TR

Elektromanyetik indüksiyon

Faraday yasası, Lenz yasası, temel jeneratör ve girdap akımları

Bir bobinden geçen manyetik akı değiştiğinde bobinde bir gerilim oluşur. Neden değiştiği önemli değildir: bir mıknatıs hareket ettiği için, bobin döndüğü için ya da yakındaki başka bir bobinin akımı değiştiği için. Jeneratörler, transformatörler, pens ampermetreler ve endüktif sensörler buna dayanır.

Faraday yasası ve Lenz yasası

\[ e = -N\,\frac{d\Phi}{dt} \]

Simülatör: mıknatıs ve bobin

Mıknatısı parmağınızla ya da fareyle sürükleyin. Bobinin yanındaki harf, indüklenen akımın mıknatısa bakan yüzde oluşturduğu kutuptur.

Deneyin

Temel jeneratör

İki kutup arasında dönen bir sarım sürekli değişen bir akı görür. Gerilim, iletkenler alan çizgilerini dik kestiğinde en büyük, onlara paralel hareket ettiğinde, yani nötr bölgede sıfırdır:

\[ e = N\,B\,A\,\omega\,\sin(\omega t) \qquad E_{etk} = \frac{N B A \omega}{\sqrt{2}} \]

Animasyon izlenebilsin diye yavaş döner; değerler seçilen hıza göre hesaplanır. İki kutupla 3000 d/dk 50 Hz verir.

Transformatörde

Burada hiçbir şey hareket etmez: akı, akım alternatif olduğu için değişir. Tepe değeri Φmax = Bmax·A olan sinüs biçimli akıda her sargının etkin gerilimi:

\[ E = 4{,}44\, f\, N\, B_{max}\, A \]

İki bobin aynı akıyı görür, bu yüzden sarım başına gerilim ikisinde de aynıdır: gerilim oranı sarım oranına eşittir. Aynı formül, bir motorun ya da transformatörün demiri doyurmamak için kaç sarıma ihtiyaç duyduğunu belirler; manyetik devre sayfasında anlatılır.

Örnek

1,2 T ve 50 Hz'de 10 cm² nüveli bir transformatör sarım başına \( 4{,}44 \cdot 50 \cdot 1{,}2 \cdot 0{,}001 = 0{,}266 \) V verir. 230 V için 230 / 0,266 ≈ 865 sarım, 24 V için yaklaşık 90 sarım gerekir.

Girdap akımları

Demir de bir iletkendir. İçinden geçen akı değişirse demirin kendisinde girdap halinde dolaşan ve onu ısıtan akımlar indüklenir. Bunlar girdap (Foucault) akımlarıdır. Onları sınırlamak için AA nüveleri birbirinden yalıtılmış ince saclardan yapılır: her girdap dar bir sacın içinde kalır.

\[ P \approx \frac{\pi^2\, d^2\, f^2\, B_{max}^2}{6\,\rho} \quad (\text{W/m}^3) \]

Kayıplar sac kalınlığı d'nin, frekansın ve endüksiyonun karesiyle artar. Sacın içindeki silisyum özdirenci ρ'yu artırır ve kayıpları daha da azaltır.

Yalnızca girdap akımı kayıpları, klasik formülle. Sacın toplam kayıpları daha yüksektir: histerezis ve ek kayıplar da eklenmelidir. Değerler kalınlıkları karşılaştırmak içindir.

İndüksiyonun kullanıldığı yerler