Co dzieje się w pierwszych milisekundach i od której chwili zależy najgorszy przypadek
Zwarcie to droga o bardzo małej impedancji między punktami pod napięciem. Prąd ogranicza tylko to, co znajduje się na tej drodze: źródło, transformator i kable. Ważna jest nie tylko wartość końcowa, lecz także sposób jej osiągnięcia, ponieważ każde sprawdzenie aparatu zabezpieczającego używa innej wartości.
Wszystko, co następuje, zobaczysz w symulatorze stanu przejściowego zwarcia.
Na pierwsze chwile wystarczy prosty model: źródło z szeregową rezystancją R i indukcyjnością L. Indukcyjność nie pozwala prądowi zmienić się skokowo. Z tego wynika cały stan przejściowy, zarówno przy DC, jak i AC.
Prąd narasta wykładniczo od wartości wcześniejszej do Ik = U/R. Nigdy jej nie przekracza, a ponieważ źródło się nie zmienia, chwila zwarcia nie ma znaczenia: przy DC żadne t₀ nie jest gorsze od innego.
Nie czyni to wyłączania łatwiejszym. Prąd płynie stale w tym samym kierunku i nie przechodzi przez zero, więc aparat musi wymusić jego spadek. W akumulatorach rezystancja jest tak mała, że prąd może być ogromny nawet przy niewielkim napięciu; długa linia lub cewka wydłużają τ i dają więcej energii do rozproszenia przy otwieraniu.
Są dwie części. Symetryczna to prąd stanu ustalonego o wartości wynikającej z rachunku symbolicznego. Nieokresowa jest potrzebna, aby prąd zaczął się od zera: w tej chwili ma wartość przeciwną do symetrycznej i zanika ze stałą τ. Dlatego jej wielkość zależy od t₀, chwili zwarcia liczonej od przejścia napięcia przez zero.
Często mówi się, że „najgorszy przypadek jest przy przejściu napięcia przez zero”, ale trzeba rozróżnić, co chcemy zmaksymalizować:
| Chwila | Co się dzieje | Gdzie to ważne |
|---|---|---|
| \(t_0 = \varphi/\omega\) | Brak składowej nieokresowej: prąd jest symetryczny od początku. | Najlepszy przypadek, do którego dąży łączenie synchroniczne. |
| \(t_0 = (\varphi - 90^\circ)/\omega\) | Największa składowa nieokresowa, równa Im. | Asymetria przy otwieraniu i obciążenie wyłącznika w pierwszych okresach. |
| \(t_0 = 0\) | Największy pierwszy szczyt, około pół okresu później. | Siły elektrodynamiczne i zdolność załączania. |
W sieciach silnie indukcyjnych φ zbliża się do 90° i obie chwile prawie się pokrywają, dlatego często się je myli. Rozchodzą się wraz ze wzrostem R/X. Tabela powstała przez numeryczne przejście t₀ co 0,25°, a największy szczyt zawsze wypadał w zerze napięcia:
| R/X | φ | Szczyt przy t₀ = 0 | Szczyt przy największej nieokresowej | κ ze wzoru IEC 60909 |
|---|---|---|---|---|
| 0{,}05 | 87{,}1° | 1{,}857 | 1{,}856 | 1{,}864 |
| 0{,}1 | 84{,}3° | 1{,}737 | 1{,}733 | 1{,}746 |
| 0{,}2 | 78{,}7° | 1{,}550 | 1{,}539 | 1{,}558 |
| 0{,}3 | 73{,}3° | 1{,}415 | 1{,}397 | 1{,}418 |
| 0{,}5 | 63{,}4° | 1{,}242 | 1{,}214 | 1{,}239 |
| 1 | 45{,}0° | 1{,}069 | 1{,}044 | 1{,}069 |
Szczyty w tabeli podano jako krotności √2·Ik. Przybliżony wzór na κ jest bardzo bliski, i to właśnie stosuje norma, aby nie trzeba było symulować.
Napięcie każdej fazy jest przesunięte o 120°, więc jednoczesne zwarcie trójfazowe daje każdej fazie inne t₀. Składowe nieokresowe trzech faz sumują się do zera. Ponieważ co 60° któreś napięcie fazowe przechodzi przez zero, zawsze jedna faza jest blisko najgorszego przypadku: dlatego największy szczyt oblicza się tak, jakby przypadał na jedną z nich. Zwarcie dwufazowe to √3/2 trójfazowego, a jego najgorsza chwila to przejście przez zero napięcia między tymi dwiema fazami.
Daleko od generatorów składowa przemienna pozostaje stała. Blisko generatora nie: zaczyna się od wartości podprzejściowej, spada do przejściowej i kończy na ustalonej, czasem poniżej prądu znamionowego. To ważne, ponieważ zabezpieczenie zwłoczne może zastać mniejszy prąd, niż oczekiwano. Pracujące silniki także dostarczają prąd w pierwszych okresach, co uwzględnia IEC 60909.
Każdy skutek zależy od innej wielkości, dlatego jedna liczba „prąd zwarciowy” nie wystarcza:
| Skutek | Wielkość | Sprawdzenie |
|---|---|---|
| Siła między przewodami | \(i_p\) | Rośnie z kwadratem szczytu. Szyny, zdolność załączania Icm. |
| Nagrzewanie | \(\int i^2 dt\) | Energia przepuszczona przez aparat wobec k²S² kabla. |
| Otwieranie | \(I_k\), \(I_b\) | Zdolność wyłączania Icu lub Icn, według prądu przy otwieraniu. |
| Zadziałanie | \(I_{k,\min}\) | Najsłabsze i najdalsze zwarcie musi uruchomić zabezpieczenie. |
Dalej: Zdolność wyłączania i otwieranie, Kalkulator prądu zwarciowego, Charakterystyki zabezpieczeń i Aparaty zabezpieczające. Współczynnik κ pochodzi z IEC 60909; formalne obliczenie musi być zgodne z normą.