A+B, impuls i kierunek, CW/CCW, impuls Z, absolutny i kod Graya
Zwykłe wejście PLC jest odczytywane raz na cykl i ma filtr kilku milisekund: nie zliczy więcej niż kilkadziesiąt impulsów na sekundę. Do enkoderów, przepływomierzy czy szybkich czujników detali stosuje się szybkie liczniki (HSC): wejścia z krótkim filtrem i licznikiem sprzętowym, który liczy, nawet gdy program jest zajęty. Zależnie od modelu obsługują od kilku kHz do kilkuset kHz i zwykle oferują kilka trybów wejścia.
| Tryb | Sygnały | Jak rozpoznać kierunek | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Pojedynczy impuls | A | Nie da się; tylko liczy | Czujnik detali, przepływomierz |
| Impuls i kierunek | Impuls + poziom kierunku | Poziom sygnału kierunku | Wejścia sterowników silników krokowych i serw |
| CW/CCW | Impulsy w górę + impulsy w dół | Linia, na którą przychodzi impuls | Liczniki dwukierunkowe, niektóre napędy |
| A+B w kwadraturze | A i B przesunięte o 90° | Który kanał wyprzedza drugi | Enkodery inkrementalne |
Enkoder inkrementalny daje dwa sygnały prostokątne, A i B, przesunięte o ćwierć okresu. Jeśli A narasta, gdy B jest w stanie 0, wał obraca się w jedną stronę; jeśli narasta przy B równym 1 — w drugą. Licząc tylko zbocza narastające A, otrzymuje się jedno zliczenie na impuls (x1); z obu zboczy A — dwa (x2); a ze wszystkich czterech zboczy A i B — cztery (x4). Enkoder 1024 impulsów daje więc 4096 pozycji na obrót bez żadnych innych zmian. Wadą jest to, że przy x4 zbocza przychodzą cztery razy na okres: wejście musi rozróżnić zbocza odległe o ćwierć okresu A.
Kwadratura ma jeszcze jedną zaletę: jeśli nieruchomy wał drga dokładnie na zboczu, licznik na przemian zwiększa się i zmniejsza bez kumulowania błędu. Przy jednym kanale każde drganie zostałoby policzone jako kolejny impuls.
Wiele enkoderów ma trzeci kanał, Z (zwany też indeksem lub znacznikiem referencyjnym), z jednym impulsem na obrót w stałym położeniu. Służy do bazowania: maszyna dojeżdża do czujnika bazowego, a potem do najbliższego impulsu Z, który ustala położenie z dokładnością enkodera, a nie czujnika. Szybkie liczniki zwykle pozwalają zerować licznik lub zapamiętać jego wartość na impulsie Z.
Enkoder inkrementalny traci położenie po wyłączeniu zasilania i wymaga bazowania. Enkoder absolutny w każdej chwili podaje liczbę jednoznacznie określającą położenie: jednoobrotowy (np. 13 bitów, 8192 pozycje) lub wieloobrotowy, który liczy też obroty. Gdy wyjście jest równoległe lub odczytywane ścieżkami, stosuje się kod Graya, w którym między sąsiednimi pozycjami zmienia się tylko jeden bit. W zwykłym kodzie binarnym przejście z 7 (0111) na 8 (1000) zmienia wszystkie cztery bity i jeśli nie przełączą się dokładnie jednocześnie, przez chwilę można odczytać dowolną wartość. W kodzie Graya odczyt w trakcie przejścia może dać tylko pozycję poprzednią lub następną.
Obecnie większość enkoderów absolutnych przesyła położenie łączem szeregowym (SSI, BiSS, interfejsy producentów lub sieci przemysłowe), które zwykle podaje wartość już binarnie; kod Graya wciąż występuje w wyjściach równoległych, w niektórych SSI i w przełącznikach obrotowych.
Zobacz też: Enkodery, resolwery i selsyny, Konwerter systemów liczbowych, Liczniki i Silniki krokowe.