PL

Drgania styków przycisków

Filtr RC z przerzutnikiem Schmitta, symulacja i eliminacja drgań w programie

Drgania styków

Gdy styk mechaniczny się zwiera, jego metalowe części uderzają o siebie i odbijają się kilka razy, zanim się ustabilizują. Przez kilka milisekund sygnał przeskakuje między 0 a 1 dziesiątki razy. Żarówce to nie przeszkadza, ale mikrokontroler odczytuje stan miliony razy na sekundę i liczy każde odbicie jako naciśnięcie: licznik skacze co trzy, menu pomija pozycje, a programowy przełącznik bistabilny sam się włącza i wyłącza.

Czas drgań zależy od rodzaju styku, jego zużycia i sposobu naciskania. Większość przycisków i mikroprzełączników drga krócej niż 5 ms, ale niektóre modele i zużyte styki osiągają 20 ms i więcej. Dlatego zwykle projektuje się na 10 do 20 ms: to szybciej, niż człowiek zauważy, i wystarcza w niemal wszystkich przypadkach.

Filtr RC z przerzutnikiem Schmitta

Przy rozwartym przycisku kondensator ładuje się do VCC przez R1 i R2. Po naciśnięciu rozładowuje się przez R2: nawet jeśli styk drga, kondensator nie zdąży się naładować i jego napięcie spada płynnie. Krótkie odbicie powoduje tylko niewielki wzrost, który nie osiąga progu. R2 ogranicza też prąd rozładowania, który bez niego byłby impulsem kilku amperów niszczącym styk.

Bramka musi mieć wejście z przerzutnikiem Schmitta (74HC14, 74LVC1G17, CD40106 lub wejścia z histerezą wielu mikrokontrolerów). Ma ono dwa progi: wyjście zmienia się tylko wtedy, gdy wejście wzrośnie powyżej VT+ lub spadnie poniżej VT−. Zwykłe wejście z wolno narastającym napięciem przekroczyłoby swój jedyny próg kilka razy i znów wygenerowało impulsy.

\[ t_{\text{wciśn}} = R_2\,C\,\ln\frac{V_{CC}}{V_{T-}} \qquad t_{\text{zwoln}} = (R_1 + R_2)\,C\,\ln\frac{V_{CC}}{V_{CC} - V_{T+}} \]

Oba opóźnienia muszą być dłuższe niż czas drgań. Kalkulator proponuje znormalizowane R1 i R2 dla danego kondensatora.

Wymagania
ms
nF
kΩ
Przerzutnik Schmitta
V
V
V
Wartości układu
kΩ
kΩ

Domyślne progi są orientacyjne dla układu 74HC14 przy 5 V. Przy ostrożnym projekcie użyj maksymalnego VT− i minimalnego VT+ z karty katalogowej i pamiętaj, że kondensatory ceramiczne o dużej pojemności mogą stracić sporą część wartości pod przyłożonym napięciem.

Eliminacja drgań w programie

Jeśli sygnał trafia do mikrokontrolera, najtaniej jest filtrować w programie. Zasada jest taka sama jak w filtrze RC: zmianę akceptuje się dopiero wtedy, gdy wejście jest stabilne przez pewien czas. Z wewnętrznym pull-up przycisk łączy się bezpośrednio z pinu do masy, bez innych elementów.

const uint8_t PIN = 2;
const unsigned long T_DEBOUNCE = 20;     // ms
int state = HIGH, lastRead = HIGH;
unsigned long tChange = 0;

void setup() { pinMode(PIN, INPUT_PULLUP); }

void loop() {
  int r = digitalRead(PIN);
  if (r != lastRead) {                   // odczyt się zmienił: odliczanie od nowa
    tChange = millis();
    lastRead = r;
  }
  if (millis() - tChange >= T_DEBOUNCE && r != state) {
    state = r;                           // stabilny przez T_DEBOUNCE: zmiana ważna
    if (state == LOW) {
      // akcja po naciśnięciu
    }
  }
}

Porównanie metod

MetodaElementyZaletyWady
ProgramowaBrak (wewnętrzny pull-up)Darmowa, regulowana, dla wielu wejśćZajmuje czas procesora; nie chroni przed szumem i szybkimi zakłóceniami
RC + przerzutnik Schmitta2 rezystory, kondensator, bramkaFiltruje także zakłócenia; odciąża program; nadaje się do przerwań i logiki dyskretnejWięcej elementów i stałe opóźnienie
Przerzutnik SR z przełącznikiemPrzycisk z dwoma stykami i 2 bramki NANDBez opóźnienia i bez drgań: pierwszy styk ustala stanWymaga styku przełącznego (trzy wyprowadzenia)
Dedykowany układ scalonyJeden układ (na przykład MAX6816 lub MC14490)Gwarantowany wynik, często z ochroną ESDKoszt i dostępność

W automatyce wejścia cyfrowe sterowników PLC mają już wbudowany konfigurowalny filtr, zwykle 3 do 10 ms (krótszy na szybkich wejściach licznikowych). Jeśli czujnik lub styk zdaje się „liczyć podwójnie”, w pierwszej kolejności sprawdź ten filtr.

Zobacz też: rezystory pull-up i pull-down, symulator ladder PLC, kondensatory i obwody RC i RLC.