TR

Noktasal yöntem

Her noktadaki aydınlık düzeyi, izolüks haritası ve tesisatın düzgünlüğü

Lümen yöntemi bir mekânın ortalama aydınlık düzeyini verir, ancak ışığın nasıl dağıldığını söylemez. Noktasal yöntem, her armatürün katkısını toplayarak her noktadaki lüksü hesaplar. Böylece karanlık alanlar görülür, düzgünlük kontrol edilir ve bir çalışma yeri, bir saha veya bir sokak gibi belirli alanlar aydınlatılabilir.

Hesaplayıcı

Mekân
m
m
m
m
Armatürler
lm
Yansıyan bileşen
%
%
%
İncelenen nokta (veya haritaya tıklayın)
m
m

Armatürler, seçilen açıyla simetrik bir model dağılımı (cosⁿ) izler; üreticinin gerçek eğrisiyle sonuç biraz değişebilir. Yansıyan ışık tüm mekânda düzgün kabul edilir; bu, normal oranlardaki mekânlarda makul bir varsayımdır.

Yöntem

Tek bir armatürün yatay aydınlık düzeyi

Hesap düzleminin \(h\) kadar üzerindeki noktasal bir armatür için, düşeyinden yatayda \(r\) uzaklıktaki bir nokta ışığı düşeye göre \(\gamma\) açısıyla alır. Gerçek mesafe \(d = h/\cos\gamma\)'dır ve ışık eğik gelir; bu yüzden:

\[ \tan\gamma = \frac{r}{h} \qquad E_H = \frac{I(C,\gamma)}{d^2}\cos\gamma = \frac{I(C,\gamma)\cdot\cos^3\gamma}{h^2} \]

\(I(C,\gamma)\), armatürün polar eğrisinden cd/klm cinsinden okunur ve klm cinsinden akısıyla çarpılır. Kosinüsün küpü, uzaklaştıkça aydınlık düzeyinin hızla düşmesine yol açar: 45°'de (\(r = h\)) aynı şiddetle düşeyde ulaşacak olanın yalnızca %35'i ulaşır.

Düşey aydınlık düzeyi

Armatüre dönük düşey bir düzlemde (yazı tahtası, raf, cephe veya bir kişinin yüzü):

\[ E_V = \frac{I(C,\gamma)\cdot\cos^2\gamma\cdot\sin\gamma}{h^2} \]

Birden çok armatür ve yansıyan ışık

Bir noktadaki toplam aydınlık düzeyi, her armatürün katkılarının toplamı ile tavandan, duvarlardan ve zeminden yansıyan ışığın toplamıdır. Bu dolaylı bileşen düzgün kabul edilirse basit bir tahmin şudur:

\[ E = F_m\left(\sum_i E_{H,i} + E_{ind}\right) \qquad E_{ind} = \frac{\Phi_{tot}\cdot\bar\rho}{S_{tot}\,(1-\bar\rho)} \]

Burada \(\bar\rho\) mekânın yüzeylere göre ağırlıklı ortalama yansıtma katsayısı, \(S_{tot}\) ise tavan, duvarlar ve zeminin toplam alanıdır. Açık renklerde yansıyan bileşen toplam aydınlık düzeyinin üçte biri olabilir; koyu renklerde neredeyse hiçtir. Ayrıntılar için yansıtma katsayıları.

Düzgünlük

Düzgünlük \(U_0 = E_{min}/E_m\), ışığın iyi dağılıp dağılmadığını gösterir. EN 12464-1 genellikle görev alanında \(U_0 \ge 0{,}6\) (bazı az talepkâr işlerde 0,4, çok talepkâr işlerde 0,7) ve çevrede daha düşük değerler ister. Kötü düzgünlüğün tipik nedenleri, açısına göre birbirinden fazla uzak ya da duvarlara fazla uzak armatürlerdir. Yol gösterici olarak armatür aralığı çalışma düzlemi üzerindeki yüksekliğin yaklaşık 1,5 katını, duvara olan mesafe ise bunun yarısını aşmamalıdır.

Uygulamada asgari aydınlık düzeyi genellikle köşelerdedir. Standart, duvar dibinde çalışma yeri yoksa 0,5 m'lik bir çevre şeridinin hesaba katılmamasına izin verir; hesaplayıcı tüm mekânı dikkate aldığından sonuç biraz kötümserdir.

Elle örnek

Nadirde 300 cd/klm olan 1000 lm'lik downlight, bir masanın 2 m üzerinde

Armatürün altında (\(\gamma = 0\)):

\[ I = 300 \cdot 1 = 300\ \text{cd} \qquad E = \frac{300}{2^2} = 75\ \text{lx} \]

Düşeyden 1,5 m uzakta, eğri o açıda 180 cd/klm veriyorsa:

\[ \gamma = \arctan\frac{1{,}5}{2} = 36{,}9^\circ \qquad E = \frac{180\cdot\cos^3 36{,}9^\circ}{2^2} = \frac{180 \cdot 0{,}512}{4} = 23\ \text{lx} \]

Hangi yöntem ne zaman

YöntemVerdiğiUygun olduğu durum
Lümen yöntemiOrtalama aydınlık düzeyi ve armatür sayısıBir iç mekânın genel aydınlatmasının ön boyutlandırması
NoktasalHer noktada lüks, asgari değerler, düzgünlükDüzgünlüğü kontrol etmek, belirli alanları aydınlatmak, dış mekân ve yol aydınlatması, acil durum aydınlatması
Program (DIALux, Relux)Yukarıdakilerin hepsi, kesin karşılıklı yansımalar, UGR ve gün ışığıylaTam projeler ve mevzuata uygunluk belgeleri

İlgili: fotometrik diyagramlar, lümen yöntemi, yansıtma katsayıları ve aydınlatma düzeyleri.