Symuluj dekodery i kodery priorytetowe oraz realizuj funkcje logiczne za pomocą dekodera
Kliknij wejścia, aby je zmienić. Wyróżnione wyjście to wyjście wybrane.
Włącz kilka wejść naraz: kodowane jest to o najwyższym numerze.
Kliknij wartości w kolumnie F, aby zdefiniować funkcję.
Dekoder o n wejściach ma 2n wyjść i aktywuje tylko jedno: to, które odpowiada liczbie binarnej na wejściu. Przy A2 A1 A0 = 101 aktywne jest Y5, a pozostałe pozostają w spoczynku. Każde wyjście to jeden z mintermów zmiennych wejściowych pomnożony przez sygnał zezwolenia:
Większość rzeczywistych układów ma wyjścia aktywne stanem niskim: wybrane wyjście przechodzi w 0, a pozostałe zostają w 1. To rozwiązanie praktyczne, bo wejścia wyboru układu (CS) pamięci i peryferiów również aktywuje się zerem. 74HC238 to wersja 74HC138 z wyjściami aktywnymi stanem wysokim.
74HC138 ma trzy wejścia zezwalające: G1 (aktywne stanem wysokim) oraz G2A i G2B (aktywne stanem niskim). Dekoduje tylko przy G1 = 1 i G2A = G2B = 0; w przeciwnym razie wszystkie wyjścia są nieaktywne. Dzięki tym wejściom można zwiększyć rozmiar bez dodatkowych bramek:
W systemie mikroprocesorowym pamięć i peryferia dzielą magistralę adresową i danych. Dekoder obserwuje najstarsze linie adresowe i aktywuje CS układu, do którego należy dany adres. Przy magistrali 16-bitowej i 74HC138 na A15 A14 A13 przestrzeń 64 KB dzieli się na 8 bloków po 8 KB: Y0 aktywuje układ w zakresie 0000h–1FFFh, Y1 w 2000h–3FFFh i tak dalej aż do Y7. Taki podział to mapa pamięci.
Inne zastosowania: zapalanie jednego z kilku wierszy klawiatury lub matrycy LED, aktywowanie cyfr multipleksowanego wyświetlacza czy generowanie linii wyboru kilku urządzeń SPI przy małej liczbie pinów mikrokontrolera.
Koder działa odwrotnie: ma 2n wejść i podaje na wyjściu, binarnie, numer aktywnego wejścia. Prosty koder to tylko zestaw bramek OR i zakłada, że aktywne jest jedno wejście; jeśli aktywne są dwa, wyjście jest sumą OR ich kodów i nie ma sensu (włącz w symulatorze I2 i I5 i porównaj). Koder priorytetowy rozwiązuje ten problem: gdy aktywnych jest kilka wejść, koduje to o najwyższym numerze, a resztę ignoruje.
Oprócz A2 A1 A0 układ 74HC148 ma wyjście GS (jakieś wejście aktywne), które odróżnia „aktywne wejście 0” od „brak aktywnych”, bo w obu przypadkach kod wynosi 000, oraz wejście EI i wyjście EO do łączenia dwóch układów w koder 16 → 4. Stosuje się go do odczytu klawiatur, do ustalania, które przerwanie ma pierwszeństwo, a w 74HC147 do zamiany klawisza 0–9 na BCD.
Ponieważ każde wyjście jest mintermem, dowolną funkcję n zmiennych można zbudować z dekodera o n wejściach i jednej bramki. Przy wyjściach aktywnych stanem wysokim łączy się bramką OR wyjścia mintermów, dla których funkcja ma wartość 1. Przy wyjściach aktywnych stanem niskim używa się bramki NAND, która jest sumą OR sygnałów zanegowanych. Jeśli funkcja ma więcej jedynek niż zer, krócej jest połączyć wyjścia zer bramką NOR (lub AND w logice ujemnej). Jeden dekoder może obsłużyć jednocześnie kilka funkcji tych samych zmiennych: na tym opiera się sumator pełny z 74HC138 i dwiema bramkami NAND.
| Układ | Funkcja | Uwagi |
|---|---|---|
| 74HC139 | Dwa dekodery 2 → 4 | Wyjścia aktywne stanem niskim, jedno zezwolenie na dekoder |
| 74HC138 | Dekoder 3 → 8 | Wyjścia aktywne stanem niskim, zezwolenia G1, G2A i G2B |
| 74HC238 | Dekoder 3 → 8 | Jak 138, z wyjściami aktywnymi stanem wysokim |
| 74HC154 | Dekoder 4 → 16 | Obudowa 24-pinowa |
| 74HC42 / CD4028 | BCD na dziesiętny | Cztery wejścia, dziesięć wyjść |
| 74HC148 | Koder priorytetowy 8 → 3 | Wejścia i wyjścia aktywne stanem niskim, GS, EI i EO |
| 74HC147 | Koder priorytetowy 10 → 4 | Dziesiętny na BCD |
Zobacz też: dekoder BCD na 7 segmentów, multipleksery i demultipleksery (demultiplekser to dekoder, którego wejście zezwalające pełni rolę danych), symulator bramek logicznych i siatka Karnaugha.