Napięcie na tranzystorze i czas zwolnienia dla każdego sposobu zabezpieczenia obciążenia indukcyjnego
Jeśli nie znasz indukcyjności: w małych przekaźnikach 5–24 V wynosi ona zwykle od 0,1 do 1 H; mierzy się ją miernikiem LCR lub na podstawie stałej czasowej oscyloskopem. Obliczony czas to czas spadku prądu do poziomu zwolnienia; styk potrzebuje jeszcze kilku milisekund na rozwarcie z powodu mechaniki przekaźnika.
Cewka przeciwstawia się zmianom prądu. Gdy tranzystor przewodzi, prąd I = V/R wytwarza pole magnetyczne, w którym gromadzi się energia. Po wyłączeniu cewka próbuje podtrzymać ten prąd i wytwarza w tym celu takie napięcie, jakie jest potrzebne:
Jeśli prąd nie ma dokąd płynąć, di/dt jest ogromne, a napięcie na kolektorze lub drenie rośnie w mikrosekundy do setek lub tysięcy woltów, aż coś nie wytrzyma: tranzystor ulega przebiciu, powstaje łuk albo emitowane są zakłócenia, które resetują mikrokontroler. Tranzystor może przetrwać kilka takich udarów i uszkodzić się po tygodniach, co utrudnia diagnozę.
Diodę gaszącą (zwrotną) włącza się równolegle do cewki, katodą w stronę plusa. Gdy tranzystor przewodzi, dioda jest spolaryzowana zaporowo i nic nie robi. Po wyłączeniu prąd cewki płynie dalej przez diodę, a napięcie na tranzystorze jest ograniczone do napięcia zasilania plus około 0,7 V. Energia rozprasza się stopniowo w rezystancji samej cewki:
Va to napięcie przeciwstawiające się prądowi w obwodzie rozładowania: 0,7 V przy samej diodzie lub 0,7 V plus napięcie diody Zenera. Im wyższe to napięcie, tym szybciej prąd spada do zera.
Przy samej diodzie prąd spada powoli i przekaźnik później zwalnia. Styk otwiera się powoli, powstaje większy łuk i szybciej się zużywa, zwłaszcza przy obciążeniach prądu stałego. W elektrozaworach i hamulcach opóźnienie może być odczuwalne w procesie. Rozwiązaniem jest rozładowanie energii przy wyższym napięciu, nieprzekraczającym tego, co wytrzyma tranzystor:
| Zabezpieczenie | Napięcie na tranzystorze | Zwolnienie | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Dioda | V + 0,7 V | Najwolniejsze | Najprostsze i najtańsze. Wystarcza dla większości przekaźników sygnałowych |
| Dioda + rezystor | V + 0,7 V + I·Rs | Szybsze | Rs rzędu rezystancji cewki; szczyt rośnie z Rs |
| Dioda + dioda Zenera | V + 0,7 V + Vz | Bardzo szybkie | Najlepszy kompromis między szybkością a napięciem; napięcie jest dobrze określone |
| Transil lub dioda Zenera na tranzystorze | VTVS | Bardzo szybkie | Chroni też przed udarami przychodzącymi przewodem |
| Gasik RC lub warystor | Zależnie od wartości | Szybkie | Do cewek prądu przemiennego, gdzie dioda się nie nadaje |
| Lawina MOSFET-a | Przebicie MOSFET-a | Najszybsze | Tylko jeśli karta katalogowa gwarantuje powtarzalną energię lawinową EAS |
Wiele modułów przekaźnikowych i sterowników, takich jak ULN2803, ma już diodę; w ULN2803 działa ona tylko wtedy, gdy pin COM jest podłączony do plusa cewek.
Zobacz też: tranzystor jako klucz, ULN2803 do przekaźników i obciążeń, transoptor i obwód RLC.