PL

Przetwarzanie A/C i C/A

Rozdzielczość, LSB, kod, skalowanie odczytu i napięcie wyjściowe DAC

1. Przetwornik analogowo-cyfrowy (ADC)

ADC
bity
V
V

Schodki kwantyzacji powiększone wokół napięcia wejściowego (8 LSB). Linia przerywana to idealne przetwarzanie.

2. Przeliczenie odczytu na wielkość fizyczną

Czujnik (korzysta z ADC z punktu 1)
V
V

Wczytany przykład: przetwornik ciśnienia 4–20 mA, 0–10 bar, mierzony na rezystorze 150 Ω (od 0,6 do 3,0 V).

3. Przetwornik cyfrowo-analogowy (DAC)

DAC
bity
V
V

Jak działa ADC

Przetwornik analogowo-cyfrowy porównuje napięcie wejściowe z napięciem odniesienia i wyraża je liczbą całkowitą od 0 do 2n − 1, gdzie n to rozdzielczość w bitach. Przedział napięcia odpowiadający każdemu kodowi to LSB (najmniej znaczący bit):

\[ LSB = \frac{U_{ref}}{2^n} \qquad \text{kod} = \left\lfloor \frac{U_{we}}{U_{ref}}\,2^n \right\rfloor \qquad U_{we} \approx \text{kod}\cdot LSB \]

10-bitowy ADC przy 5 V rozróżnia kroki 4,9 mV; 12-bitowy przy 3,3 V — kroki 0,81 mV. Wszystkie napięcia w obrębie jednego schodka dają ten sam kod: to błąd kwantyzacji, do 1 LSB (lub ±½ LSB, jeśli ADC centruje schodki, jak robi to wiele przetworników). Przy szumie losowym błąd ten ogranicza idealny stosunek sygnału do szumu do 6,02·n + 1,76 dB.

Niektórzy producenci dzielą przez 2n − 1 zamiast przez 2n. Różnica jest mniejsza niż 1 LSB i ma znaczenie tylko dla ostatniej cyfry; naprawdę ważne jest dokładne i stabilne napięcie odniesienia, bo 1 % błędu Uref to 1 % błędu całego pomiaru.

Bity, które nimi nie są: rozdzielczość efektywna

Rozdzielczość nominalna to nie dokładność. Szum, nieliniowość i błąd napięcia odniesienia sprawiają, że 12-bitowy ADC mikrokontrolera daje zwykle od 9 do 11 bitów efektywnych (ENOB). Kilka wskazówek:

Skalowanie: od kodu do bar, °C lub mA

Prawie wszystkie czujniki przemysłowe są liniowe: dwa punkty (minimalne i maksymalne napięcie z ich wartościami fizycznymi) wystarczą do wyznaczenia prostej wartość = a·kod + b. W przykładzie sygnał 4–20 mA na 150 Ω daje od 0,6 do 3,0 V, co przy 12 bitach oznacza około 2980 użytecznych kodów: rozdzielczość ciśnienia wynosi około 3,4 tysięcznych bara. Wykorzystanie tylko części zakresu ADC marnuje rozdzielczość, więc warto dobrać rezystor lub dzielnik tak, by zbliżyć się do napięcia odniesienia, nie przekraczając go. Dla rezystancyjnych czujników temperatury zobacz kalkulator Pt100.

Jak działa DAC

DAC działa odwrotnie: zamienia kod na napięcie Uwy = kod · Uref / 2n. Najczęstszą strukturą jest drabinka R-2R, wymagająca tylko dwóch wartości rezystancji: każdy bit przełącza gałąź między napięciem odniesienia a masą, a sieć sumuje udziały z wagami 1/2, 1/4, 1/8… Wiele mikrokontrolerów ma go wbudowanego (STM32, 8-bitowy w ESP32); w przeciwnym razie można użyć zewnętrznego DAC na I²C lub SPI (MCP4725, MCP4921) albo PWM z filtrem RC, tańszego, ale wolniejszego i z tętnieniami.

RozdzielczośćPoziomyLSB przy 3,3 VLSB przy 5 VTypowe zastosowanie
8 bitów25612,9 mV19,5 mVProste audio, przybliżone poziomy
10 bitów10243,22 mV4,88 mVPotencjometry, proste czujniki (Arduino Uno)
12 bitów40960,806 mV1,22 mVMikrokontrolery 32-bitowe, 4–20 mA
16 bitów65 53650,4 µV76,3 µVAparatura pomiarowa, tensometry ze wzmacniaczem
24 bity16 777 2160,197 µV0,298 µVWagi (HX711), termopary, sigma-delta

Zobacz też: konwerter systemów liczbowych, kalkulator PWM, pętla 4–20 mA i multipleksery (74HC4051 zwiększa liczbę wejść ADC).