PL

Enkodery, resolwery i selsyny

Rodzaje sygnałów i poziomy, zgodność z wejściem oraz pomiar kąta resolwerem i selsynem

1. Sygnał enkodera i wejście

Połączenie
V
kHz
m
pF/m

Poziomy orientacyjne. Próg wejścia cyfrowego 24 V zależy od jego typu wg IEC 61131-2 (poziom 1 zaczyna się mniej więcej między 11 a 15 V); zawsze sprawdzaj karty katalogowe enkodera i karty wejść.

2. Resolwer i selsyn

Przetwornik
V sk.
°

Znak wskazuje, czy napięcie uzwojenia jest w fazie, czy w przeciwfazie z napięciem wzbudzenia. Połączenia i dodatni kierunek obrotu selsynów różnią się między producentami; tu przyjęto jedną z typowych konwencji.

Rodzaje enkoderów

Enkoder zamienia położenie wału na sygnały elektryczne. Ze względu na zasadę pomiaru mogą być optyczne (tarcza ze szczelinami, nadajnik i odbiornik światła; najdokładniejsze), magnetyczne (magnes i czujniki Halla lub magnetorezystancyjne; odporne na pył, olej i wstrząsy) lub pojemnościowe. Ze względu na dostarczaną informację są inkrementalne, które podczas ruchu wysyłają impulsy wymagające zliczania (zob. wejścia zliczające), albo absolutne, które podają położenie bezpośrednio.

Rodzaje sygnałów i poziomy

WyjściePoziomyPrzewódZastosowanie
TTL różnicowe (RS-422, line driver)A i /A komplementarne, ok. 2–3 V różnicy; zasilanie 5 VDługi, pary skręcane, terminacja 120 ΩPrzemienniki, sterowania CNC, karty liczników
HTL push-pull0 V i prawie napięcie zasilania (10–30 V)Średni; istnieje też wersja różnicowaSzybkie wejścia PLC 24 V
Line driver HTLA, /A, B, /B, Z, /Z od 0 V do prawie napięcia zasilania (10–30 V)Długi, pary skręcanePrzemienniki i karty z różnicowym wejściem HTL; także wejścia PLC 24 V z użyciem tylko A, B i Z
Line driver uniwersalnyRóżnicowy na poziomie zasilania: TTL przy 5 V, HTL przy 10–30 VDługi, pary skręcaneJeden model enkodera do wejść RS-422 lub HTL
Otwarty kolektor NPNZwiera do 0 V; stan wysoki daje rezystor podciągającyKrótki; wolne zbocza narastająceProste urządzenia i liczniki
Otwarty kolektor PNPZwiera do zasilania; stan niski daje obciążenieKrótki; wolne zbocza opadająceWejścia PLC dla czujników PNP
Sin/cos 1 VppSinusoidy 1 V międzyszczytowo wokół ok. 2,5 V, różnicoweEkranowany i niezbyt długiSerwa i liniały wysokiej rozdzielczości z interpolacją
Szeregowe absolutne (SSI, BiSS i inne)Różnicowy zegar i dane RS-422Długi, zależnie od częstotliwości zegaraEnkodery absolutne jedno- i wieloobrotowe

„Line driver” to stopień wyjściowy, który steruje linią każdym sygnałem i jego negacją (A i /A, B i /B, Z i /Z) oraz daje prąd wystarczający dla długich przewodów. Występuje z poziomem TTL wg RS-422 i zasilaniem 5 V, z poziomem HTL i wyjściami push-pull 10–30 V oraz w wersji uniwersalnej, która przyjmuje ok. 5–30 V i podaje sygnał na poziomie swojego zasilania. Przy wyborze enkodera trzeba sprawdzić obie rzeczy: czy wyjście jest różnicowe (line driver) i na jakim poziomie pracuje.

Wyjście różnicowe przesyła każdy sygnał i jego negację parą skręconą; odbiornik patrzy na różnicę między przewodami, więc zakłócenie docierające jednakowo do obu się znosi. To preferowany wybór dla długich przewodów i otoczenia z przemiennikami. Przy wyjściach z otwartym kolektorem szybkość ogranicza rezystor podciągający razem z pojemnością przewodu: im dłuższy przewód i wyższa częstotliwość, tym mniejszy musi być rezystor i tym większy prąd pobiera. Sygnały sin/cos interpoluje się elektronicznie, dzieląc każdy okres na setki lub tysiące części.

\[ t_{nar} \approx 2{,}2\,R_{podc}\,C_{przew} \le \frac{1}{10\,f} \]

Podłączenie i dobre praktyki

Resolwery

Resolwer to transformator obrotowy: wirnik otrzymuje sinusoidalne wzbudzenie, zwykle kilka woltów o częstotliwości 2–10 kHz, a stojan ma dwa uzwojenia przesunięte o 90°. Napięcie indukowane w każdym z nich to wzbudzenie pomnożone przez sinus i przez cosinus kąta wału. Nie ma elektroniki ani elementów optycznych, więc znosi wysokie temperatury, drgania i promieniowanie; dlatego stosuje się go w serwosilnikach, pojazdach elektrycznych i lotnictwie. Przetwornik resolwer–cyfra (RDC) demoduluje oba sygnały i oblicza kąt.

\[ V_{sin} = k\,V_{ref}\,\sin\theta \]
\[ V_{cos} = k\,V_{ref}\,\cos\theta \]
\[ \theta = \operatorname{atan2}(V_{sin},\ V_{cos}) \]

Ponieważ wykorzystuje się stosunek obu napięć, kąt nie zależy od amplitudy wzbudzenia ani od temperatury. Suma kwadratów musi być stała; jeśli bardzo się zmienia, wskazuje na uszkodzone uzwojenie, przewód lub połączenie, i przetworniki wykorzystują to do wykrywania usterek.

Selsyny

Selsyn (synchro) to poprzednik resolwera: wirnik również wzbudza się prądem przemiennym, ale stojan ma trzy uzwojenia przesunięte o 120° (S1, S2 i S3). Używano ich parami nadajnik–odbiornik do zdalnego powtarzania położenia wału i wciąż spotyka się je w sprzęcie morskim, wojskowym i lotniczym. Trzy napięcia międzyzaciskowe są sinusem kąta przesuniętego o 120°; transformator Scotta zamienia je na format sinus–cosinus resolwera, by użyć tego samego przetwornika.

\[ V_{S1S3} = k\,V_{ref}\sin\theta \]
\[ V_{S3S2} = k\,V_{ref}\sin(\theta + 120^\circ) \]
\[ V_{S2S1} = k\,V_{ref}\sin(\theta + 240^\circ) \]

Zobacz też: Wejścia zliczające impulsy, Wejścia 24 V do mikrokontrolera, Dopasowanie poziomów logicznych i Serwomechanizmy.