TR

Yıldız-üçgen bağlantı

Klemens kutusu, yıldız-üçgen yolverme ve diğer yolverme yöntemleriyle karşılaştırma

Üç fazlı bir sargıyı bağlamanın iki yolu

Üç fazlı bir motorun üç fazı vardır ve her faz iki ucu olan bir devredir: U1–U2, V1–V2 ve W1–W2 (IEC 60034-8 işaretlemesi). Bu altı uçla üç fazlı sistem iki şekilde kurulabilir:

\[ \text{Y:}\quad U_L = \sqrt{3}\,U_f \qquad I_L = I_f \qquad\qquad \Delta:\quad U_L = U_f \qquad I_L = \sqrt{3}\,I_f \]

\(U_L\) ve \(I_L\) hat gerilimi ve hat akımı; \(U_f\) ve \(I_f\) sargının bir fazına ait değerlerdir. Her faz tasarım gerilimini alırsa motor iki bağlantıda da aynı gücü verir, \(P = \sqrt{3}\,U_L\,I_L\cos\varphi\,\eta\): değişen tek şey ihtiyaç duyduğu şebeke gerilimidir.

Motor etiketini okumak

Etiket iki gerilim verir, örneğin 230/400 V Δ/Y. Küçük olan, her fazın dayandığı gerilimdir: motor küçük gerilimli şebekeye üçgen, büyük gerilimli şebekeye (küçüğün \(\sqrt{3}\) katı) yıldız bağlanır. Akım da iki kez verilir; büyük değer üçgene aittir.

Etiket230 V şebeke400 V şebeke690 V şebeke
230/400 VÜçgenYıldızUygun değil
400/690 VUygun değil (gerilim yetersiz)Üçgen (Y-Δ yolverme mümkün)Yıldız
400 V Δ (tek gerilim)Uygun değilÜçgenUygun değil

Amerika kıtasında 60 Hz'de 220, 380, 440 veya 460 V şebekeler ve 220/380 V (yukarıdakiler gibi yıldız-üçgen) ya da 220/440 V etiketler yaygındır; ikincisi bölünmüş sargılı, 9 veya 12 uçlu çift gerilimli motorlardır ve çift gerilimli motorlar rehberinde anlatılır.

Klemens kutusu

YW2U1L1U2V1L2V2W1L3ΔW2U1L1U2V1L2V2W1L3
Aynı üç köprü yatay (yıldız) veya dikey (üçgen) yerleştirilir. Şebeke her zaman U1, V1 ve W1'e bağlanır.

Klemensler bilerek böyle dizilmiştir: üstte W2, U2 ve V2, altta U1, V1 ve W1. Böylece üç eş köprüyle, üst sıra yatay olarak birleştirilince yıldız, tam olarak U1–W2, V1–U2 ve W1–V2'yi birleştiren üç dikey köprüyle de üçgen elde edilir. Dönüş yönünü değiştirmek için her iki bağlantıda da şebekenin iki hattını yer değiştirmek yeterlidir.

Hatanın türüne göre sonuçlar çok farklıdır. 400 V'a üçgen bağlanan 230/400 V'luk bir motorun her fazına geriliminin \(\sqrt{3}\) katı gelir: demir doyuma gider, akım fırlar ve koruma açmazsa sargı kısa sürede yanar. Tersi olan hata, 400 V'a yıldız bağlanan 400/690 V'luk bir motor, daha az belli olur: her faza 231 V gelir, moment üçte bire düşer ve motor yüklenir yüklenmez ısınır. Zaman rölesi veya üçgen kontaktörü arızalı bir yıldız-üçgen yolvericinin yıldızda kalması durumunda olan budur.

Yıldız-üçgen yolverme

Doğrudan yolvermede sincap kafesli bir motor nominal akımının 5 ila 8 katını çeker. Yıldız-üçgen yolverme bunu özel bir cihaz olmadan azaltır: motor yıldız bağlı kalkar ve hız kazandığında çalışma bağlantısı olan üçgene geçer. Kalkış sırasında her faza \(U\) yerine \(U/\sqrt{3}\) gelir; bu da hat akımını ve momenti üçte bire indirir:

\[ \frac{I_{L,Y}}{I_{L,\Delta}} = \frac{U/(\sqrt{3}\,Z)}{\sqrt{3}\,U/Z} = \frac{1}{3} \qquad\qquad \frac{M_Y}{M_\Delta} = \left(\frac{1}{\sqrt{3}}\right)^{2} = \frac{1}{3} \]

\(Z\), kalkışta her fazın empedansıdır. Akım üçte bire düşer, çünkü yıldızda her faza daha az gerilim gelir ve ayrıca hat akımı artık faz akımının \(\sqrt{3}\) katı değildir. Moment gerilimin karesiyle orantılı olduğu için aynı oranda düşer.

Örnek

15 kW, 400/690 V, 28 A, \(I_a/I_n = 7\) ve \(M_a/M_n = 2{,}2\) olan bir motor 400 V şebekede. Doğrudan kalkışta yaklaşık \(7\cdot 28 = 196\ \text{A}\) ve nominal momentin \(2{,}2\) katıyla kalkar. Yıldızda ise yaklaşık \(196/3 \approx 65\ \text{A}\) (nominalin 2,3 katı) ve nominal momentin \(2{,}2/3 \approx 0{,}73\) katıyla. Makine kalkmak için bundan fazla moment isterse motor yıldızda hızlanamaz.

İki koşul gerekir:

Güç devresi

L1L2L3KM1F1KM2KM3U1V1W1W2U2V2M 3~
KM1 U1-V1-W1'i besler; KM3 U2-V2-W2'yi birleştirir (yıldız); KM2 W2, U2 ve V2'yi L1, L2 ve L3'e bağlar (üçgen). F1 termik röledir.

KM1, KM2, F1 ve motorun altı kablosundan hat akımı değil faz akımı geçer: \(I_n/\sqrt{3} \approx 0{,}58\,I_n\). Bu yüzden termik röle \(0{,}58\,I_n\) değerine ayarlanır ve hat ile üçgen kontaktörleri bu akıma göre seçilir; yıldız kontaktörü yalnızca kalkışta çalışır ve yaklaşık \(I_n/3\) değerinde bir kontaktör yeterlidir (yaklaşık değerler: şalt üreticileri her güç için seçim tabloları yayımlar). Termik röle ayrılmadan önce, besleme hattına konsaydı \(I_n\) değerine ayarlanırdı.

Üçgene ne zaman geçilir

Geçiş, motor nominal hızına yakınken ve yıldızdaki akım düşmüşken yapılmalıdır. Çok erken geçilirse üçgen kalkış neredeyse doğrudan kalkışa eşit olur; ağır yükte fazla beklenirse motor ısınır. Genellikle birkaç saniyelik bir zaman rölesi kullanılır ve kalkış sırasında akım pens ampermetreyle ölçülerek ayarlanır.

Geçiş sırasında motor bir an enerjisiz kalır (açık geçiş). Dönmeye devam eder ve bir gerilim üretir; üçgen bağlandığında bu gerilim şebekeyle faz farklı olabilir. Sonuç kısa bir akım ve moment tepesidir; büyük makinelerde doğrudan kalkışınkine yaklaşabilir. Bunu önlemek için dördüncü bir kontaktör ve geçiş boyunca motoru beslemede tutan dirençlerle çalışan kapalı geçişli yolvericiler vardır.

Diğer yolverme yöntemleriyle karşılaştırma

YöntemKalkış akımıKalkış momentiNotlar
Doğrudan5 ila 8 · InDoğrudanın %100'üEn basiti; şebeke gücüyle sınırlı
Yıldız-üçgenDoğrudanın ≈ 1/3'ü≈ %336 klemensli, şebeke geriliminde Δ motor; geçişte tepe
Part windingDoğrudanın ≈ %60–70'i≈ %45–50Uygun motorlar; iki kontaktörle kapalı geçiş
Oto transformatör (%65 kademe)Doğrudanın ≈ %42'si≈ %42%50, %65 ve %80 kademeler; hacimli ve pahalı
Stator dirençleri (%65 gerilim)Doğrudanın ≈ %65'i≈ %42Dirençlerde enerji kaybı
Yumuşak yolverici2 ila 4 · In, ayarlanabilirAzalmış, ∝ U²Gerilim rampası ve yumuşak duruş
Frekans çevirici (sürücü)≈ 1 ila 1,5 · InNominalin %150'sine kadarHızı da ayarlar; en pahalısı

Sincap kafesli motorlar için yaklaşık değerler; gerçek değerler motor tasarımına ve yolverici ayarlarına bağlıdır.

İlgili rehberler