Pojemność, organizacja, rozbudowa z kilku układów i mapa pamięci
Pamięć to tablica komórek (słów) o jednakowej szerokości. Linie adresowe wybierają komórkę, a linie danych przenoszą jej zawartość. Przy n liniach adresowych jest 2n komórek; jeśli każda przechowuje w bitów, pojemność wynosi:
Dlatego pamięci określa się ich organizacją: 62256 to SRAM 32K × 8 (15 linii adresowych, 8 linii danych, 256 Kbit), a 27C512 to EPROM 64K × 8. Mają też sygnały sterujące: CS lub CE (wybór układu), OE (zezwolenie wyjścia przy odczycie) i WE (zapis), niemal zawsze aktywne stanem niskim.
Uwaga na jednostki: producenci pamięci podają pojemność w bitach (układ „256K” ma 256 Kbit = 32 KB) i przyjmują K = 1024. Normy IEC rezerwują Ki, Mi i Gi dla potęg 2, a k, M i G dla potęg 10, co stosują producenci dysków.
Mapa pamięci mówi, który adres należy do którego układu. Każdy blok umieszcza się pod adresem będącym wielokrotnością jego rozmiaru: wtedy młodsze linie adresowe idą wprost do układu, a jego CS zależy tylko od starszych, które w całym bloku mają stałą wartość. Ten warunek realizuje się bramkami lub dekoderem, takim jak 74HC138. Jeśli nie wykorzysta się wszystkich starszych linii (dekodowanie niepełne), układ jest prostszy, ale każdy układ pojawia się wielokrotnie w różnych obszarach mapy, zwanych obrazami lub lustrami.
| Rodzaj | Traci dane bez zasilania? | Zapis | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| ROM maskowana | Nie | Tylko w fabryce | Duże serie o stałej zawartości |
| PROM (OTP) | Nie | Jednokrotnie, programatorem | Tanie mikrokontrolery OTP |
| EPROM | Nie | Programator; kasowanie światłem UV | Starsze urządzenia, z okienkiem kwarcowym |
| EEPROM | Nie | Bajt po bajcie, w układzie; rzędu 106 cykli | Konfiguracja, kalibracja, liczniki |
| Flash NOR | Nie | Blokami, które trzeba wcześniej skasować; 104–105 cykli | Program mikrokontrolerów, firmware |
| Flash NAND | Nie | Stronami, z obsługą uszkodzonych bloków | Karty SD, pendrive'y, dyski SSD |
| SRAM | Tak | Nieograniczony, bardzo szybki | Wewnętrzna RAM mikrokontrolerów, pamięci podręczne |
| DRAM | Tak, a do tego wymaga odświeżania | Nieograniczony | Pamięć operacyjna komputerów |
| FRAM / MRAM | Nie | Szybki, 1012 cykli lub więcej | Częsta rejestracja danych |
SRAM przechowuje każdy bit w zatrzasku z sześciu tranzystorów: szybko, ale drogo w przeliczeniu na bit. DRAM przechowuje go jako ładunek maleńkiego kondensatora, który ucieka w ciągu milisekund i musi być stale odświeżany, ale na tym samym krzemie mieści się go znacznie więcej. Pamięci nieulotne więżą ładunek w bramce pływającej; każde kasowanie ją zużywa, dlatego mają ograniczoną liczbę cykli zapisu.
Mikrokontroler zawiera wszystkie trzy rodzaje: flash na program, SRAM na zmienne i stos, a często także EEPROM (lub obszar flash, który ją emuluje) na dane do zachowania. ATmega328P ma 32 KB flash, 2 KB SRAM i 1 KB EEPROM; ESP32 przechowuje program w zewnętrznej pamięci flash SPI o pojemności 4 MB lub większej. Gdy to nie wystarcza, dodaje się pamięć zewnętrzną przez magistralę szeregową: EEPROM I²C, np. 24LC256 (32 KB), flash SPI, np. W25Q32 (4 MB), lub FRAM SPI. Trzeba pamiętać o cyklach zapisu: zapisywanie wartości do EEPROM co sekundę zużywa 106 cykli w niecałe dwa tygodnie.
Zobacz też: dekodery i kodery, przerzutniki i konwerter systemów liczbowych (do przeliczania adresów na szesnastkowe).