Konwerter dwójkowy ↔ Gray, tablica n-bitowa i tarcza enkodera absolutnego
Pisz w dowolnym polu. Przyciski −1 i +1 pokazują, ile bitów zmienia się przy przejściu do sąsiedniej wartości w kodzie dwójkowym i w kodzie Graya.
W kolumnie Gray pogrubiony jest jedyny bit, który zmienia się względem poprzedniego wiersza. Kliknij wiersz, aby przenieść tę wartość do konwertera i na tarcze.
Na tarczach ścieżka wewnętrzna to najstarszy bit, a zewnętrzna najmłodszy; czarny sektor to 1. Czerwona linia wskazuje odczytywaną pozycję. Na tarczy dwójkowej są pozycje, w których zmienia się kilka ścieżek naraz; na tarczy Graya zawsze tylko jedna.
W kodzie Graya, zwanym też odbitym kodem dwójkowym, dwie kolejne wartości różnią się tylko jednym bitem. W naturalnym kodzie dwójkowym przy przejściu z 7 (0111) na 8 (1000) zmieniają się wszystkie cztery bity, a jeśli nie zmienią się dokładnie w tej samej chwili, przez moment odczytuje się fałszywe wartości: 0111 → 1111 → 1011 → 1000, czyli 7 → 15 → 11 → 8. Z kodem Graya (0100 → 1100) to niemożliwe: odczytana wartość jest poprzednia albo następna, nigdy odległa. Kod jest też cykliczny: ostatni kod również różni się od pierwszego tylko jednym bitem.
Kod Graya nie jest kodem wagowym: bit nie zawsze ma tę samą wagę, więc przed obliczeniami trzeba go zamienić na kod dwójkowy.
Tablica n-bitowa powstaje z tablicy (n − 1)-bitowej: pisze się listę, pod nią tę samą listę w odwrotnej kolejności (odbitą jak w lustrze) i dopisuje 0 przed pierwszą połową, a 1 przed drugą. Z 1 bitu (0, 1) otrzymuje się 2 bity (00, 01, 11, 10), a z nich 3 bity:
0 00 · 0 01 · 0 11 · 0 10 | 1 10 · 1 11 · 1 01 · 1 00
Czyli: 000, 001, 011, 010, 110, 111, 101, 100. Na linii odbicia (010 → 110) zmienia się tylko dodany bit.
Aby przejść na kod Graya, wykonuje się XOR każdego bitu z bitem po jego lewej stronie; najstarszy bit przepisuje się bez zmian. Z powrotem przepisuje się pierwszy bit, a każdy następny jest XOR poprzedniego bitu dwójkowego z bitem Graya: \(1101_{Gray} \to 1,\;1\oplus1=0,\;0\oplus0=0,\;0\oplus1=1 \to 1001_2 = 9\). W sterowniku PLC robi się to pętlą z XOR i przesunięciami albo tablicą, jeśli bitów jest niewiele; w układzie — łańcuchem bramek XOR.
Enkoder 360-pozycyjny potrzebuje 9 bitów (512 kodów). Gdyby użyć kodów od 0 do 359, przy przejściu z 359 na 0 zmieniłoby się kilka bitów. Rozwiązaniem jest wykorzystanie symetrii odbicia: używa się kodów środkowych, od 76 do 435 (z każdej strony zostaje \((512 - 360)/2 = 76\)). 435 i 76 są swoimi odbiciami i różnią się tylko najstarszym bitem (\(101101010\) i \(001101010\)), więc pełny obrót nadal oznacza zmianę jednego bitu. Przy odczycie zamienia się kod na dwójkowy i odejmuje 76. Dlatego niektóre enkodery podają w karcie katalogowej przesunięcie albo nadmiar.
Zobacz też: konwerter dwójkowy i szesnastkowy, wejścia zliczające impulsy i parzystość, Hamming i CRC.