Jak ustalić stan wejścia cyfrowego i jaką wartość rezystora wybrać
Wejście cyfrowe CMOS ma ogromną impedancję: jeśli nie jest do niczego podłączone, pozostaje pływające, a jego stan zależy od dowolnego ładunku elektrostatycznego, pojemności przewodu albo zakłóceń pobliskiego silnika. Skutkiem są odczyty, które zmieniają się same, a do tego dodatkowy pobór prądu, bo stopień wejściowy zatrzymuje się w pół drogi między 0 a 1. Rezystor do zasilania (pull-up) lub do masy (pull-down) ustala stan spoczynkowy; przycisk, czujnik lub wyjście z otwartym drenem muszą jedynie wymusić stan przeciwny.
Z rezystorem pull-up wejście odczytuje 1 w spoczynku i 0 po naciśnięciu (logika aktywna stanem niskim); z pull-down odwrotnie. Pull-up to najczęstszy wybór: przycisk zwiera do masy, która jest dostępna praktycznie wszędzie, a prawie każdy mikrokontroler ma wewnętrzne rezystory pull-up.
Wartość rezystora jest ograniczona z dwóch stron:
Dla pull-down warunek upływu ma postać \(n\,I_{\text{upł}}\,R \le V_{IL}\). Czas narastania \(t_r\) to czas, w którym napięcie rośnie od 10 do 90 % (nieco ponad dwie stałe czasowe). W praktyce rzeczywistą górną granicą są zakłócenia: wejście z 1 MΩ zbiera szumy, nawet jeśli spełnia wzór. Dlatego typowe wartości mieszczą się między 4,7 kΩ a 47 kΩ, a 10 kΩ to domyślny wybór dla przycisków.
Silny pull-up ma małą wartość (1 do 4,7 kΩ): pobiera więcej prądu, ale daje szybkie zbocza i dobrą odporność, co przydaje się na długich przewodach i magistralach. Słaby pull-up (47 kΩ do 100 kΩ lub wewnętrzny) pobiera mało, ale nadaje się tylko do krótkich połączeń na płytce. W zakłóconym otoczeniu lub przy przewodach dłuższych niż kilka centymetrów warto użyć zewnętrznego rezystora kilku kΩ, a przy przyciskach także filtra eliminującego drgania styków.
Prawie każdy mikrokontroler może włączyć pull-up (a wiele także pull-down) na każdym pinie. Są one słabe, a ich wartość mocno się różni między egzemplarzami:
| Rodzina | Wewnętrzny pull-up | Wewnętrzny pull-down | Jak go włączyć |
|---|---|---|---|
| AVR (ATmega328P, Arduino Uno) | 20 do 50 kΩ | Nie | pinMode(pin, INPUT_PULLUP) |
| ESP32 | około 45 kΩ | około 45 kΩ | INPUT_PULLUP / INPUT_PULLDOWN |
| STM32 | około 40 kΩ | około 40 kΩ | Rejestr PUPDR lub GPIO_PULLUP w HAL |
| RP2040 (Raspberry Pi Pico) | 50 do 80 kΩ | 50 do 80 kΩ | gpio_pull_up() / gpio_pull_down() |
| PIC (porty z WPU) | słaby, dziesiątki kΩ | Zależnie od modelu | Rejestry WPUx |
Wartości orientacyjne z kart katalogowych; niektóre piny (na przykład piny tylko wejściowe ESP32) nie mają rezystorów wewnętrznych.
Wyjście z otwartym drenem (open-drain, a w wersji bipolarnej z otwartym kolektorem) ma tylko tranzystor ściągający linię do masy: może wymusić 0, ale do uzyskania 1 potrzebuje zewnętrznego pull-up. Daje to dwie bardzo przydatne możliwości: połączenie kilku wyjść do jednej linii bez konfliktu (każde może ją ściągnąć do 0, co tworzy funkcję iloczynu montażowego) oraz podłączenie pull-up do innego napięcia niż napięcie układu, co służy jako konwersja poziomów. Tak działają linie resetu, współdzielone przerwania, magistrala 1-Wire i magistrala I²C.
Linie SDA i SCL magistrali I²C mają wyjścia z otwartym drenem i każda potrzebuje jednego pull-up (nie jednego na urządzenie). Minimalną rezystancję wyznacza prąd, który wyjścia mogą przyjąć bez przekroczenia maksymalnego stanu niskiego; maksymalną – czas narastania dopuszczony przez specyfikację przy danej pojemności magistrali.
Współczynnik 0,8473 to \(\ln(0{,}7/0{,}3)\): narastanie mierzy się między 30 a 70 % VCC. Każde urządzenie dodaje około 10 pF, a każdy centymetr ścieżki lub przewodu około 1 pF; gotowe moduły często mają już własne pull-up (zwykle 4,7 lub 10 kΩ), a po podłączeniu kilku modułów łączą się one równolegle.
| Tryb | Częstotliwość | Maks. tr | Maks. Cb | IOL przy VOL = 0,4 V |
|---|---|---|---|---|
| Standard | 100 kHz | 1000 ns | 400 pF | 3 mA |
| Fast | 400 kHz | 300 ns | 400 pF | 3 mA |
| Fast plus | 1 MHz | 120 ns | 550 pF | 20 mA |
Jeśli rezystancja minimalna wyjdzie większa od maksymalnej, magistrala ma zbyt dużą pojemność dla tej prędkości: trzeba przejść na wolniejszy tryb, skrócić okablowanie albo zastosować wzmacniacz lub przedłużacz magistrali I²C.
Zobacz też: eliminacja drgań styków przycisków, konwersja poziomów logicznych, tranzystor jako klucz i prawo Ohma.