Jak zmiany napięcia, częstotliwości, biegunów i typu uzwojenia wpływają na zwoje i przekrój
Przeróbka uzwojenia jest łatwiejsza niż obliczanie go od zera: jeśli silnik dobrze pracował, jego zwoje i drut mówią już, co wytrzyma to żelazo i te żłobki. Wystarczą proporcje względem oryginału, dlatego najpierw trzeba przed demontażem dobrze spisać jego dane. Jeśli ich nie masz, zacznij od narzędzia Zwoje według stojana.
Napięcie każdej fazy jest niemal w całości równoważone przez siłę przeciwelektromotoryczną. Ten wzór wyznacza strumień:
\[ E = 4{,}44\, f\, N\, \Phi\, k_w \]
Gdy strumień rośnie, żelazo się nasyca, a prąd jałowy gwałtownie rośnie; gdy maleje, traci się moment. Aby zachować indukcję w szczelinie powietrznej, zwoje muszą zmienić się tak:
\[ \frac{N_2}{N_1} = \frac{V_2}{V_1} \cdot \frac{f_1}{f_2} \cdot \frac{2p_2}{2p_1} \cdot \frac{k_{w1}}{k_{w2}} \]
Żłobek jest ten sam, więc mieści się w nim mniej więcej tyle samo miedzi. Jeśli c to liczba przewodów w żłobku, a S przekrój każdego z nich (suma drutów równoległych), ich iloczyn pozostaje stały:
\[ S_2 = S_1\, \frac{c_1}{c_2} \]
Przy tej samej gęstości prądu prąd fazowy zmienia się jak przekrój. Więcej zwojów przy mniejszym prądzie lub odwrotnie: amperozwoje się nie zmieniają, więc moment też nie, o ile indukcja pozostaje taka sama.
Czasem wystarczy inne połączenie:
k to współczynnik zmiany. Tabela zachowuje indukcję, miedź w żłobku i gęstość prądu:
| Zmiana | Zwoje | Przekrój | Prąd | Moment | Prędkość | Moc |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Napięcie × k, ta sama częstotliwość | × k | ÷ k | ÷ k | = | = | = |
| Częstotliwość × k, to samo napięcie, z przewinięciem | ÷ k | × k | × k | = | × k | × k |
| Częstotliwość i napięcie × k, to samo uzwojenie | = | = | = | = | × k | × k |
| Bieguny × k, przy większej liczbie biegunów | × k | ÷ k | ÷ k | ≈ = | ÷ k | ÷ k lub nieco mniej |
| Współczynnik uzwojenia z kw1 na kw2 | × kw1/kw2 | ÷ kw1/kw2 | = | = | = | = |
| Gałęzie równoległe × k | × k, na cewkę | ÷ k, na drut | = przewodowy | = | = | = |
| Z gwiazdy na trójkąt, to samo napięcie przewodowe | × 1,73 | ÷ 1,73 | = przewodowy | = | = | = |
To proporcje wyjściowe, które nie zastępują końcowych sprawdzeń. Straty w żelazie, wentylacja i ograniczenia mechaniczne nie trzymają się tych zasad tak dokładnie.
Używamy silnika z poradnika obliczania zwojów: 4 bieguny, 400 V w gwieździe, 50 Hz, około 5,5 kW i 11 A. Ma 36 żłobków w jednej warstwie, 30 zwojów na cewkę (180 na fazę) i 3 druty 0,95 mm równolegle, razem 2,13 mm². W każdym żłobku jest 64 mm² miedzi. Jako żłobek bierzemy przypadek z narzędzia Zwoje na żłobek: zaokrąglony, h = 20 mm, W = 8 mm i papier 0,3 mm.
Przy tej samej częstotliwości zwoje są proporcjonalne do napięcia fazowego, a przekrój odwrotnie. Moc się nie zmienia. Liczy się napięcie na cewce, nie to z tabliczki: zawsze porównuj napięcia fazowe.
Przykład. Przejście silnika z 400 V w gwieździe na 400 V w trójkącie, aby można go było uruchamiać przełącznikiem gwiazda-trójkąt.
Częstotliwość zmienia jednocześnie strumień i prędkość, więc dróg jest kilka. Dla silnika 400 V i 50 Hz przechodzącego na 60 Hz:
| Co się robi | Strumień | Prędkość | Moment | Moc | Na co uważać |
|---|---|---|---|---|---|
| Nic: 400 V przy 60 Hz | 83 % | +20 % | Znamionowy 83 %; rozruchowy i maksymalny blisko 70 % | Prawie taka sama | Może nie uruchomić wymagających obciążeń |
| Podniesienie napięcia: 480 V przy 60 Hz | 100 % | +20 % | Taki sam | +20 % | Większe straty w żelazie i większe obciążenie mechaniczne |
| Przewinięcie: 400 V przy 60 Hz, N × 5/6, S × 1,2 | 100 % | +20 % | Taki sam | +20 % | Prąd rośnie o 20 %: sprawdź zabezpieczenia i kable |
We wszystkich trzech przypadkach napędzana maszyna obraca się o 20 % szybciej, a pompa lub wentylator potrzebuje wtedy o 73 % więcej mocy. Własny wentylator silnika też pobiera więcej, choć lepiej chłodzi.
Niebezpieczna jest droga odwrotna. Silnik 60 Hz przy 50 Hz i tym samym napięciu dostaje o 20 % większy strumień: nasyca się, prąd jałowy gwałtownie rośnie i może się spalić niemal bez obciążenia. Trzeba obniżyć napięcie w tej samej proporcji, z 460 V do około 380 V, albo przewinąć z N × 1,2 i S ÷ 1,2. W obu przypadkach moc spada do 5/6, a silnik gorzej się chłodzi.
Przykład. Dla 400 V i 60 Hz przy tym samym strumieniu zwoje zmieniają się z 30 na 25, a potrzebny przekrój to 2,13 × 30 / 25 = 2,55 mm². Z 1,05 + 1,05 + 1,00 mm wychodzi 2,52 mm², czyli 5,2 A/mm² przy nowych 13,2 A. Mieszczą się 34 grupy, a potrzeba 25. Daje to około 6,6 kW przy około 1800 obr./min. Wynik zgadza się z narzędziem Zwoje według stojana przy 60 Hz.
Z przemiennikiem częstotliwości nie trzeba przewijać: utrzymuje V/f do częstotliwości bazowej, a powyżej niej strumień maleje, bo napięcie nie może już rosnąć. Jeśli przewijasz silnik, który będzie pracował z przemiennikiem, użyj drutu odpornego na takie szpilki napięcia.
Przy większej liczbie biegunów każdy obejmuje mniejszą część szczeliny, więc strumień na biegun jest odwrotnie proporcjonalny do liczby biegunów. Przy zachowaniu indukcji zwoje są wprost proporcjonalne. Ten strumień przechodzi jednak przez jarzmo i tam jest granica:
\[ \Phi = \frac{B_m\, \pi\, D\, L}{2p} \qquad B_c = \frac{\Phi}{2\, h_c\, L\, k_{Fe}} \]
Bm to średnia indukcja w szczelinie, D średnica wewnętrzna, L długość pakietu, hc grubość jarzma, a kFe współczynnik wypełnienia, około 0,95. Przy D = 120 mm, L = 100 mm, Bm = 0,6 T i jarzmie 20 mm indukcja w jarzmie wynosi 1,49 T przy 4 biegunach. Przy 6 biegunach byłoby 0,99 T, a przy 2 biegunach 2,98 T, co jest niemożliwe: orientacyjnie lepiej nie przekraczać 1,5–1,7 T.
Więcej biegunów, z 4 na 6. Jarzma jest pod dostatkiem. Ponieważ kw rośnie z 0,960 do 0,966 (q spada z 3 do 2), N = 180 × 6/4 × 0,960/0,966 = 268. Przy 6 cewkach na fazę to 45 zwojów na cewkę. Przekrój spada do 2,13 × 30/45 = 1,42 mm²: 2 druty 0,95 mm, a mieści się 60 grup. Prąd 7,3 A, przy 5,2 A/mm². Moment się utrzymuje, a prędkość spada do około 1000 obr./min. Moc teoretyczna to 2/3, około 3,7 kW, ale w praktyce wychodzi około 3–3,5 kW, bo współczynnik mocy pogarsza się przy większej liczbie biegunów, a wolniejszy silnik gorzej się chłodzi.
Mniej biegunów, z 4 na 2. Przy 1,6 T w jarzmie strumień może wzrosnąć tylko o 8 %, z 0,00565 do 0,00608 Wb, a nie podwoić się. Wychodzi około 170 zwojów na fazę, prawie tyle samo: 29 na cewkę z drutem 2,2 mm². Prędkość się podwaja, ale moment spada o połowę i moc pozostaje prawie taka sama. Maksymalna indukcja w szczelinie, około 4900 G, jest znacznie poniżej typowych 6000–9000 G przy 2 biegunach: ta blacha nie jest do tego przeznaczona.
Potwierdzają to katalogi: w korpusie IEC 132S zwykle jest 5,5 lub 7,5 kW przy 2 biegunach, 5,5 kW przy 4, 3 kW przy 6 i 2,2 kW przy 8. Dla Twojej blachy drugi wykres narzędzia Zwoje według stojana podaje indukcję w zębie i jarzmie przy nowej liczbie biegunów.
Przy zmianie biegunów sprawdź też:
Przejście z jednej warstwy na dwie lub skrócenie podziałki zmienia współczynnik uzwojenia, a zwoje muszą to skompensować. q to liczba żłobków na biegun i fazę, a y/τ podziałka względem podziałki biegunowej:
\[ k_w = k_d\, k_p \]
\[ k_d = \frac{\sin 30^\circ}{q\, \sin(30^\circ / q)} \qquad k_p = \sin\!\left(90^\circ\, \frac{y}{\tau}\right) \]
| q | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| kd | 1,000 | 0,966 | 0,960 | 0,958 | 0,957 | 0,956 |
Jednowarstwowe uzwojenie koncentryczne zajmuje te same żłobki co jednowarstwowe pętlicowe o podziałce średnicowej, z tym samym rozkładem na fazę: magnetycznie są równe i zwoje się nie zmieniają. Zmieniają się tylko połączenia czołowe i długość drutu.
Przykład. Przejście na dwie warstwy z podziałką 7/9: kp = sin 70° = 0,940 i kw = 0,960 × 0,940 = 0,902. N = 180 × 0,960/0,902 = 192. Teraz jest 12 cewek na fazę, więc 16 zwojów na cewkę i 32 przewody w żłobku. Zasada wymaga 2,13 × 30/32 = 2,0 mm², ale jeśli się zmieszczą, zostaw te same 3 druty 0,95 mm: mieści się 40 grup, a silnik będzie chłodniejszy. Zostaw miejsce na przekładkę międzywarstwową, której narzędzie nie odejmuje.
Przy a gałęziach równoległych zwoje szeregowe na fazę to zwoje wszystkich cewek fazy podzielone przez a. Aby zachować N, każda cewka ma a razy więcej zwojów; każdą gałęzią płynie 1/a prądu, a drut może mieć 1/a przekroju. Pozwala to uniknąć zbyt grubego drutu lub zbyt wielu drutów równoległych. Liczba gałęzi musi dokładnie dzielić liczbę grup na fazę: przy 4 biegunach w jednej warstwie są 2 grupy na fazę, więc a może wynosić 1 lub 2.
Przykład. Przy 2 gałęziach silnik bazowy ma 60 zwojów na cewkę i 1,06 mm². Drut 1,15 mm daje 1,04 mm² i mieści się 84 przewodów. Miedzi w żłobku jest prawie tyle samo, ale nawinięcie dwa razy większej liczby zwojów wymaga więcej pracy, a obie gałęzie muszą być równe, aby nie płynął między nimi prąd.
Przewinięcie z gwiazdy na trójkąt przy tym samym napięciu przewodowym to przypadek z pierwszego przykładu: N × 1,73 i S ÷ 1,73. Trójkąt ma jeszcze jeden skutek: pozwala krążyć wewnątrz prądom trzeciej harmonicznej. Jeśli żelazo pracuje na granicy, widać to po prądzie jałowym i temperaturze.
Zasady są te same, stosowane osobno do uzwojenia głównego i pomocniczego, tak aby ich przekładnia zwojowa się nie zmieniła. Kondensator zmienia się z kwadratem napięcia, jeśli strumień jest zachowany:
\[ C_2 = C_1 \left(\frac{V_1}{V_2}\right)^{2} \]
Zwoje są całkowite, więc indukcja nieco się zmienia: nowe B = oryginalne B × obliczone N / rzeczywiste N. Jeśli wahasz się między dwiema wartościami i się mieści, wybierz tę z większą liczbą zwojów: silnik będzie nieco chłodniejszy, z nieco mniejszym momentem maksymalnym. W pierwszym przykładzie 52 zwoje zamiast 51,96 niczego nie zmieniają.
Jeśli pracujesz w kalibrach AWG, każdy kaliber to 26 % przekroju, a 3 kalibry to dwa razy więcej lub mniej. Na przykład przy przejściu z 230 V na 460 V zwoje się podwajają, a przekrój spada o połowę: z AWG 17 na AWG 20.
Proporcje w tym poradniku zakładają dobrze zaprojektowany, nieuszkodzony silnik. Jeśli pakiet blach ma gorące punkty lub oryginalny silnik już pracował przeciążony, przeróbka dziedziczy te problemy.