TR

BCD kodları

8421, Aiken, 5421, fazlalık-3, Gray fazlalık-3 ve 5’te 2; PLC’de ve BCD toplamada

Sayı sistemleri: İkili ve onaltılı Gray kodu BCD kodları Kayan ve sabit nokta Eşlik, Hamming ve CRC

Ondalıktan BCD’ye dönüştürücü

Herhangi bir kutuya yazın: ondalık sayıyı, onaltılı paketli BCD’yi ya da herhangi bir kodun bitlerini (basamaklar arasında boşluklu veya boşluksuz).

Sayı
Onluk kodlar

PLC belleğinde

Adım adım BCD toplama

Basamaklar sağdan sola ikili olarak toplanır; bir toplam 9’u geçerse, kullanılmayan altı kombinasyonu atlamak için 6 (0110) eklenir ve elde 1 olur.

Toplananlar

BCD nedir

BCD’de (binary-coded decimal, ikili kodlanmış ondalık) her ondalık basamak ayrı ayrı 4 bitle kodlanır. Böylece \(2026 = 0010\;0000\;0010\;0110_{BCD}\) olur; doğal ikilide ise \(111\,1110\,1010_2\) olurdu. İkiliden daha fazla bit harcar (4 bitle 16 değer sayılabilir, yalnızca 10’u kullanılır), ama bölme yapmadan basamak basamak ondalığa çevrilir. Bu yüzden 7 segmentli göstergelerde, gerçek zaman saatlerinde, dişli ayar anahtarlarında (thumbwheel), eski makinelerin sayaçlarında ve 0,10 TL’nin tam olarak 0,10 TL olması gereken muhasebe sistemlerinde kullanılır.

BCD kod türleri

Her basamağa 4 bit atamanın birçok yolu vardır. En çok kullanılanlar şunlardır:

Basamak8421 (doğal)Aiken 242154218 4 −2 −1Fazlalık-3Gray fazlalık-35’te 2
000000000000000000011001011000
100010001000101110100011000011
200100010001001100101011100101
300110011001101010110010100110
401000100010001000111010001001
501011011100010111000110001010
601101100100110101001110101100
701111101101010011010111110001
810001110101110001011111010010
910011111110011111100101010100

Ağırlıklı kodlar

Ağırlıklı bir kodda her bitin sabit bir değeri vardır ve basamak, 1 olan bitlerin ağırlıklarının toplamıdır. 8421’de ağırlıklar ikilinin ağırlıklarıdır (\(0110 = 4 + 2 = 6\)); Aiken’de 2-4-2-1 (\(1100 = 2 + 4 = 6\)); 5421’de 5-4-2-1 (\(1001 = 5 + 1 = 6\)) ve 8 4 −2 −1’de negatif ağırlıklar vardır (\(1010 = 8 - 2 = 6\)). Bir basamak iki şekilde yazılabiliyorsa kod birini seçer: Aiken’de 6 0110 ya da 1100 olabilirdi ve 1100 kullanılır.

5421’in ilginç bir özelliği vardır: en anlamlı bit 0–4 basamaklarını 5–9’dan ayırır; tıpkı abaküsle saymak ya da ikili-beşli sayma gibi.

Kendini tümleyen kodlar

Bir basamağın bitleri ters çevrildiğinde 9’a tümleyeni (9 − basamak) elde ediliyorsa kod kendini tümleyen bir koddur. Aiken (\(2 = 0010 \to 1101 = 7\)), 8 4 −2 −1 ve fazlalık-3 böyledir. Bunlarla çıkarma, çıkanı tümleyeniyle değiştirerek toplama gibi yapılır; bu yüzden ilk onluk hesap makineleri ve bilgisayarlar bunları kullandı. 8421 böyle değildir: \(2 = 0010 \to 1101\), bu geçerli bir basamak bile değildir.

Fazlalık-3

Her basamağa 3 eklenen bir BCD’dir: 0, 0011 ve 9, 1100 olarak yazılır. Kendini tümleyen olmasının yanında hiçbir basamak 0000 değildir; bu da sıfırı sinyalsiz bir hattan ayırmaya yardım eder ve iki basamak toplanırken elde tam olarak toplam 9’u geçtiğinde çıkar. Ağırlıklı değildir.

Gray fazlalık-3

3 ile 12 arasındaki değerlerin Gray kodudur. Her basamaktan bir sonrakine ve 9’dan 0’a yalnızca bir bit değişir; yani döngüsel, birim uzaklıklı bir onluk koddur: onluk çarklı konum kodlayıcılarında kullanılırdı.

5’te 2

Her basamak 5 bittir ve her zaman tam olarak ikisi 1’dir (5 bitten 2’sini seçmenin 10 yolu vardır, her basamak için bir tane). Ağırlıkları 7-4-2-1-0’dır; yalnızca 0 11000 olarak yazılır. Hata algılayan bir koddur: bir bit değişirse bir ya da üç tane 1 kalır ve alıcı basamağın hatalı olduğunu anlar. Interleaved 2 of 5 ve Code 2 of 5 barkodlarında kullanılır ve telefon santrallerinde kullanılmıştır. Bkz. hata algılama ve düzeltme.

Paketli BCD, paketsiz BCD ve ASCII

Tipik hata, bir BCD’yi tamsayıymış gibi okumaktır: 16#2026 sözcüğü ikilide 2026 değil 8230’dur. Bir cihazdan okunan değer 9’dan 16’ya ya da 99’dan 256’ya “atlıyorsa” neredeyse kesinlikle BCD’dir.

PLC’lerde ve elektronikte BCD

BCD toplama neden +6 düzeltmesi gerektirir

İki BCD basamağı 4 bitlik ikili bir toplayıcıyla toplandığında sonuç 9’u geçmediği sürece doğrudur. Geçerse toplayıcı 16 tabanında saymaya devam eder ve BCD’de bulunmayan altı kombinasyonun (1010–1111) 6 eklenerek atlanması gerekir:

Örnek: 8 + 5

\(1000 + 0101 = 1101\) (13), bu bir BCD basamağı değildir. 6 eklenir: \(1101 + 0110 = 1\,0011\). Basamak 0011 (3) olur ve elde 1’dir: sonuç 13.

Düzeltme, ikili toplam 9’dan büyük olduğunda ya da toplayıcı zaten elde verdiğinde uygulanır (örneğin \(9 + 9 = 18 = 1\,0010\)). Birçok mikroişlemcide bunun için bir komut (DAA, decimal adjust) ve her basamak için bir yarım elde bayrağı vardır.

İlgili: ikili ve onaltılı dönüştürücü, toplayıcılar ve çıkarıcılar ve BCD’den 7 segmente kod çözücü.