Neden ortaya çıkar, hangi sorunlara yol açar ve nasıl ölçülür: THD, K faktörü ve nötr akımı
Şebeke, 50 Hz (veya 60 Hz) sinüzoidal gerilim ve akımlar için tasarlanır. Bir yük sinüs olmayan bir akım çektiğinde, bu bozuk dalga (Fourier serisi ile) şebeke frekansındaki bir sinüse, yani temel bileşene, ve frekansı onun tam katı olan başka sinüslere ayrıştırılabilir: bunlar harmoniklerdir. \(h\) mertebesindeki harmoniğin frekansı \(h \cdot f_1\)'dir: 50 Hz şebekede 3. harmonik 150 Hz'de, 5. harmonik 250 Hz'dedir…
Toplam etkin değer, kareler toplamının kareköküdür: sinüzoidal gerilimde harmonikler faydalı iş yapmaz, ancak etkin akımı ve onunla birlikte \(R\,I^2\) kayıplarını artırır. Dalga eksene göre simetrikse (sürekli rejimde normal durum), çift harmonikler ihmal edilebilir ve yalnızca tek harmonikler kalır.
Onları doğrusal olmayan yükler üretir: akımı gerilimle orantılı olmayan yükler. Neredeyse her zaman şebeke gerilimini doğrultup bir kondansatörle filtreleyen elektroniktir; kondansatör yalnızca sinüsün tepelerinde şarj olur. Akım bu durumda yüksek harmonik içerikli dar darbeler halinde gelir.
| Yük | Baskın harmonikler | Neden |
|---|---|---|
| Tek fazlı anahtarlamalı güç kaynakları: bilgisayarlar, şarj cihazları, televizyonlar, LED sürücüleri | 3., 5., 7., 9.… | Kondansatörlü doğrultucu: gerilim tepesinde akım darbeleri |
| Frekans dönüştürücüler ve 6 darbeli üç fazlı doğrultucular | 5., 7., 11., 13.… (\(h = 6k \pm 1\)) | Diyot veya tristör köprüsü: her faz 120°'lik dilimlerle iletir |
| 12 darbeli doğrultucular | 11., 13., 23., 25.… (\(h = 12k \pm 1\)) | 5. ve 7. harmoniği yok eden, 30° kaydırılmış iki köprü |
| KGK'lar, akü şarj cihazları ve elektrikli araç şarj cihazları | Giriş katına bağlı | Doğrultucu; aktif güç faktörü düzeltmeli (PFC) cihazlar çok az üretir |
| Ark fırınları, kaynak | Geniş spektrum, çift ve ara harmonikler dahil | Ark çok değişken bir dirençtir |
| Doymuş transformatörler ve reaktörler | 3. ve 5. | Çekirdek doyduğunda mıknatıslama akımı sinüzoidal değildir |
Akım harmonikleri yüke aittir; şebeke onları yalnızca "taşır". Ancak şebeke empedansından (transformatör ve kablolar) geçerken bu frekanslarda gerilim düşümlerine yol açar ve gerilimi de bozarlar; diğer tüm alıcıların aldığı gerilim budur.
Nötrlü ve dengeli yüklü üç fazlı bir sistemde üç fazın temel bileşen akımları nötrde birbirini yok eder. Buna karşılık 3'ün katı olan harmonikler (3., 9., 15.…) üç fazda da aynı fazdadır ve toplanır: çok sayıda anahtarlamalı güç kaynağı varsa nötr akımı faz akımını aşabilir.
| Bileşen | Mertebeler | Etki |
|---|---|---|
| Pozitif (+) | 1, 4, 7, 10, 13… | Temel bileşen gibi döner: ısıtır |
| Negatif (−) | 2, 5, 8, 11, 14… | Motorlarda frenleyici moment ve ek ısınma oluşturur |
| Sıfır (0) | 3, 6, 9, 12, 15… | Nötrde toplanır; üçgen bağlantıda sargının içinde dolaşır |
Toplam harmonik bozulma (THD) genellikle temel bileşene göre verilir (\(THD_F\); analizörlerin ve standartların kullandığı). Bozulma yüksekse \(THD_R\) ile fark büyüktür: %100 \(THD_F\), yalnızca %71 \(THD_R\) eder.
Gerçek güç faktörü, kayma faktörü (\(\cos\varphi_1\), temel bileşeninki) ile bozulma faktörünün (gerilim sinüzoidal varsayılarak) çarpımıdır. Bir sinüsün tepe faktörü \(\sqrt 2 \approx 1{,}41\)'dir; anahtarlamalı güç kaynakları 2,5 veya 3'e ulaşır. K faktörü (UL 1561), bir transformatörde girdap akımlarının yol açtığı ek ısınmayı ölçer: sinüzoidal akımda 1'dir ve transformatörler K = 4, 13, 20… için üretilir.
Referans sınırlar (yürürlükteki standarda bakın): EN 50160 kamu şebekesi gerilimi için en fazla %8 THD öngörür; cihazların akım emisyonunu IEC 61000-3-2 (faz başına 16 A'ya kadar) ve IEC 61000-3-12 (16–75 A) sınırlar; IEEE 519 bağlantı noktasında kısa devre gücüne göre sınırlar verir.
Temel akımı ve spektrumu girin (her harmonik, temel bileşenin yüzdesi olarak ve açısıyla). Tipik bir spektrumdan başlayabilirsiniz. Açı yalnızca dalga biçimini ve tepe faktörünü etkiler; diğer sonuçlar ona bağlı değildir.
Her faz, I₁ = 10 A ve 3. %80, 5. %60, 7. %40, 9. %20, 11. %10 spektrumlu anahtarlamalı güç kaynaklarını besler.
Nötr, faz başına 14,9 A'ya karşılık 24,7 A taşır: yarım kesitle boyutlandırılsaydı aşırı ısınırdı.
İlgili: kondansatörlerle reaktif güç kompanzasyonu · üç fazlı güç ölçümü · fazör problemleri