PL

Jak zmierzyć średnicę drutu nawojowego

Mikrometr, rezystancja i masa oraz ile emalii odjąć zależnie od średnicy i stopnia

Zanim zaczniesz szukać zamienników albo zamawiać drut, musisz znać średnicę miedzi w uzwojeniu. Mały błąd pomiaru mocno odbija się na przekroju, bo ten zależy od kwadratu średnicy: pomylenie drutu 0,50 mm z drutem 0,55 mm to 21 % różnicy w miedzi. Najczęstszy błąd to zmierzyć drut razem z emalią i uznać ten wynik za średnicę miedzi albo zawsze odejmować tyle samo.

Czym mierzyć

PrzyrządDo czego się nadaje
Mikrometr zewnętrzny (0,01 mm)Właściwe narzędzie. Dla drutu poniżej 0,2 mm lepszy jest mikrometr 0,001 mm, bo jedna setna to już 5 % średnicy.
SuwmiarkaNawet jeśli pokazuje setne, jej rzeczywista dokładność to około ±0,02–0,03 mm. Wystarczy orientacyjnie przy grubym drucie, ale nie odróżni 0,50 od 0,53.
Wzornik do drutu (płytka ze szczelinami)Podaje numer AWG lub SWG gołego drutu. Drut emaliowany wchodzi dopiero w grubszą szczelinę, więc wynik jest zawyżony.
Omomierz lub mostekDaje przekrój miedzi, bez wpływu emalii. Wymaga długiego odcinka i dobrego pomiaru małych rezystancji.
Waga precyzyjnaPrzy znanej długości daje przekrój. Przydatna przy cienkim drucie w dużej ilości.

Pomiar mikrometrem

  1. Wybierz prosty, nieuszkodzony odcinek. W starym uzwojeniu drut w czołach jest wygięty, a czasem spłaszczony; utnij kawałek z części, która leżała w żłobku, albo z resztki na szpuli.
  2. Usuń lakier i brud. Lakier impregnacyjny dodaje kilka setnych na emalię. Jeśli drut jest lakierowany, ostrożnie go zeskrob albo mierz bez emalii.
  3. Zamykaj sprzęgiełkiem, a nie dokręcając bęben. Zbyt duża siła wgniata emalię, a cienką miedź spłaszcza.
  4. Zmierz w trzech miejscach, obracając drut o 90°. Jeśli odczyty różnią się o więcej niż setną, drut jest owalny albo emalia nierówna: weź średnią.
  5. Sprawdź zero mikrometru przed pomiarem.

Bez mikrometru nawiń 20 zwojów ciasno obok siebie na śrubę, zmierz długość suwmiarką i podziel przez 20. Błąd suwmiarki rozkłada się na zwoje. Wynik to średnica z emalią i wychodzi nieco za duży, bo między zwojami zawsze zostają małe szczeliny.

Pomiar z emalią czy bez

Są dwie drogi i obie są dobre, jeśli wykona się je starannie:

Progresywność emalii

Emalia nie ma stałej grubości ani nie jest stałym procentem średnicy. Norma IEC 60317 określa dla każdej średnicy nominalnej minimalny przyrost i maksymalną średnicę zewnętrzną; obie rosną ze średnicą, ale znacznie wolniej niż ona. Dlatego w cienkim drucie emalia to duża część średnicy, a w grubym – mała.

Są też trzy stopnie emalii. Im wyższy stopień, tym więcej warstw i lepsza izolacja:

Stopnie się nie nakładają: średnica zewnętrzna stopnia 2 zaczyna się tam, gdzie kończy się stopień 1. W amerykańskiej normie NEMA MW 1000 single build, heavy build i triple build odpowiadają mniej więcej stopniom 1, 2 i 3.

Nominalna (mm)Stopień 1 (mm)Stopień 2 (mm)Stopień 3 (mm)Maks. przyrost, stopień 2
0,100,108 – 0,1170,118 – 0,1250,126 – 0,13225 %
0,200,214 – 0,2260,227 – 0,2390,240 – 0,25219,5 %
0,300,319 – 0,3340,335 – 0,3520,353 – 0,36917,3 %
0,400,421 – 0,4390,440 – 0,4590,460 – 0,47814,8 %
0,500,524 – 0,5440,545 – 0,5660,567 – 0,58713,2 %
0,71≈ 0,738 – 0,762≈ 0,763 – 0,789≈ 0,790 – 0,813≈ 11 %
1,00≈ 1,032 – 1,062≈ 1,063 – 1,094≈ 1,095 – 1,121≈ 9,4 %
1,50≈ 1,535 – 1,570≈ 1,571 – 1,606≈ 1,607 – 1,637≈ 7,1 %
2,00≈ 2,038 – 2,074≈ 2,075 – 2,112≈ 2,113 – 2,144≈ 5,6 %

Średnice zewnętrzne z emalią, od minimum do maksimum. Do 0,50 mm według karty IEC 60317 producenta drutu; powyżej – wartości przybliżone z tej samej normy. Każdy producent mieści się w tych granicach: jeśli masz szpulę, decyduje jej etykieta lub karta katalogowa.

O ile emalia zwiększa średnicę, w procentach średnicy miedzi. Przy drucie 0,05 mm stopień 2 może dodać 34 %, przy drucie 2 mm – mniej niż 6 %.

Dlatego stałe warsztatowe reguły zawodzą:

Kalkulator: od średnicy zmierzonej do nominalnej

Pomiar
mm
Jak zmierzono
Przykład

W silniku drut mierzy 0,56 mm z emalią. Po odjęciu 0,05 mm zostałoby 0,51 mm. Według tabeli 0,56 mieści się w stopniu 2 drutu 0,50 mm (od 0,545 do 0,566), ale też w stopniu 1 drutu 0,53 mm. W silniku normą jest stopień 2, a 0,53 rzadko bywa w warsztatach, więc to drut 0,50 mm. Dla pewności: 10 m drutu 0,50 mm powinno mieć około 0,88 Ω w 20 °C, a drutu 0,53 mm około 0,78 Ω.

Pomiar przez rezystancję

Rezystancja zależy tylko od miedzi, więc emalia nie ma znaczenia. Zmierz długi odcinek o znanej długości, np. krążek 10 m albo cewkę o znanej długości drutu, i oblicz przekrój:

\[ S = \frac{\rho_{20}\, L}{R_{20}} \qquad d = \sqrt{\frac{4\,S}{\pi}} \]

Gdzie ρ20 = 0,017241 Ω·mm²/m to rezystywność miedzi w 20 °C, L w metrach, a R w omach.

Jeśli drut nie ma 20 °C, najpierw skoryguj rezystancję:

\[ R_{20} = \frac{R_T}{1 + 0{,}00393\,(T - 20)} \]

Na przykład 10 m o rezystancji 0,900 Ω w 25 °C: R20 = 0,883 Ω, S = 0,195 mm² i d = 0,499 mm. To drut 0,50 mm.

Na krótkich odcinkach rezystancja jest tak mała, że przewody miernika mają duży wpływ. Zewrzyj sondy i odejmij odczyt albo użyj miernika czteroprzewodowego. Zeskrob emalię na końcach, żeby styk był dobry.

Pomiar przez masę

Miedź waży 8,89 g/cm³. Z długością w metrach i masą w gramach:

\[ S\,(\text{mm}^2) = \frac{m}{8{,}89\, L} \]

Emalia też ma masę, więc przekrój wychodzi nieco za duży: niewiele przy grubym drucie, sporo przy cienkim. Przydaje się, by ustalić drut w cewce o znanej masie i długości, albo odwrotnie – oszacować, ile drutu zostało na szpuli.

Numery AWG

Numer AWG dotyczy gołej miedzi, tak jak średnica IEC. Drut AWG 24 ma 0,511 mm miedzi; z emalią heavy build mierzy około 0,55–0,56 mm, co łatwo pomylić z AWG 23, jeśli nie odejmie się emalii. Przejście od średnicy miedzi do numeru:

\[ n = 36 - 39\,\frac{\ln(d/0{,}127)}{\ln 92} \]

Każdy numer zmienia przekrój o 26 %, a trzy numery podwajają go lub zmniejszają o połowę. Pomyłka o numer AWG to większy błąd niż pomyłka o setną w systemie metrycznym.

Typowe błędy

Ze średnicą do narzędzi