Dowolna podstawa, liczby ze znakiem na n bitach, krok po kroku i tekst na bajty
Wpisz liczbę w dowolnym polu, a pozostałe zaktualizują się natychmiast. Można podawać liczby dowolnej wielkości, przedrostki takie jak 0x czy 0b oraz spacje między grupami bitów.
Znak Unicode o tym kodzie:
Każdy znak zapisuje się jako jeden lub kilka bajtów według kodowania UTF-8: znaki ASCII (litery bez ogonków, cyfry i podstawowe symbole) zajmują jeden bajt, a «ą», «ł» czy «€» dwa lub trzy. Pisz w dowolnym polu; w zapisie dwójkowym i dziesiętnym oddzielaj bajty spacjami.
W systemie pozycyjnym o podstawie \(b\) każda cyfra jest warta swoją wartość pomnożoną przez potęgę podstawy zależną od pozycji, począwszy od \(b^0\) po prawej. Liczba o cyfrach \(d_{k}\dots d_1 d_0\) ma wartość:
Podstawa określa, ile jest różnych cyfr: 10 w systemie dziesiętnym (0–9), 2 w dwójkowym (0 i 1), 8 w ósemkowym (0–7) i 16 w szesnastkowym (0–9 i A–F). Podstawę zaznacza się indeksem dolnym (\(101_2\)) lub przedrostkiem: 0b101, 0o17, 0x1F (lub 1Fh i 16#1F w sterownikach PLC).
| Dziesiętny | Dwójkowy | Ósemkowy | Hex |
|---|---|---|---|
| 0 | 0000 | 0 | 0 |
| 1 | 0001 | 1 | 1 |
| 2 | 0010 | 2 | 2 |
| 3 | 0011 | 3 | 3 |
| 4 | 0100 | 4 | 4 |
| 5 | 0101 | 5 | 5 |
| 6 | 0110 | 6 | 6 |
| 7 | 0111 | 7 | 7 |
| 8 | 1000 | 10 | 8 |
| 9 | 1001 | 11 | 9 |
| 10 | 1010 | 12 | A |
| 11 | 1011 | 13 | B |
| 12 | 1100 | 14 | C |
| 13 | 1101 | 15 | D |
| 14 | 1110 | 16 | E |
| 15 | 1111 | 17 | F |
To system układów cyfrowych: każda cyfra (bit) to 0 lub 1, które sprzęt reprezentuje dwoma poziomami napięcia. 4 bity tworzą półbajt (nibble), 8 bitów bajt, a 16 lub 32 bity słowo (WORD, DWORD). Skrajny lewy bit jest najbardziej znaczący (MSB), a skrajny prawy najmniej znaczący (LSB). Na n bitach można zapisać \(2^n\) wartości, od 0 do \(2^n - 1\).
To zwięzłe sposoby zapisu liczb dwójkowych: ponieważ \(8 = 2^3\) i \(16 = 2^4\), każda cyfra ósemkowa odpowiada 3 bitom, a szesnastkowa 4 bitom. Aby przeliczyć, wystarczy pogrupować bity od prawej: \(1011\,0110_2 = \text{B6}_{16}\) oraz \(10\,110\,110_2 = 266_8\).
System szesnastkowy jest wszędzie: adresy pamięci, kolory stron WWW (#1F6FEB), adresy MAC, kody błędów i rejestry Modbus. Ósemkowy stosuje się głównie w uprawnieniach Uniksa (chmod 755) i w niektórych starszych sterownikach PLC.
\(45 = 0010\,1101\). Negujemy bity: \(1101\,0010\). Dodajemy 1: \(1101\,0011 = \text{D3}_{16}\). Sprawdzenie: \(-128 + 64 + 16 + 2 + 1 = -45\).
| Wartość (4 bity) | Znak-moduł | U1 | U2 | Nadmiar 8 |
|---|---|---|---|---|
| +7 | 0111 | 0111 | 0111 | 1111 |
| +1 | 0001 | 0001 | 0001 | 1001 |
| 0 | 0000 i 1000 | 0000 i 1111 | 0000 | 1000 |
| −1 | 1001 | 1110 | 1111 | 0111 |
| −7 | 1111 | 1000 | 1001 | 0001 |
| −8 | – | – | 1000 | 0000 |
| Zakres na n bitach | \(\pm(2^{n-1}-1)\) | \(\pm(2^{n-1}-1)\) | \(-2^{n-1} \dots 2^{n-1}-1\) | \(-2^{n-1} \dots 2^{n-1}-1\) |
Jeśli wynik działania wykracza poza zakres, następuje przepełnienie (overflow): na 16 bitach 32767 + 1 daje −32768. To klasyczny błąd w licznikach PLC typu INT.
Kod ASCII przypisuje 7-bitową liczbę każdej literze, cyfrze i znakowi: «A» to 65 (0x41), «a» to 97 (0x61), a «0» to 48 (0x30), więc wartość cyfry otrzymuje się, odejmując 0x30. Kody od 0 do 31 to znaki sterujące, np. nowa linia (LF, 0x0A), powrót karetki (CR, 0x0D) albo STX i ETX, które w wielu urządzeniach szeregowych oznaczają początek i koniec ramki.
UTF-8 rozszerza ASCII na cały Unicode, nie zmieniając tych pierwszych 128 kodów: pozostałe znaki zajmują od 2 do 4 bajtów, a pierwszy bajt mówi, ile ich jeszcze jest. Dlatego tekst z polskimi znakami «zajmuje więcej», niż się wydaje, a gdy urządzenie czyta te bajty jako Latin-1, zamiast «ó» pojawiają się dziwne znaki, np. «Ã³». Base64 to nie kodowanie tekstu, lecz sposób zapisu dowolnych bajtów za pomocą 64 drukowalnych znaków (4 znaki na każde 3 bajty); używa się go w poczcie e-mail, certyfikatach i żądaniach sieciowych.
Zobacz też: algebra Boole'a, siatka Karnaugha i symulator ladder dla PLC.