Serbest, şönt veya seri uyartımda hız, moment, kalkış, hız ayarı ve verim
Kutupların alanı içinde dönerken endüvi, akı ve hızla orantılı bir zıt EMK \(E\) üretir; aynı alandaki endüvi akımı ise akı ve akımla orantılı bir moment oluşturur. Makine sabiti \(k\Phi\) olarak toplandığında (V·s/rad cinsinden, yani N·m/A):
Hız çekildiğinde motorun tüm davranışını belirleyen denklem elde edilir:
| Uyartım | Akı | Moment-hız eğrisi | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Serbest | Sabit, ayrı bir kaynaktan | Neredeyse yatay doğru: hız yükle az düşer | Endüvi gerilimiyle kontrol edilen tahrikler |
| Şönt | Gerilim sabitse sabit | Serbest uyartımlı ile aynı | Takım tezgâhları, fanlar |
| Seri | Akımla orantılı | Hiperbol: düşük hızda yüksek moment; boşta kaçar | Cer, vinçler, üniversal motorlar |
| Kompunt | İkisinin toplamı | Arada | Moment darbeli yükler |
Seri motorda akı akımla birlikte artar, bu nedenle moment, manyetik devre doymadığı sürece akımın karesiyle artar (\(T \propto I^2\)). Yüksüz durumda akım küçüktür, akı da küçüktür ve hız sınırsız yükselir: seri motor asla yüksüz yol almamalı veya çalışmamalıdır, kayabilecek kayışlarla da bağlanmamalıdır.
Duruşta \(E = 0\)'dır ve akımı yalnızca çok küçük olan endüvi direnci sınırlar. Kalkışta çekilen akımın anma akımının \(k\) katını aşmaması için bir reosta araya sokulur:
Seri motorda aynı devrede bulunan uyartım sargısının direnci de eklenir.
Motor hızlandıkça ve zıt EMK büyüdükçe reosta kademeli olarak devreden çıkarılır.
\(P_{rot}\), mekanik ve demir kayıplarını toplar. Hesaplayıcı bunları etiket verilerinden bulur (anma iç gücü ile çıkış gücü arasındaki fark) ve sabit bir kayıp momenti olarak ele alır.
Ra = 0,25 Ω, Rexc = 110 Ω ve 2 V fırça düşümü.
Doğrudan kalkışta \((220 - 2)/0{,}25 = 872\) A akardı; bu, anma akımının neredeyse 17 katıdır. Çekilen akımın 2·In = 104 A'yı aşmaması için endüvi 102 A çekebilir (kalan 2 A uyartıma aittir); gereken reosta: \(218/102 - 0{,}25 = 1{,}89\ \Omega\).
İlgili: doğru akım makinelerinin temelleri · DC motorlar için H köprüsü · asenkron motor analizi