wtórny wynosi \(630\,000/(\sqrt3 \cdot 420) = 866\) A, a prąd zwarcia na zaciskach jest 25 razy większy: około 21,7 kA.

Zobacz też: podstawy transformatorów · praca równoległa transformatorów · spadek napięcia w kablach