Rodzaje sygnałów i poziomy, zgodność z wejściem oraz pomiar kąta resolwerem i selsynem
Poziomy orientacyjne. Próg wejścia cyfrowego 24 V zależy od jego typu wg IEC 61131-2 (poziom 1 zaczyna się mniej więcej między 11 a 15 V); zawsze sprawdzaj karty katalogowe enkodera i karty wejść.
Znak wskazuje, czy napięcie uzwojenia jest w fazie, czy w przeciwfazie z napięciem wzbudzenia. Połączenia i dodatni kierunek obrotu selsynów różnią się między producentami; tu przyjęto jedną z typowych konwencji.
Enkoder zamienia położenie wału na sygnały elektryczne. Ze względu na zasadę pomiaru mogą być optyczne (tarcza ze szczelinami, nadajnik i odbiornik światła; najdokładniejsze), magnetyczne (magnes i czujniki Halla lub magnetorezystancyjne; odporne na pył, olej i wstrząsy) lub pojemnościowe. Ze względu na dostarczaną informację są inkrementalne, które podczas ruchu wysyłają impulsy wymagające zliczania (zob. wejścia zliczające), albo absolutne, które podają położenie bezpośrednio.
| Wyjście | Poziomy | Przewód | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| TTL różnicowe (RS-422, line driver) | A i /A komplementarne, ok. 2–3 V różnicy; zasilanie 5 V | Długi, pary skręcane, terminacja 120 Ω | Przemienniki, sterowania CNC, karty liczników |
| HTL push-pull | 0 V i prawie napięcie zasilania (10–30 V) | Średni; istnieje też wersja różnicowa | Szybkie wejścia PLC 24 V |
| Line driver HTL | A, /A, B, /B, Z, /Z od 0 V do prawie napięcia zasilania (10–30 V) | Długi, pary skręcane | Przemienniki i karty z różnicowym wejściem HTL; także wejścia PLC 24 V z użyciem tylko A, B i Z |
| Line driver uniwersalny | Różnicowy na poziomie zasilania: TTL przy 5 V, HTL przy 10–30 V | Długi, pary skręcane | Jeden model enkodera do wejść RS-422 lub HTL |
| Otwarty kolektor NPN | Zwiera do 0 V; stan wysoki daje rezystor podciągający | Krótki; wolne zbocza narastające | Proste urządzenia i liczniki |
| Otwarty kolektor PNP | Zwiera do zasilania; stan niski daje obciążenie | Krótki; wolne zbocza opadające | Wejścia PLC dla czujników PNP |
| Sin/cos 1 Vpp | Sinusoidy 1 V międzyszczytowo wokół ok. 2,5 V, różnicowe | Ekranowany i niezbyt długi | Serwa i liniały wysokiej rozdzielczości z interpolacją |
| Szeregowe absolutne (SSI, BiSS i inne) | Różnicowy zegar i dane RS-422 | Długi, zależnie od częstotliwości zegara | Enkodery absolutne jedno- i wieloobrotowe |
„Line driver” to stopień wyjściowy, który steruje linią każdym sygnałem i jego negacją (A i /A, B i /B, Z i /Z) oraz daje prąd wystarczający dla długich przewodów. Występuje z poziomem TTL wg RS-422 i zasilaniem 5 V, z poziomem HTL i wyjściami push-pull 10–30 V oraz w wersji uniwersalnej, która przyjmuje ok. 5–30 V i podaje sygnał na poziomie swojego zasilania. Przy wyborze enkodera trzeba sprawdzić obie rzeczy: czy wyjście jest różnicowe (line driver) i na jakim poziomie pracuje.
Wyjście różnicowe przesyła każdy sygnał i jego negację parą skręconą; odbiornik patrzy na różnicę między przewodami, więc zakłócenie docierające jednakowo do obu się znosi. To preferowany wybór dla długich przewodów i otoczenia z przemiennikami. Przy wyjściach z otwartym kolektorem szybkość ogranicza rezystor podciągający razem z pojemnością przewodu: im dłuższy przewód i wyższa częstotliwość, tym mniejszy musi być rezystor i tym większy prąd pobiera. Sygnały sin/cos interpoluje się elektronicznie, dzieląc każdy okres na setki lub tysiące części.
Resolwer to transformator obrotowy: wirnik otrzymuje sinusoidalne wzbudzenie, zwykle kilka woltów o częstotliwości 2–10 kHz, a stojan ma dwa uzwojenia przesunięte o 90°. Napięcie indukowane w każdym z nich to wzbudzenie pomnożone przez sinus i przez cosinus kąta wału. Nie ma elektroniki ani elementów optycznych, więc znosi wysokie temperatury, drgania i promieniowanie; dlatego stosuje się go w serwosilnikach, pojazdach elektrycznych i lotnictwie. Przetwornik resolwer–cyfra (RDC) demoduluje oba sygnały i oblicza kąt.
Ponieważ wykorzystuje się stosunek obu napięć, kąt nie zależy od amplitudy wzbudzenia ani od temperatury. Suma kwadratów musi być stała; jeśli bardzo się zmienia, wskazuje na uszkodzone uzwojenie, przewód lub połączenie, i przetworniki wykorzystują to do wykrywania usterek.
Selsyn (synchro) to poprzednik resolwera: wirnik również wzbudza się prądem przemiennym, ale stojan ma trzy uzwojenia przesunięte o 120° (S1, S2 i S3). Używano ich parami nadajnik–odbiornik do zdalnego powtarzania położenia wału i wciąż spotyka się je w sprzęcie morskim, wojskowym i lotniczym. Trzy napięcia międzyzaciskowe są sinusem kąta przesuniętego o 120°; transformator Scotta zamienia je na format sinus–cosinus resolwera, by użyć tego samego przetwornika.
Zobacz też: Wejścia zliczające impulsy, Wejścia 24 V do mikrokontrolera, Dopasowanie poziomów logicznych i Serwomechanizmy.