TR

Doğru akım motoru analizi

Serbest, şönt veya seri uyartımda hız, moment, kalkış, hız ayarı ve verim

1. Temel denklemler

Kutupların alanı içinde dönerken endüvi, akı ve hızla orantılı bir zıt EMK \(E\) üretir; aynı alandaki endüvi akımı ise akı ve akımla orantılı bir moment oluşturur. Makine sabiti \(k\Phi\) olarak toplandığında (V·s/rad cinsinden, yani N·m/A):

\[ E = k\Phi\,\Omega \]\[ T = k\Phi\,I_a \]\[ U = E + R_a I_a + \Delta U_{esc} \]
Endüvi devresi: uygulanan gerilim, endüvi direnci, fırça düşümü ve zıt EMK.

Hız çekildiğinde motorun tüm davranışını belirleyen denklem elde edilir:

\[ \Omega = \frac{U - \Delta U_{esc} - R_a I_a}{k\Phi} \qquad n = \frac{60}{2\pi}\,\Omega \]

2. Uyartım türleri

UyartımAkıMoment-hız eğrisiTipik kullanım
SerbestSabit, ayrı bir kaynaktanNeredeyse yatay doğru: hız yükle az düşerEndüvi gerilimiyle kontrol edilen tahrikler
ŞöntGerilim sabitse sabitSerbest uyartımlı ile aynıTakım tezgâhları, fanlar
SeriAkımla orantılıHiperbol: düşük hızda yüksek moment; boşta kaçarCer, vinçler, üniversal motorlar
Kompuntİkisinin toplamıAradaMoment darbeli yükler

Seri motorda akı akımla birlikte artar, bu nedenle moment, manyetik devre doymadığı sürece akımın karesiyle artar (\(T \propto I^2\)). Yüksüz durumda akım küçüktür, akı da küçüktür ve hız sınırsız yükselir: seri motor asla yüksüz yol almamalı veya çalışmamalıdır, kayabilecek kayışlarla da bağlanmamalıdır.

3. Hız ayarı

4. Kalkış

Duruşta \(E = 0\)'dır ve akımı yalnızca çok küçük olan endüvi direnci sınırlar. Kalkışta çekilen akımın anma akımının \(k\) katını aşmaması için bir reosta araya sokulur:

\[ I_{a,arr} = \frac{U - \Delta U_{esc}}{R_a} \]\[ R_{arr} = \frac{U - \Delta U_{esc}}{k\,I_{n} - I_{exc}} - R_a \]

Seri motorda aynı devrede bulunan uyartım sargısının direnci de eklenir.

Motor hızlandıkça ve zıt EMK büyüdükçe reosta kademeli olarak devreden çıkarılır.

5. Güç dengesi

\[ P_1 = U\,I \]\[ P_{Cu} = R_a I_a^2 \]\[ P_{esc} = \Delta U_{esc}\,I_a \]\[ P_{exc} = \frac{U^2}{R_{exc}}\ \text{(derivación)} \]
\[ P_{mi} = E\,I_a \]\[ P_u = P_{mi} - P_{rot} \]\[ \eta = \frac{P_u}{P_1} \]

\(P_{rot}\), mekanik ve demir kayıplarını toplar. Hesaplayıcı bunları etiket verilerinden bulur (anma iç gücü ile çıkış gücü arasındaki fark) ve sabit bir kayıp momenti olarak ele alır.

6. Hesaplayıcı

Motor (etiket verileri)
V
A
d/d
kW
Ω
Yardımcı kutuplar ve kompanzasyon dahil
V
Genellikle 2 V alınır (fırça başına 1 V)
Ω
Çalışma noktası
V
anma değerinin %'si
Ω
anma değerinin %'si
× In

Doğrusal (doymasız) manyetik devre varsayılır: şöntte akı uygulanan gerilimle, seride ise akımla orantılıdır.

Çıkarılan anma verileri

Çalışma noktası

Kalkış

Hız-moment eğrisi

Örnek: 10 kW, 220 V, 52 A, 1500 d/d şönt motor

Ra = 0,25 Ω, Rexc = 110 Ω ve 2 V fırça düşümü.

\[ I_{exc} = \frac{220}{110} = 2\ \text{A} \qquad I_a = 52 - 2 = 50\ \text{A} \qquad E = 220 - 2 - 0{,}25 \cdot 50 = 205{,}5\ \text{V} \]
\[ k\Phi = \frac{205{,}5}{2\pi \cdot 1500/60} = 1{,}308\ \text{V}\cdot\text{s/rad} \qquad P_{rot} = 205{,}5 \cdot 50 - 10\,000 = 275\ \text{W} \]

Doğrudan kalkışta \((220 - 2)/0{,}25 = 872\) A akardı; bu, anma akımının neredeyse 17 katıdır. Çekilen akımın 2·In = 104 A'yı aşmaması için endüvi 102 A çekebilir (kalan 2 A uyartıma aittir); gereken reosta: \(218/102 - 0{,}25 = 1{,}89\ \Omega\).

İlgili: doğru akım makinelerinin temelleri · DC motorlar için H köprüsü · asenkron motor analizi