PL

Indukcja elektromagnetyczna

Prawo Faradaya, reguła Lenza, prądnica elementarna i prądy wirowe

Gdy zmienia się strumień magnetyczny przechodzący przez cewkę, w cewce pojawia się napięcie. Nie ma znaczenia, dlaczego się zmienia: bo porusza się magnes, bo cewka się obraca albo bo zmienia się prąd w sąsiedniej cewce. Na tym opierają się prądnice, transformatory, cęgi prądowe i czujniki indukcyjne.

Prawo Faradaya i reguła Lenza

\[ e = -N\,\frac{d\Phi}{dt} \]

Symulator: magnes i cewka

Przeciągnij magnes palcem lub myszą. Litera obok cewki to biegun wytworzony przez prąd indukowany na stronie zwróconej do magnesu.

Co wypróbować

Prądnica elementarna

Zwój obracający się między dwoma biegunami widzi ciągle zmieniający się strumień. Napięcie jest największe, gdy przewody przecinają linie pola czołowo, a zerowe, gdy poruszają się równolegle do nich, w tzw. strefie neutralnej:

\[ e = N\,B\,A\,\omega\,\sin(\omega t) \qquad E_{sk} = \frac{N B A \omega}{\sqrt{2}} \]

Animacja obraca się powoli, żeby było widać; wartości liczone są dla wybranej prędkości. Przy dwóch biegunach 3000 obr/min daje 50 Hz.

W transformatorze

Tu nic się nie porusza: strumień zmienia się, bo prąd jest przemienny. Przy sinusoidalnym strumieniu o wartości szczytowej Φmax = Bmax·A napięcie skuteczne każdego uzwojenia wynosi:

\[ E = 4{,}44\, f\, N\, B_{max}\, A \]

Obie cewki widzą ten sam strumień, więc napięcie na zwój jest w obu takie samo: przekładnia napięć równa się przekładni zwojów. Ten sam wzór określa, ile zwojów potrzebuje silnik lub transformator, żeby nie nasycić żelaza; wyjaśnia to strona obwód magnetyczny.

Przykład

Transformator z rdzeniem 10 cm² przy 1,2 T i 50 Hz daje \( 4{,}44 \cdot 50 \cdot 1{,}2 \cdot 0{,}001 = 0{,}266 \) V na zwój. Na 230 V potrzeba 230 / 0,266 ≈ 865 zwojów, a na 24 V około 90.

Prądy wirowe

Żelazo też jest przewodnikiem. Jeśli przechodzący przez nie strumień się zmienia, w samym żelazie indukują się prądy krążące wirami, które je nagrzewają. To prądy wirowe (Foucaulta). Aby je ograniczyć, rdzenie prądu przemiennego wykonuje się z cienkich, izolowanych od siebie blach: każdy wir zostaje zamknięty w wąskiej blasze.

\[ P \approx \frac{\pi^2\, d^2\, f^2\, B_{max}^2}{6\,\rho} \quad (\text{W/m}^3) \]

Straty rosną z kwadratem grubości blachy d, częstotliwości i indukcji. Krzem w blasze zwiększa jej rezystywność ρ i jeszcze je zmniejsza.

Tylko straty od prądów wirowych, według wzoru klasycznego. Całkowite straty w blasze są większe: trzeba dodać straty histerezowe i dodatkowe. Wartości służą do porównania grubości.

Gdzie wykorzystuje się indukcję